અમદાવાદમાં સામે આવેલા નકલી બ્લડ પ્લાઝમા કૌભાંડે માત્ર કાયદા અને વ્યવસ્થાને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર આરોગ્ય વ્યવસ્થાને પણ ગંભીર સવાલો સામે ઊભી કરી છે. લોહી અને તેના ઘટકો સાથે કોઈપણ પ્રકારની છેડછાડ સીધી રીતે માનવજીવન સાથે જોડાયેલી હોય છે. આવી સ્થિતિમાં અમદાવાદ ગ્રામ્ય SOG દ્વારા ખુલાસો કરાયેલા આ રેકેટે દર્શાવ્યું છે કે કેવી રીતે પૈસાની લાલચે કેટલાક લોકો દર્દીઓના જીવન સાથે ખતરનાક ખેલ ખેલતા હતા. તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે છેલ્લા 6 મહિનાથી ચાલતા આ ગેરકાયદે ધંધામાં અસલી બ્લડ પ્લાઝ્માની બેગ કાઢીને તેની જગ્યાએ સલાઈન વોટર ભરેલી નકલી બેગ મૂકી દેવામાં આવતી હતી. આ ઘટના માત્ર એક આર્થિક છેતરપિંડી નથી, પરંતુ આરોગ્ય સુરક્ષા સામેનો ગંભીર ખતરો પણ છે.

પોલીસ તપાસ અનુસાર, દેશની વિવિધ બ્લડ બેન્કોમાંથી ફાર્મા કંપનીઓ માટે મોકલવામાં આવતા પ્લાઝ્માના જથ્થામાંથી અસલી પ્લાઝ્માની બેગો ગુપ્ત રીતે કાઢી લેવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ તે જ સંખ્યામાં સલાઈન વોટર ભરેલી બેગો મૂકવામાં આવતી હતી. બહારથી જોતા આ બેગો અસલી જેવી જ દેખાતી હોવાથી શરૂઆતમાં કોઈને શંકા જતી નહોતી. ફાર્મા કંપની સુધી પહોંચ્યા બાદ જ્યારે ગુણવત્તા ચકાસણી કરવામાં આવતી ત્યારે પ્લાઝ્મા ખરાબ હોવાનું કહી તેને રિજેક્ટ કરવામાં આવતું હતું. પરિણામે કંપનીને નુકસાન થતું અને બ્લડ બેન્કોને પણ આર્થિક ફટકો પડતો હતો. બીજી તરફ અસલી પ્લાઝ્મા ગેરકાયદે બજારમાં વેચીને આરોપીઓ લાખો રૂપિયાની કમાણી કરતા હતા.

આ સમગ્ર રેકેટનો પર્દાફાશ અમદાવાદ ગ્રામ્ય SOGને મળેલી ગુપ્ત માહિતીના આધારે થયો હતો. પોલીસને જાણ થઈ હતી કે ચાંગોદર વિસ્તારમાં શંકાસ્પદ રીતે પ્લાઝ્મા સંબંધિત ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે. તપાસ દરમિયાન પોલીસે 11 લાખ રૂપિયાથી વધુ કિંમતની કુલ 1,140 પ્લાઝ્મા બેગ જપ્ત કરી હતી. પ્રાથમિક તપાસમાં બ્લડ બેન્ક સાથે સંકળાયેલા ડ્રાઈવર જીતેન્દ્ર સોલંકી અને રફીક ખલીફાની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમની પૂછપરછ દરમિયાન સમગ્ર નેટવર્ક બહાર આવ્યું અને તપાસનો દોર બનાસકાંઠાના દિનેશ ચૌધરી તથા મહારાષ્ટ્રના મોહન ગાયકવાડ સુધી પહોંચ્યો.

તપાસમાં દિનેશ ચૌધરીને આ સમગ્ર ગોરખધંધાનો મુખ્ય માસ્ટરમાઈન્ડ માનવામાં આવી રહ્યો છે. સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે દિનેશ અગાઉ એક ફાર્મા કંપનીમાં કામ કરી ચૂક્યો હતો. ત્યાં કામ કરતી વખતે તેને પ્લાઝ્માના સંગ્રહ, પરિવહન અને સપ્લાય ચેઇન વિશે ઊંડી માહિતી મળી હતી. આ જ જાણકારીનો ઉપયોગ કરીને તેણે ગેરકાયદે નેટવર્ક ઊભું કર્યું હતું. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, પ્લાઝ્મા ટ્રાન્સપોર્ટ દરમિયાન ડ્રાઈવર સાથે સંપર્ક કરીને ચાંગોદરના ભાડાના મકાનમાં અસલી પ્લાઝ્માની અદલાબદલી કરવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ આ અસલી પ્લાઝ્મા મુંબઈમાં બેઠેલા મોહન ગાયકવાડને પહોંચાડવામાં આવતું અને ત્યાંથી તેનું વેચાણ કરવામાં આવતું હતું.

બ્લડ પ્લાઝ્મા માત્ર લોહીનો એક ભાગ નથી. તેનો ઉપયોગ અનેક ગંભીર બીમારીઓની સારવાર અને જીવનરક્ષક દવાઓ બનાવવા માટે થાય છે. ખાસ કરીને કેટલીક કેન્સરની દવાઓ, રોગપ્રતિકારક તંત્ર સંબંધિત સારવાર અને ગંભીર દર્દીઓ માટે પ્લાઝ્માનું વિશેષ મહત્વ હોય છે. જો સપ્લાય ચેઇનમાં અસલી પ્લાઝ્માની જગ્યાએ નકલી સામગ્રી પહોંચે તો તેની સીધી અસર દવા ઉત્પાદનમાં પડી શકે છે. ભલે હાલમાં કોઈ દર્દીને સીધું નુકસાન થયું હોવાના પુરાવા સામે આવ્યા ન હોય, પરંતુ આવી છેડછાડ આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે અત્યંત ગંભીર માનવામાં આવે છે.

પોલીસ હવે ચારેય આરોપીઓના મોબાઈલ ફોન, બેંક એકાઉન્ટ્સ અને નાણાકીય વ્યવહારોની તપાસ કરી રહી છે. તપાસકર્તાઓ એ પણ જાણવા પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે આ ગેરકાયદે નેટવર્કમાં અન્ય કોઈ બ્લડ બેન્ક, ફાર્મા કંપની અથવા મધ્યસ્થીઓ સંકળાયેલા હતા કે નહીં. સૌથી મહત્વનો સવાલ એ છે કે છેલ્લા 6 મહિનામાં નકલી પ્લાઝ્માની કેટલી બેગ બજારમાં પહોંચી અને તેમાંથી કેટલીનો ઉપયોગ થયો. જો આ નકલી સામગ્રી કોઈ સારવાર પ્રક્રિયામાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવી હોય તો તેના પરિણામો ગંભીર હોઈ શકે છે.

આ ઘટના સ્પષ્ટ કરે છે કે માત્ર ટેક્નોલોજી અને નિયમો પૂરતા નથી, પરંતુ સપ્લાય ચેઇનના દરેક તબક્કે સતત મોનિટરિંગ અને જવાબદારી નક્કી કરવી પણ જરૂરી છે. બ્લડ બેન્કોથી લઈને ફાર્મા કંપનીઓ સુધી દરેક સ્તરે ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે જેથી આવી છેતરપિંડી સમયસર પકડી શકાય.