વડોદરા: વડોદરાના વાઘોડિયા પાસે આવેલું ગોરજ ગામ હવે માત્ર સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓ માટે જ નહીં, પરંતુ રિન્યુએબલ એનર્જીના ક્ષેત્રમાં સમગ્ર વિશ્વ માટે પથદર્શક બની ગયું છે. મુની સેવા આશ્રમ ખાતે દુનિયાની સૌથી મોટી 'પેરાબોલિક સોલર ડીશ' (સૂર્ય કૂકરનું વિશાળ સ્વરૂપ) કાર્યરત કરવામાં આવી છે. આ ટેક્નોલોજી સૂર્યના પ્રચંડ તાપને એકાગ્ર કરી ૧૭૦૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલી ગરમી પેદા કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ ડીશ એટલી વિશાળ છે કે તેને જોવા માટે દૂર-દૂરથી ઈજનેરો અને પર્યાવરણ પ્રેમીઓ ઉમટી રહ્યા છે. આ અજાયબીના કારણે આશ્રમ હવે ઊર્જા બાબતે સંપૂર્ણ સ્વાવલંબી બનવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છે.
આ સોલર ડીશની બનાવટ અને કાર્યપદ્ધતિ અત્યંત અદ્યતન છે. તેમાં લગાવેલા ૩૨૫થી વધુ ખાસ પ્રકારના અરીસાઓ સૂર્યના કિરણોને એક નાનકડા કેન્દ્રબિંદુ પર કેન્દ્રિત કરે છે. આ પ્રચંડ ગરમીથી સોલર બોઈલરમાં પાણીનું તરત જ હાઈ-પ્રેશર વરાળમાં રૂપાંતર થાય છે. આ વરાળનો ઉપયોગ માત્ર રસોઈ બનાવવા માટે જ નહીં, પરંતુ ૧૦૦ ટન ક્ષમતાના સેન્ટ્રલ એર કન્ડીશનીંગ (AC) પ્લાન્ટને ચલાવવા માટે પણ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, હોસ્પિટલના સાધનોના સ્ટેરિલાઇઝેશન અને લોન્ડ્રીના કામો પણ આ કુદરતી ઊર્જાથી જ પતી જાય છે, જે વીજળીના લાખો રૂપિયાના ખર્ચની બચત કરે છે.
પર્યાવરણના દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો આ પ્રોજેક્ટ એક ક્રાંતિ સમાન છે. અગાઉ આશ્રમમાં રસોઈ બનાવવા માટે દરરોજ ૧૦૦૦ કિલો જેટલા લાકડા બાળવામાં આવતા હતા, જેનાથી વાતાવરણમાં મોટા પ્રમાણમાં કાર્બનનું ઉત્સર્જન થતું હતું. હવે આ નવી સોલર સિસ્ટમ આવવાથી લાકડાનો વપરાશ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયો છે. આ સિસ્ટમમાં 'ઓટોમેટિક સન ટ્રેકિંગ' સુવિધા છે, એટલે કે જેમ જેમ સૂર્ય આકાશમાં પોતાની દિશા બદલે, તેમ તેમ આ ૭ માળ ઊંચી ડીશ પણ આપમેળે તે દિશામાં ફરે છે, જેથી દિવસના પહેલા કિરણથી લઈને આથમતા સૂરજ સુધી સતત ઊર્જા મળતી રહે છે.
હાલમાં આશ્રમમાં આવી બે વિશાળ ડીશ કાર્યરત છે, જે કુલ ૨૦૦ ટન એસી ચલાવવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે. આ સફળ પ્રયોગ બાદ મુની સેવા આશ્રમ ક્લીન એનર્જીનો ગ્લોબલ રોલ મોડેલ બન્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ સાબિત કરે છે કે જો ટેક્નોલોજી અને પર્યાવરણ પ્રત્યેની નિષ્ઠા ભેગી થાય, તો અશક્ય લાગતા કામો પણ શક્ય બની શકે છે. આગામી સમયમાં આ મોડેલ અન્ય સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગો માટે પણ પ્રેરણારૂપ બનશે. વડોદરાના આંગણે સર્જાયેલી આ સિદ્ધિએ ગ્રીન એનર્જીના અભિયાનમાં ભારતનું નામ વૈશ્વિક સ્તરે રોશન કર્યું છે.