અમદાવાદ: કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા એટલે કે AI (Artificial Intelligence) ના વધતા દુરુપયોગ અને ખાસ કરીને 'ડીપફેક' ટેકનોલોજી દ્વારા ફેલાવવામાં આવતી ભ્રામક સામગ્રી પર ગુજરાત હાઇકોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સુનિતા અગ્રવાલ અને ન્યાયાધીશ ડી.એન. રેની બેંચે આ મામલે દાખલ થયેલી એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર સુનાવણી કરતા Meta (Facebook/Instagram), Google, X (Twitter), Reddit અને Scribd જેવા સોશિયલ મીડિયા દિગ્ગજો પાસેથી જવાબ માંગ્યા છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઇન્ટરનેટ પર જે રીતે વાસ્તવિક લાગતા પણ નકલી વીડિયો અને ફોટાઓનો ફેલાવો થઈ રહ્યો છે, તે દેશની સુરક્ષા, વ્યક્તિગત અધિકારો અને લોકશાહી પ્રક્રિયાઓ માટે ગંભીર જોખમ છે.
 
નિયમ છે પણ પાલન ક્યાં? - હાઇકોર્ટનો સણસણતો સવાલ
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વનું અવલોકન કર્યું કે, ડીપફેકને રોકવા માટે કાયદાકીય માળખાનો અભાવ નથી, પરંતુ સમસ્યા તેના અમલીકરણમાં છે.
•    ડ્યુ ડિલિજન્સ: કોર્ટે તમામ પ્લેટફોર્મ્સને તેમની જવાબદારીઓ યાદ અપાવતા કહ્યું કે, ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટને દૂર કરવા માટે મળેલી નોટિસ પર તરત જ કાર્યવાહી થવી જોઈએ.
•    અમલીકરણમાં ખામી: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ પણ સોગંદનામામાં સ્વીકાર્યું છે કે IT એક્ટ ૨૦૦૦ અને ૨૦૨૧ (સુધારેલ ૨૦૨૬) ના નિયમો હોવા છતાં, સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ ટેકડાઉન નોટિસના પાલનમાં વિલંબ કરે છે.
 
'SAHYOG' પોર્ટલ બનશે સંકલનનું હથિયાર
કોર્ટે વચગાળાના નિર્દેશો આપતા તમામ પ્લેટફોર્મ્સને સરકારના 'SAHYOG' (સહયોગ) પોર્ટલ સાથે જોડાવા આદેશ આપ્યો છે. આ પદ્ધતિ દ્વારા કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ વચ્ચે રિયલ ટાઈમ સંવાદ શક્ય બનશે, જેથી કોઈ પણ વાંધાજનક ડીપફેક સામગ્રી વાયરલ થાય તે પહેલા જ તેને નેસ્તનાબૂદ કરી શકાય.
 
શા માટે ડીપફેક ખતરનાક છે?
અરજદાર વિકાસ વિજય નાયર વતી હાજર રહેલા વકીલે દલીલ કરી હતી કે:
૧. ડીપફેક વીડિયો એટલા વાસ્તવિક હોય છે કે સામાન્ય જનતા માટે અસલી અને નકલી વચ્ચેનો તફાવત કરવો અશક્ય બની જાય છે.
૨. તેનો ઉપયોગ ચૂંટણી સમયે ભ્રામક પ્રચાર કરવા અથવા કોઈ વ્યક્તિની છબી ખરડવા માટે થઈ શકે છે.
૩. નાણાકીય છેતરપિંડી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના મામલે પણ આ ટેકનોલોજી ઘાતક સાબિત થઈ શકે તેમ છે.
હવે આ દિગ્ગજ ટેક કંપનીઓ હાઇકોર્ટમાં શું જવાબ રજૂ કરે છે અને ડીપફેક સામે કેવું મજબૂત નિયમનકારી માળખું તૈયાર થાય છે, તેના પર સૌની નજર છે. આ કેસની આગામી સુનાવણી ૮ મેના રોજ હાથ ધરવામાં આવશે.