નવી દિલ્‍હી તા. ૧૨ : આઇફોન નિર્માતા એપલે ડઝનેક દેશોમાં તેના લાખો ગ્રાહકોને ચેતવણી આપી છે કે તેમના ફોન પેઇડ સ્‍પાયવેર હુમલાઓને આધિન છે અથવા હોઈ શકે છે એપલે તાજેતરમાં ૯૮ દેશોમાં આઇફોન ગ્રાહકોને સંભવિત સ્‍પાયવેર ધમકીઓ વિશે ચેતવણી આપી છે. આ વર્ષે બીજી વખત છે જયારે કંપનીએ આવી ચેતવણીઓ મોકલી છે. છેલ્લી વખત એપ્રિલમાં ૯૨ દેશોના ગ્રાહકોને આવી જ ચેતવણી મોકલવામાં આવી હતી. આ ચેતવણી એવા લોકોને મોકલવામાં આવી છે જેમને નિશાન બનાવવામાં આવ્‍યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. તે કહે છે, ‘એપલને જાણવા મળ્‍યું છે કે તમે ભાડૂતી સ્‍પાયવેર હુમલાના નિશાન બન્‍યા છો જે તમારા Apple ID સાથે સંકળાયેલા iPhoneને દૂરથી નિયંત્રણમાં લેવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યાં છે, Appleએ પરિસ્‍થિતિની ગંભીરતા પર ભાર મૂક્‍યો અને અસરગ્રસ્‍ત ગ્રાહકોને ચેતવણી લેવા વિનંતી કરી.' ગંભીરતાથી ક્‍યા સ્‍પાયવેર અને કોણે આ હુમલો કર્યો તેની માહિતી કંપનીએ આપી નથી.

તેથી, આ માહિતી પણ જાહેર કરવામાં આવી નથી કે અસરગ્રસ્‍ત દેશો કયા છે. જો કે, ભારતમાં ઘણા iPhone ગ્રાહકોએ આવા સંદેશા પ્રાપ્ત કર્યાની જાણ કરી છે. ટેક્‍નોલોજી સમસ્‍યાઓ પર નજર રાખતી વેબસાઈટ ટેકક્રંચના જણાવ્‍યા અનુસાર, એપલે તેની ધમકી શોધવાની પદ્ધતિઓની સંવેદનશીલતા પર ભાર મૂક્‍યો હતો અને અસરગ્રસ્‍ત ગ્રાહકોને માહિતી જાહેર ન કરવાની સલાહ આપી હતી કારણ કે તે હુમલાખોરોનો પર્દાફાશ કરી શકે છે અને તેમને પકડવાનું મુશ્‍કેલ બનાવી શકે છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં આઈફોન પરના હુમલામાં વધારો થયો છે સ્‍પાયવેરના કારણે આઈફોન પરના હુમલાઓ ઝડપથી વધી રહ્યા છે. Apple દાવો કરે છે કે ફોનનો લોકડાઉન મોડ સ્‍પાયવેરને નિષ્‍ફળ બનાવી શકે છે પરંતુ આ ફોનની સામાન્‍ય કાર્યક્ષમતાને અસર કરી શકે છે. ભારતમાં આઇફોન ફેક્‍ટરીમાં પરિણીત મહિલાઓને નોકરી મળી ન હતી. રિપોર્ટ કંપનીએ તેના ગ્રાહકોને કહ્યું છે કે તેઓ કેટલાક લક્ષણોને ઓળખીને હેકિંગના ભય વિશે સતર્ક રહી શકે છે. આમાં ફોનની કામગીરીમાં ઘટાડો અથવા અપરિચિત એપ્‍લિકેશનોનો સમાવેશ થાય છે.

હેકિંગની અસરને તાત્‍કાલિક ઘટાડવા માટે, ફોનને ફરીથી શરૂ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે જે સ્‍પાયવેરને અસ્‍થાયી રૂપે બંધ કરી શકે છે. આ સિવાય કંપનીએ ગ્રાહકોને એ સુનિﾍતિ કરવા કહ્યું છે કે તેમનો iPhone લેટેસ્‍ટ iOS સોફટવેર પર ચાલે છે. આ માટે, સેટિંગ્‍સ ૂ સામાન્‍ય ૂ સોફટવેર અપડેટ પર જઈને અપડેટને જાતે ડાઉનલોડ અને ઇન્‍સ્‍ટોલ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. શું સરકારો જાસૂસી કરે છે? ગયા વર્ષે નવેમ્‍બરમાં ભારતના ઘણા વિપક્ષી નેતાઓએ કહ્યું હતું કે તેમને એપલ તરફથી ચેતવણી મળી છે. તેમાં કોંગ્રેસના શશિ થરૂર, પવન ખેડા, સુપ્રિયા શ્રીનેત, તૃણમૂલ કોંગ્રેસના મહુઆ મોઇત્રા, શિવસેના (ઉદ્ધવ) પ્રિયંકા ચતુર્વેદી, સીપીએમના સીતારામ યેચુરી, AIMIMના અસદુદ્દીન ઓવૈસી અને આમ આદમી પાર્ટીના રાઘવ ચશ્નાનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય થિંક ટેંક ઓબ્‍ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્‍ડેશનના પ્રમુખ સમીર સરને પણ આવા હુમલાની ફરિયાદ કરી હતી. તે બધાએ કહ્યું કે તેઓને Apple તરફથી સૂચના મળી છે કે ‘રાજય પ્રાયોજિત' હુમલાખોરો તેમના iPhones ને નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

વિવિધ સરકારોએ પત્રકારો, રાજકારણીઓ અને માનવ અધિકાર કાર્યકરોના ફોન હેક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. પેગાસસ પર ઇઝરાયેલના સામાન્‍ય લોકોની જાસૂસી કરવાનો પણ આરોપ હતો જેમાં ૧૮૦ થી વધુ દેશોના લગભગ ૫૦,૦૦૦ ફોન નંબરો સામેલ હતા. રિપોર્ટમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્‍યો હતો કે ભારતમાં ૩૦૦ થી વધુ પત્રકારો, નેતાઓ અને રાજકીય કાર્યકરોના ફોન હેક કરવામાં આવ્‍યા હતા. ભારત સરકારે ક્‍યારેય કબૂલ્‍યું નથી કે તેણે પેગાસસનો ઉપયોગ અન્‍ય લોકોની જાસૂસી કરવા માટે કર્યો હતો, પરંતુ સ્‍પષ્ટપણે કહ્યું નથી કે તેણે પેગાસસનો બિલકુલ ઉપયોગ કર્યો નથી.