અમદાવાદ તા.૨૦: ગુજરાતના કેટલાક ભાગોમાં સ્‍થળાંતર, વૃદ્ધ વસ્‍તી અને પડોશની વસ્‍તી ગણતરી મતદાર યાદીઓનું આકાર બદલી રહી છે. સામાન્‍ય ચૂંટણી જાતિ પેટર્નથી વિપરીત, ચૂંટણી પંચ દ્વારા પ્રકાશિત અંતિમ મતદારોની યાદી અનુસાર, ગુજરાતના ૧૮૨ વિધાનસભા મતવિસ્‍તારોમાંથી ૧૧માં હવે પુરુષો કરતાં વધુ મહિલા મતદારો છે, ખાસ સઘન સુધારણા (SIR) કવાયતના લગભગ સાડા ત્રણ મહિના પછી. આમાંના મોટાભાગના ક્ષેત્રો દક્ષિણ જિલ્‍લાઓમાં લ્‍વ્‍ બેઠકો છે. જો કે, બે બિન-આદિવાસી, શહેરી મતવિસ્‍તાર - એલિસબ્રિજ અને નવસારી - પણ મહિલાઓ માટેનો ઉંચો ગ્રાફ દર્શાવે છે.

પ્રતિ ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૧,૦૦૦ થી વધુ મહિલા મતદારો ધરાવતા મતવિસ્‍તારોની યાદીમાં વ્‍યારા (ST) ૧,૦૬૩, મહુવા (ST) ૧,૦૫૭, નિઝર (ST) અને માંડવી (ST) ૧,૦૪૪, વાંસદા (ST) ૧,૦૩૧, નવસારી ૧,૦૧૭, દેવગઢ બારિયા ૧,૦૦૯, ગણદેવી (ST) ૧,૦૦૮, એલિસબ્રિજ ૧,૦૦૩, ધરમપુર (ST) ૧,૦૦૨ અને ડેડિયાપાડા ૧,૦૦૧નો સમાવેશ થાય છે. મોટાભાગની STબેઠકો દક્ષિણ ગુજરાતના આદિવાસી પટ્ટામાં આવેલી છે, જ્‍યાં પ્રમાણમાં સ્‍થિર વસ્‍તી અને પુરુષોનું સ્‍થળાંતરનું નીચું સ્‍તર વધુ સંતુલિત મતદાર આધારમાં ફાળો આપે છે, એમ ચૂંટણી અધિકારીઓએ જણાવ્‍યું હતું. તેમ ટાઇમ્‍સ ઓફ ઇન્‍ડીયાનો અહેવાલ જણાવે છે.

તેનાથી વિપરીત, ઘણા ઔદ્યોગિક અને સ્‍થળાંતર-ભારે મતવિસ્‍તારો નબળા લિગ સંતુલનનો અહેવાલ આપે છે. સુરતના કરંજમાં પ્રતિ ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૮૪૬ મહિલાઓનો ગુણોત્તર છે; રાપરમાં ૮૭૧, લિબાયત અને ધંધુકામાં ૮૭૪ અને ઉધનામાં ૮૭૮ મતદારો છે. અધિકારીઓ આ અસંતુલનનું કારણ મુખ્‍યત્‍વે શ્રમ-સંચાલિત સ્‍થળાંતરને ગણાવે છે, જ્‍યાં પુરુષો કામ માટે સ્‍થળાંતર કરે છે અને સ્‍થાનિક યાદીમાં નોંધાયેલા રહે છે જ્‍યારે પરિવારો પાછળ રહે છે અથવા અન્‍યત્ર નોંધાયેલા છે.

અધિકારીઓએ જણાવ્‍યું હતું કે અનેક પરિબળો ભૂમિકા ભજવી શકે છે. એક કારણ અન્‍ય દેશો અને રાજ્‍યમાં સ્‍થાયી થયેલા યુવાનોની સંખ્‍યા વધુ હોઈ શકે છે.

એલિસબ્રિજમાં આવતા પાલડી વોર્ડને પણ મહિલા મતદારોના ઊંચા હિસ્‍સામાં ફાળો આપનાર તરીકે ટાંકવામાં આવ્‍યું હતું. આ પડોશી સ્‍તરના પેટર્નને મળીને ગુજરાતના થોડા શહેરી મતવિસ્‍તારોમાં એલિસબ્રિજને સ્‍થાન આપ્‍યું છે જ્‍યાં મહિલા મતવિસ્‍તારો પુરુષો કરતાં વધુ છે.

સુરતમાં, વિરોધાભાસ વધુ તીવ્ર છે. કરંજ, લિબાયત, ઉધના, વરાછા રોડ અને કતારગામ જેવા મતવિસ્‍તારો ઔદ્યોગિક વિકાસ અને સ્‍થળાંતરિત શ્રમ બજારોની અસરને પ્રતિબિબિત કરે છે. અમદાવાદના ઔદ્યોગિક ઝોન જેમ કે વટવા, નિકોલ અને અમરાઈવાડીમાં  પણ આવી પેટર્ન જોવા મળી હતી, જ્‍યાં સ્‍થળાંતરિત વસ્‍તીઓ યાદીઓની રચનાને પ્રભાવિત કરે છે.

એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ નોંધ્‍યું હતું કે સૌરાષ્ટ્રમાંથી સ્‍થળાંતર પ્રવાહો પણ શહેરી મતદાતા વસ્‍તી વિષયકને આકાર આપે છે. સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતમાં લિગ ગુણોત્તર બદલાય છે, જે સુરત અને અમદાવાદમાં નીચા ગુણોત્તરમાં ફાળો આપી શકે છે, જ્‍યાં આ પ્રદેશમાંથી મોટી સ્‍થળાંતરિત વસ્‍તી રહે છે, અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું.

કેન્‍દ્રના અહેવાલ વાઇટલ સ્‍ટેટિસ્‍ટિક્‍સ ઓફ ઇન્‍ડિયા બેઝ્‍ડ ઓન ધ સિવિલ રજિસ્‍ટ્રેશન સિસ્‍ટમ્‍સ ૨૦૨૧ અનુસાર, ગુજરાતમાં પ્રતિ ૧૦૦૦ છોકરાઓ દીઠ ૯૦૯ છોકરીઓનો જન્‍મ થયો હતો. અહેવાલમાં ગુજરાતને આ સૂચકાંકમાં સૌથી વધુ વિકૃત રાજ્‍યોમાં સ્‍થાન આપવામાં આવ્‍યું છે, જેનો ગુણોત્તર દેશના મોટાભાગના લોકો કરતા ઓછો છે અને બિહાર (૯૦૮), રાજસ્‍થાન (૯૦૫) અને આસામ (૮૬૩) કરતા થોડો સારો છે. રાજ્‍યના આંકડા દર્શાવે છે કે જન્‍મ સમયે લિગ ગુણોત્તર ૨૦૧૭ માં ૮૯૮, ૨૦૧૮ માં ૮૯૭, ૨૦૧૯ માં ૯૦૧ અને ૨૦૨૦ માં ૯૦૯ હતો, અને ૨૦૨૧ માં ૯૦૯ પર રહ્યો.