નવી દિલ્હી: અત્યાર સુધી આપણે ફિલ્મોમાં જોયું હશે કે હૃદય ધબકતું બંધ થાય એટલે ખેલ ખતમ, પણ ચીનના તબીબોએ આ વાતને ખોટી સાબિત કરી બતાવી છે. ચીનમાં એક વ્યક્તિના હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ઓપરેશન દરમિયાન એવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી કે તે વ્યક્તિ પૂરા ૪૦ કલાક સુધી પોતાના કુદરતી હૃદય વિના જીવતો રહ્યો હતો.
સાઉથ ચાઇના મોર્નિંગ પોસ્ટમાં પ્રકાશિત આ ઘટનાની વિગત એવી છે કે ચીનમાં એક 40 વર્ષના પુરુષનું હૃદય અચાનક બંધ થઈ ગયું હતું. ડૉક્ટરોએ તેને ફરીથી ધબકાવવા ઘણાં પ્રયત્નો કર્યા. ડિફિબ્રિલેશન એટલે કે ઇલેક્ટ્રિક આંચકા  પણ આપવામાં આવ્યા, પરંતુ કોઈ ફાયદો થયો નહીં. સામાન્ય રીતે હૃદય બંધ થયાના થોડીક મિનિટોમાં જ મગજને નુકસાન થવા લાગે છે, પરંતુ આ માણસના કેસમાં ડૉક્ટરોએ હાર ન માની.
ડૉક્ટરોએ એક ખાસ મશીનનો ઉપયોગ કર્યો જેને ECMO એટલે કે એક્સ્ટ્રાકોર્પોરિયલ મેમ્બ્રેન ઓક્સિજનેશન (ટૂંકમાં એક્મો) કહેવાય છે. આ એક જીવન બચાવતું મશીન છે, જે શરીરની બહાર રહીને કૃત્રિમ હૃદય અને ફેફસાંની જેમ કાર્ય કરે છે. જ્યારે દર્દીનું પોતાનું હૃદય કામ કરતું ન હતું, ત્યારે એક્મો તેના શરીરમાં ઓક્સિજનયુક્ત લોહી પમ્પ કરતું રહ્યું અને લોહીમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ દૂર કરતું રહ્યું. આ એક સફળ તબીબી પ્રક્રિયા હતી જેણે દર્દીને જીવતો રાખ્યો.
દર્દીનું હૃદય લગભગ 40 કલાક સુધી સ્વતંત્ર રીતે ધબક્યું નહીં. આ દરમિયાન એક્મો મશીન તેના જીવનનો આધાર બની રહ્યું. ડૉક્ટરો અને નર્સો તેની સતત દેખરેખ રાખતા હતા કારણ કે એક્મોના ઉપયોગ વખતે લોહી ગંઠાઈ જવું (બ્લડ ક્લોટ) અથવા રક્તસ્ત્રાવ થવા જેવી મુશ્કેલીઓ સર્જાઈ શકે છે. દર્દીને IABP (બલૂન પંપ) જેવા અન્ય સાધનો વડે પણ મદદ કરાઈ હતી.
'ચમત્કાર' જેવી લાગતી આ ઘટના યોગ્ય સમયે મળેલી આધુનિક ટેક્નોલોજી અને નસીબનો સુમેળ હતો. આ સારવાર ખૂબ ખર્ચાળ હોય છે. ચીનમાં માત્ર મશીન ચાલુ કરવા માટે લગભગ 50,000 યુઆન (લગભગ 7,000 ડૉલર) ખર્ચ થાય છે, અને પછી દરરોજના 10,000 યુઆન ખર્ચ થાય છે.
એક્મો ટેકનોલોજીએ જીવન બચાવવાના દરમાં ઘણો વધારો કર્યો છે. સામાન્ય CPRની સરખામણીમાં, એક્મોના ઉપયોગથી કાર્ડિયાક અરેસ્ટના દર્દીઓના બચવાની શક્યતા 1% થી વધીને 50% સુધી પહોંચી શકે છે. જો કે, આ સારવાર દરમિયાન સ્ટ્રોક, કિડની ફેલ્યર અને માનસિક તણાવ જેવી આડઅસરોનો પણ ભય રહે છે. આ મશીનનો ઉપયોગ હાર્ટ એટેકના દર્દીઓ ઉપરાંત હૃદય અને ફેફસાના ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવતા લોકોને કામચલાઉ સહાય પૂરી પાડવા માટે પણ થાય છે.