નવી દિલ્હી : સેંગોલને લઈને સંસદમાં ફરી એકવાર વિવાદ શરૂ થયો છે. મોહનલાલગંજના સપા સાંસદ આરકે ચૌધરીએ સંસદમાં સ્થાપિત સેંગોલને હટાવવાની માંગ કરી હતી. ત્યારથી, સેંગોલને લગતી ચર્ચા ફરી એકવાર તેજ થઈ ગઈ છે. સેંગોલ શું છે અને તેનો ઇતિહાસ કેટલો જૂનો છે? દેશના પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ સાથે શું સંબંધ છે? PM મોદીએ તેને નવી સંસદમાં ક્યારે સ્થાપિત કરી અને હવે સેંગોલ પર કેમ વિવાદ ઉભો થયો છે? આવા તમામ પ્રશ્નોના જવાબો અહીં વાંચો

  હકીકતમાં, મોહનલાલગંજના સપા સાંસદ આરકે ચૌધરીએ બુધવારે લોકસભા અધ્યક્ષને પત્ર લખીને સેંગોલને સંસદમાંથી હટાવવાની માંગ કરી છે.

  સપા સાંસદે પોતાના પત્રમાં લખ્યું છે કે, મેં સાંસદ પદના શપથ લીધા છે. જ્યારે હું શપથ લેવા માટે ગૃહના ફ્લોર પર ગયો, ત્યારે મેં જોયું કે મારી પીઠની જમણી બાજુએ સેંગોલ મૂકવામાં આવ્યું હતું, જે જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો હતો. સર, આપણું બંધારણ ભારતીય લોકશાહીનું પવિત્ર પુસ્તક છે, જ્યારે 'સેંગોલ' એટલે કે 'રાજદંડ' રાજાશાહીનું પ્રતીક છે. આપણી સંસદ લોકશાહીનું મંદિર છે અને કોઈ રાજા કે રજવાડાનો રાજમહેલ નથી. તેથી, હું વિનંતી કરવા માંગુ છું કે સેંગોલને સંસદ ભવનમાંથી હટાવી દેવામાં આવે અને તેની જગ્યાએ ભારતીય બંધારણની વિશાળ નકલ સ્થાપિત કરવામાં આવે

  સંસદમાં સેંગોલની સ્થાપના ક્યારે થઈ હતી? વડા પ્રધાન  મોદીએ 28 મે, 2023 ના રોજ નવા સંસદ ભવનમાં સેંગોલ સ્થાપિત કર્યું. આ માટે તમિલનાડુના પ્રાચીન મઠના અધિનમ મહંત દિલ્હી આવ્યા હતા. તેમની હાજરીમાં જ લોકસભામાં સેંગોલના નવા સંસદ ભવનનું નિર્માણ થયું હતું.

 તે સમયે વડા પ્રધાન મોદીએ કહ્યું હતું કે 'સેંગોલ' એટલે કે રાજદંડ માત્ર શક્તિનું પ્રતીક નથી, પરંતુ તે હંમેશા રાજા પ્રત્યે ન્યાયી અને પ્રજાને સમર્પિત રહેવાનું પ્રતીક પણ રહ્યું છે.

  ભારત સરકારના ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અનુસાર, ભારતના છેલ્લા વાઈસરોય લોર્ડ માઉન્ટબેટને પંડિત જવાહર લાલ નેહરુને વડા પ્રધાન બનાવ્યાના થોડા દિવસો પહેલાં પૂછ્યું હતું - શું તમે કોઈ રીતે દેશની આઝાદીની ઉજવણી કરવા માંગો છો કે સાથે? પ્રતીક? 

  આ પછી નેહરુ દેશના જાણીતા સ્વાતંત્ર્ય સેનાની સી. રાજગોપાલાચારી પાસે ગયા. રાજગોપાલાચારીને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓનું સારું જ્ઞાન હતું

  . તે રાજગોપાલાચારી હતા જેમણે જવાહરલાલ નેહરુને રાજદંડ ભેટ આપવાની તમિલ પરંપરા વિશે જણાવ્યું હતું. આ પરંપરામાં, રાજગુરુ સત્તા સંભાળતી વખતે નવા રાજાને રાજદંડ આપે છે. પરંપરા મુજબ રાજગુરુ તિરુવદુથુરાઈ અધીનમ મઠના છે. તેમણે નેહરુને સૂચન કર્યું હતું કે જ્યારે તમે વડા પ્રધાન બન્યા ત્યારે માઉન્ટબેટન તમને સ્વતંત્રતા અને સત્તાના હસ્તાંતરણના પ્રતીક તરીકે આ રાજદંડ આપી શકે છે.

   પંડિત નેહરુને આ વિચાર એટલો ગમ્યો કે તેમણે તરત જ તેને ગોઠવવાની જવાબદારી રાજગોપાલાચારીને આપી. જ્યારે રાજગોપાલાચારીએ સેંગોલ માટે તિરુવદુથુરાઈ અધીનમ મઠનો સંપર્ક કર્યો, ત્યારે તેમણે જાણ્યું કે તત્કાલીન વડા અને તેમના 20મા રાજગુરુ શ્રી લા શ્રી અંબલવન દેશીગર સ્વામી બીમાર છે. આમ છતાં તેણે તેની જવાબદારી સ્વીકારી

   તેણે તે સમયે મદ્રાસના ખૂબ જ પ્રખ્યાત ઝવેરી વુમ્મીડીને સોનાનો રાજદંડ બનાવવા કહ્યું. એ પણ જણાવવામાં આવ્યું કે તેનું કદ શું હશે અને રાજદંડ પર નંદીનો આકાર પણ ઉભો કરવામાં આવશે.

  અસ્વસ્થ હોવા છતાં, રાજગુરુ અંબલવાન દેશીગર સ્વામી, બધી વ્યવસ્થા કર્યા પછી, તેમના પ્રતિનિધિઓ - મણિકમ ઓધુવર (મઠના પાદરી) અને શ્રી લા શ્રી કુમારસ્વામી તાંબીતરન (સહાયક પાદરી) ને દિલ્હી મોકલવા તૈયાર થયા. અહીં મદ્રાસથી રાજદંડને દિલ્હી લાવવા માટે નેહરુએ વિશેષ વિમાનની વ્યવસ્થા કરી હતી

   14 ઓગસ્ટ, 1947ના રોજ રાત્રે 11.45 વાગ્યે, આઝાદીની માત્ર 15 મિનિટ પહેલા, તિરુવદુથુરાઈ અધીનમ મઠના પૂજારીએ માઉન્ટબેટનને રાજદંડ સોંપ્યો. ચોલ શાસનની પરંપરા મુજબ તેમના પર પવિત્ર જળ છાંટવામાં આવ્યું હતું

   પૂજારીએ શૈવ સમાજના સંધાતા તિરુગ્નાના સંબંથર દ્વારા લખેલા સ્તોત્રો ગાયા હતા. બેઠક થઈ અને પછી માઉન્ટબેટને નહેરુને રાજદંડ (સેંગોલ) અર્પણ કર્યો. આ પછી નહેરુના કપાળ પર ભસ્મ લગાવવામાં આવી અને માળા ચઢાવવામાં આવી 

   આઝાદી પછી સેંગોલનો ઉલ્લેખ કેમ ન થયો? નેહરુ પછી બીજા કોઈ પીએમને સેંગોલ આપવામાં આવ્યા નથી. સેંગોલને ઐતિહાસિક ધરોહર માનીને તેને અલ્હાબાદ મ્યુઝિયમમાં રાખવામાં આવ્યો હતો. ચાંદીના બનેલા આ પાંચ ફૂટ લાંબા સેંગોલને સોનાથી કોટેડ કરવામાં આવે છે. તેની ટોચ પર નંદી બિરાજમાન છે. આ સેંગોલ લગભગ 75 વર્ષ સુધી યુપીના પ્રયાગરાજમાં અલ્હાબાદ મ્યુઝિયમમાં રાખવામાં આવ્યું હતું 

   પીએમ મોદીને નવી સંસદમાં સેંગોલ લગાવવાનો વિચાર ક્યાંથી આવ્યો? વર્ષ 1978 માં, કાંચી મઠના 'મહા પેરિયાવા' (વરિષ્ઠ વિદ્વાન) એ આઝાદી સમયે નેહરુને તેમના શિષ્યને રાજદંડ આપવાની ઘટના વર્ણવી હતી અને તે પ્રકાશિત પણ થઈ હતી. તમિલ મીડિયાએ પણ આ વાર્તાને પ્રાથમિકતાના આધારે પ્રકાશિત કરી હતી. સમયાંતરે તેનો ઉલ્લેખ પણ થતો હતો

   તમિલનાડુમાં આઝાદીના અમૃત મહોત્સવ નિમિત્તે તુગલક મેગેઝિનમાં તમિલ ભાષામાં સેંગોલ પર એક લેખ પ્રકાશિત થયો હતો. પ્રખ્યાત ક્લાસિકલ ડાન્સર ડૉ. પદ્મ સુબ્રમણ્યમે વડાપ્રધાન કાર્યાલયને પત્ર લખ્યો હતો. આ પત્રની સાથે તેમણે સેંગોલ પર પ્રકાશિત થયેલા લેખનો અનુવાદ પણ મોકલ્યો હતો.

  લેખ વાંચ્યા બાદ વડાપ્રધાન મોદીએ સંસ્કૃતિ અને કળા મંત્રાલયને તેના વિશે જાણવા કહ્યું. સેન્ગોલની શોધ અધિકારીઓને અલ્હાબાદ મ્યુઝિયમ તરફ દોરી ગઈ, જ્યાં તેમને કાચની કેબિનેટમાં સુરક્ષિત રીતે રાખવામાં આવેલ મળી. જો કે, આગળના વર્ણનમાં 'સેંગોલ' નહીં પણ 'નેહરુને ભેટમાં આપેલી ગોલ્ડન સળિયા' વાંચવામાં આવે છે.

  આ પછી, તેને અલ્હાબાદ મ્યુઝિયમ દ્વારા 4 નવેમ્બર 2022 ના રોજ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય, નવી દિલ્હીને સોંપવામાં આવ્યું હતું અને 28 મે 2023 ના રોજ, તેને સંસદ ભવનમાં સ્પીકરની ખુરશી પાસે ધાર્મિક વિધિઓ સાથે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું.

  સેંગોલ વિશે પૂછવામાં આવતા ગૃહમંત્રી અમિતભાઈ  શાહે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કહ્યું હતું કે, 'આ પવિત્ર સેંગોલને મ્યુઝિયમમાં રાખવું અયોગ્ય નથી. તેમણે તેને અંગ્રેજો પાસેથી ભારતીયોને સત્તાના હસ્તાંતરણનું પ્રતીક પણ ગણાવ્યું. તેથી જ્યારે પીએમ મોદીને આ સેંગોલ પરંપરા વિશે જાણ થઈ, ત્યારે તેમણે વિચાર-વિમર્શ કર્યો અને તેને સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય કર્યો. હવે તેને ન્યાય, ધર્મ અને સત્યના પ્રતીક તરીકે સંસદમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.

  સેંગોલ શું છે અને તેની માન્યતા શું છે? સેંગોલ એક તમિલ શબ્દ છે, જેનો અર્થ થાય છે 'સંપત્તિથી સમૃદ્ધ'. સેંગોલ શબ્દ સંસ્કૃત શબ્દ 'સંકુ' પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે 'શંખ'. શંખને વૈદિક પરંપરામાં પુરુષાર્થનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. તે રાજ્યના વિસ્તરણ, પ્રભાવ અને સાર્વભૌમત્વ સાથે જોડાયેલું છે. એ જ રીતે, સેંગોલને રાજ્યની સાર્વભૌમત્વ, પ્રભાવ, વિસ્તરણ અને વીરતાના પ્રતીક તરીકે પણ વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

  સેંગોલને પરંપરાગત રીતે 'રાજદંડ' કહેવામાં આવે છે, જે સત્તાના સ્થાનાંતરણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. જેને તે આપવામાં આવે છે તે ન્યાયી અને ન્યાયી રીતે શાસન કરે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. શાહી પૂજારી તે રાજાને આપે છે. વૈદિક પરંપરા અનુસાર શક્તિના પ્રતીક બે પ્રકારના હોય છે. રાજસત્તા માટે 'રાજદંડ' અને ધાર્મિક સત્તા માટે 'ધર્મદંડ' છે. રાજદંડ રાજા પાસે હતો અને ધાર્મિક લાકડી પૂજારી પાસે હતી.

  સેંગોલનો ઇતિહાસ શું છે? સેંગોલ એટલે રાજદંડ જે સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. દેશમાં તેનો ઈતિહાસ ઈ.સ.પૂ. સેંગોલનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ મૌર્ય સામ્રાજ્ય (322 થી 185 બીસી)માં સમ્રાટની સત્તા તરીકે થયો હતો.

  મૌર્ય સામ્રાજ્ય પછી, ગુપ્ત સામ્રાજ્ય (320 થી 550 એડી), ચોલા સામ્રાજ્ય (907 થી 1310 એડી) અને વિજયનગર સામ્રાજ્ય (1336 થી 1646 એડી) માં પણ સેંગોલના ઉપયોગના પુરાવા મળે છે. મુઘલો અને અંગ્રેજોએ પણ સેંગોલ (રાજદંડ)નો ઉપયોગ તેમની શક્તિ અને તેમના સામ્રાજ્યની સાર્વભૌમત્વના પ્રતીક તરીકે કર્યો હતો.

   જ્વેલર્સનો દાવો - સેંગોલ અમારા પરિવાર દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું ચેન્નાઈમાં વમ્મીદી બંગારુ જ્વેલર્સ નામની બ્રાન્ડ છે. આ બ્રાન્ડ Vummidi પરિવારની છે, જેની 5મી પેઢી આજે બિઝનેસ ચલાવી રહી છે. પરિવાર લગભગ 120 વર્ષથી ચેન્નાઈમાં આ વ્યવસાયમાં છે. કહેવાય છે કે આ પહેલા પણ તેમના પૂર્વજો વેલ્લોરના એક ગામમાં સુથારનું કામ કરતા હતા. આ બ્રાન્ડે તેની વેબસાઈટ પર દાવો કર્યો છે કે માઉન્ટબેટન દ્વારા નહેરુને જે સેંગોલ આપવામાં આવ્યું હતું તે તેમના પૂર્વજો દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. 

  પીએમને યાદ કરાવવાની માંગઃ અખિલેશ સપા સુપ્રીમો અને કન્નૌજના સાંસદ અખિલેશ યાદવે પાર્ટી સાંસદ આરકે ચૌધરીના નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું, 'મને લાગે છે કે જ્યારે સેંગોલને પહેલીવાર સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું ત્યારે વડાપ્રધાન મોદીએ તેને સલામી આપી હતી, પરંતુ આ વખતે શપથ દરમિયાન તેમણે સલામી કરી હતી. કરવાનું ભૂલી ગયા. તે યાદ અપાવવા માટે અમારા સાંસદે આ માંગણી કરી છે.

  સંસદમાં સેંગોલ વિવાદ પર ભાજપ નેતૃત્વઃ એનડીએના સાથી પક્ષ અપના દળ (સોનેલાલ)ના નેતા અને કેન્દ્રીય મંત્રી અનુપ્રિયા પટેલે સેંગોલ વિવાદ પર કહ્યું કે જ્યારે સંસદમાં સેંગોલની સ્થાપના થઈ ત્યારે સપાના સાંસદો ક્યાં હતા? તેઓ સંસદમાં પણ હતા, તો પછી કેમ કંઈ બોલ્યા નહીં. આરએલડી નેતા અને કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી જયંત ચૌધરીએ સપા સાંસદ વિશે કહ્યું કે, આ લોકો દરરોજ કંઈક એવું બોલે છે જે આપણને લાઇમલાઇટમાં લાવે છે. આ વાતોનો કોઈ અર્થ નથી.

  યોગીએ કહ્યું- આ તેમની તમિલ સંસ્કૃતિ પ્રત્યે નફરત છે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે કહ્યું કે સમાજવાદી પાર્ટી અને તેના નેતાઓને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ઈતિહાસ પ્રત્યે કોઈ માન નથી. સેંગોલને હટાવવાની માંગ ભારતીય જોડાણની તમિલ સંસ્કૃતિ પ્રત્યેની નફરતને દર્શાવે છે

 . ચિરાગ પાસવાને કહ્યું... તમારા વિસ્તારના લોકોએ કામ કરવાનું પસંદ કર્યું કે વિવાદાસ્પદ રાજકારણ કરવું એ મારી સમજની બહાર છે. આવા સાંસ્કૃતિક પ્રતીકોને ખોટા પરિપ્રેક્ષ્યમાં બતાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. હવે જ્યારે આપણા વડાપ્રધાને તેમને યોગ્ય સન્માન આપ્યું છે, તો પછી તેમને (વિપક્ષોને) આ બધી બાબતો સામે શા માટે વાંધો છે? શા માટે આ નેતાઓ હકારાત્મક રાજકારણ વિશે વિચારતા નથી?

   આરજેડી સાંસદ મીસા ભારતીએ કહ્યું કે સેંગોલને મ્યુઝિયમમાં રાખવો જોઈએ. તેને સંસદમાં રજૂ ન થવો જોઈએ. તે રાજાશાહીનું પ્રતીક છે. આ કોઈનું અપમાન નથી