સરકારે નાગરીક પુરવઠા ક્ષેત્રે નુકશાની અટકાવવા કે ઘટાડવા સ્પષ્ટ પધ્ધતી અપનાવવી જરૂરીઃ કેગનો અહેવાલ
તાલુકા ગોદામોનું નિરીક્ષણ જરૂરી સ્તરથી ઘણુ ઓછુ હોવાનું તારણ
(અશ્વિન વ્યાસ દ્વારા) ગાંધીનગર, તા., રપઃ રાજય સરકારે આજે કેગનો અહેવાલ વિધાનસભામાં રજુ કર્યો છે. જેમાં જુદા જુદા વિભાગોની કામગીરી અંગે ટીપ્પણી કરવામાં આવી છે. જેમાં નાગરીક પુરવઠા વિભાગમાં નુકશાની ઘટાડવા સ્પષ્ટ કાર્ય પધ્ધતી વિકસાવવા ભલામણ કરવામાં આવી છે.
‘કેગ'ના અહેવાલમાં જણાવ્યુ છે કે, ભારતના કોમ્પ્ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ (C&AG) નો આ અહેવાલ ગુજરાત સરકારના સરકારી વિભાગો, સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ અને જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમોના અનુપાલન ઓડિટમાંથી ઉદ્વવતા મુદ્દાઓ સાથે સંબંધિત છે. અનુપાલન ઓડિટ એ ભારતના બંધારણની જોગવાઈઓ, લાગુ કાયદાઓ, નિયમો, નિયમનો અને અધિકારીઓ દ્વારા જારી કરાયેલા વિવિધ આદેશો અને સૂચનાઓનું પાલન થઈ રહ્યું છે કે કેમ તે સુનિﾍતિ કરવા માટે ઓડિટ કરાયેલ સંસ્થાઓના ખર્ચ અને આવકની તપાસનો સંદર્ભ આપે છે.
આ અહેવાલનો મુખ્ય હેતુ રાજ્ય વિધાનસભાના ધ્યાન પર ઓડિટના મહત્વપૂર્ણ પરિણામો લાવવાનો છે. ઓડિટના તારણો કારોબારીને સુધારાત્મક પગલાં લેવા સક્ષમ બનાવશે અને એવી નીતિઓ અને નિર્દેશો પણ ઘડશે જે સંસ્થાની કાર્યકારી કાર્યક્ષમતા અને નાણાકીય વ્યવસ્થાપનમાં સુધારો લાવશે, આમ વધુ સારા શાસનમાં ફાળો આપશે.
ગુજરાત સરકારના ૧૨ વિભાગો, ૩૩ સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ અને ૩૫ જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમો છે જેનું નેતળત્વ અધિક મુખ્ય સચિવો/મુખ્ય સચિવો કરે છે જેનું ઓડિટ મહાલેખકાર (ઓડિટ-૧), ગુજરાત, રાજકોટ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS) એ સરકાર દ્વારા પ્રાયોજિત કાર્યક્રમ છે જે સમાજના નબળા વર્ગોને પોષણક્ષમ ભાવે ખાદ્યાન્ન, ખાંડ, કેરોસીન, કઠોળ અને આયોડાઇઝડ મીઠું જેવી આવશ્યક વસ્તુઓ પૂરી પાડીને ખાદ્યાન્નની અછતને પહોંચી વળે છે. સમય જતાં, દેશમાં ખાદ્ય સુરક્ષા પ્રાપ્ત કરવા માટે PDS એક મહત્વપૂર્ણ સાધન તરીકે વિકસિત થયું છે. રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા અધિનિયમ (NFSA) ૨૦૧૩ની રજૂઆત સાથે, ખાદ્ય સુરક્ષાના અભિગમમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું છે, અને કલ્યાણથી અધિકારો આધારિત અભિગમ તરફ સંક્રમણ થયું છે.
કેગના અહેવાલમાં જણાવાયુ છે કે, મે અને ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ વચ્ચે વર્ષ ૨૦૧૭-૧૮ થી વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩ ના સમયગાળાને આવરી લેતા વિશિષ્ટ અનુપાલન ઓડિટ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. ઓડિટમાં ૩૩ જિલ્લાઓમાંથી ૧૦ (૩૦ ટકા), પસંદ કરેલા ૧૦ જિલ્લાઓમાં ૨૫ તાલુકાઓ (૩૦ ટકા) અને તેની ૧૨૫ ગ્રામ પંચાયતોનો નમૂનારૂપે સમાવેશ કરવામાં આવ્યો. ઓડિટમાં જાણવા મળ્યું છે કે ગુજરાતે ૪,૦૬,૨૬૬ ઘરોનું બાંધકામ પૂર્ણ કર્યું છે, જે ફૂલ લક્ષ્યાંકિત ૬,૦૬,૦૪૦ ઘરોના ૬૭ ટકા છે. જોકે, સમીક્ષામાં યોજનાના અમલીકરણમાં અનેક પડકારો પ્રકાશિત થયા હતા.
ગ્રામસભાના ઠરાવો પ્રાપ્ત કરવામાં વિલંબને કારણે પસંદ કરેલા પાંચ તાલુકાઓમાં, પાત્રતા ધરાવતા ૨૫૯ લાભાર્થીઓ (૬.૮૮ ટકા) ને Awass+ ની કાયમી પ્રતિક્ષા યાદીમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા.
રાજ્ય સરકાર તમામ પાત્રતા ધરાવતા પરિવારોને યોગ્ય રીતે ઓળખવામાં આવે અને સરકારી યોજનાઓ માટે લાભાર્થીઓની યાદીમાં સમયસર સમાવેશ થાય તે સુનિﾍતિ કરવા માટે હાલની પદ્ધતિને મજબૂત બનાવી શકે છે.
રાજ્યમાં NFSA ના અમલીકરણના પરિણામે લાભાર્થીઓને ઓછા ખર્ચે ખાદ્યાન્નની સુલભતામાં સુધારો થયો, જે ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણક્ષમતા પર સકારાત્મક અસરો દર્શાવે છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ સુધીમાં, ગુજરાતમાં ૩.૫૫ કરોડ વ્યક્તિઓને લાભો મળ્યા હતા, જે NFSA હેઠળ આવરી લેવાના હેતુથી ૩.૮૩ કરોડ લક્ષ્યાંકિત વસ્તીના ૯૩ ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
NFSA એ ઓછા ખર્ચે ખાદ્યાન્નની ઉપલબ્ધતામાં સુધારો કર્યો હોવા છતાં, રાજ્યમાં તેના અમલીકરણમાં લગભગ બે વર્ષનો વિલંબ થવાથી તે સમયગાળા દરમિયાન ઇચ્છિત લાભાર્થીઓ માટે પોષણક્ષમ ખાદ્યાન્નની પહોંચ મર્યાદિત થઈ ગઈ. રાજ્ય સરકારે વર્ષ ૨૦૧૬ અને વર્ષ ૨૦૨૩ વચ્ચે, લાભાર્થીઓની કૌટુંબિક આવક, વ્યવસાય, સામાજિક અથવા રહેઠાણ સુરક્ષામાં સુધારાને કારણે અયોગ્ય બન્યા હોય એવા કોઈ રેશનકાર્ડ દૂર કરવા માટે કોઈ ખાસ ઝુંબેશ હાથ ધરી નથી સિવાય કે વર્ષ ૨૦૧૮-૧૯, જ્યારે આધાર-આધારિત બાયોમેટ્રિક પ્રમાણીકરણ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. યોજના હેઠળ લાભાર્થીઓની ઓળખમાં સુધારો કરવા અને નકલી અથવા અયોગ્ય રેશનકાર્ડને દૂર કરવાના પ્રયાસોને મજબૂત બનાવવા માટે વધુ અવકાશ હતો.
રાજ્ય સરકાર મજબૂત અને પારદર્શક ખાદ્યાન્ન હિસાબી પ્રણાલી વિકસાવી શકે છે. લીકેજના મૂળ કારણોની સંપૂર્ણ તપાસ કરી શકે છે. નુકસાની માટે જવાબદારી સોંપી શકે છે અને ભવિષ્યમાં આવી નુકસાનીને અટકાવવા અને ઘટાડવા માટે સ્પષ્ટ જવાબદારતા કાર્યપધ્ધતી અમલમાં મૂકી શકે છે.
રાજ્ય સરકાર નમૂનાઓની પસંદગી માટે સ્પષ્ટ માપદંડો સાથે એક વ્યાપક નમૂના ગણતરી ધોરણ અને સમગ્ર સપ્લાય ચેઇન માટે માનક પોષણ પરીક્ષણ પ્રોટોકોલની સ્થાપના કરી શકે છે
(4:21 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
