News of Monday, 29th July 2024
વિકાસના નામે ૯૫૦૦૦ હેકટર જંગલોનું બલિદાન : રાજસ્થાન, એમપી, ગુજરાતમાં ભારે નુકસાન
જંગલ વિસ્તારમાં હાઇવે, ડેમ, પાવર લાઇન અને અન્ય અનેક પ્રકારના વિકાસના કામો પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યા છે

નવી દિલ્હી, તા.૨૯: વિશ્વમાં લાંબા સમયથી જંગલો અને વિકાસ વચ્ચેના સંઘર્ષની ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ આબોહવા પરિવર્તનના પરિણામોએ જંગલોની આવશ્યકતા તરફ સ્કેલને ઝુકાવ્યું છે. જંગલોનું સંરક્ષણ અને સંતુલિત વિકાસ એ એક મોટો મુદ્દો છે પરંતુ ભારતમાં વિકાસ જંગલોમાં ઘૂસી રહ્યો હોવાનું જણાય છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં દેશમાં વિકાસના કામો માટે લગભગ ૯૫૭૨૫ હેકટર જંગલની જમીનનું બલિદાન આપવામાં આવ્યું છે. આ માટે, કેન્દ્ર સરકારે ૮૭૩૧ ડાયવર્ઝન (અન્ય હેતુઓ માટે જંગલની જમીન મુકત કરવાની) દરખાસ્તોને મંજૂરી આપી છે. જો કે, સરકારનો દાવો છે કે વળતર તરીકે ૧.૮૨ લાખ હેકટર જમીનમાં વૃક્ષારોપણ કરીને વનીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. પણ મોટો પ્રશ્ન એ કહેવતમાં રહેલો છે કે માણસ વૃક્ષો વાવી શકે પણ જંગલો નહીં.
જાહેર મહત્વ ધરાવતા જંગલ વિસ્તારોમાં હાઈવે, ડેમ, પાવર લાઈનો અને અન્ય અનેક પ્રકારના વિકાસ કાર્યો પૂરજોશમાં થઈ રહ્યા છે, પરંતુ ખાણકામની પ્રવૃત્તિઓ માટે મોટા પાયે જંગલની જમીનને ડાયવર્ઝન કરવાની દરખાસ્તો પણ આપવામાં આવી છે. ગ્રીન સિગ્નલ છે. એપ્રિલ ૨૦૧૯ થી માર્ચ ૨૦૨૪ સુધીમાં ૧૮ હજાર ૯૨૨ હેકટર જંગલ જમીન પર ખાણકામની ૧૭૯ દરખાસ્તોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. જંગલ વિસ્તારમાં, મધ્યપ્રદેશમાં ૨૧, છત્તીસગઢમાં ૧૧ અને રાજસ્થાનમાં ૪ ખાણકામની દરખાસ્તોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. અભયારણ્ય અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોમાં વિકાસ કાર્યો માટે મંજૂર કરાયેલી દરખાસ્તોની સંખ્યા ઝડપથી વધી રહી છે. જ્યારે ૨૦૧૯માં આ સંખ્યા માત્ર ૭૧ હતી, તે ૨૦૨૩-૨૪માં ૪૨૧ પર પહોંચી જશે. આ દેશમાં સૌથી વધુ છે.
એમપીમાં ૯૦૯ પ્રોજેકટ માટે મહત્તમ ૨૨ હજાર ૬૧૪ હેકટર જંગલની જમીનને બિન-જંગલ જમીનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી હતી. રાજસ્થાનમાં ૨૭૪ પ્રોજેકટ માટે ૩૮૬૯ હેકટર જંગલ જમીન અને છત્તીસગઢમાં ૪૧ પ્રોજેકટ માટે ૩૨૨૯ હેકટર જંગલની જમીન પર મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
વન (સંરક્ષણ અને સંવર્ધન) અધિનિયમ ૧૯૮૦ હેઠળ, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો, અભયારણ્યો, વાઘ અનામત, વાઘ કોરિડોર જેવા વન વિસ્તારોમાં વિકાસ -ોજેકટની મંજૂરી માટે લાંબી પ્રક્રિયા છે. આવી દરખાસ્તો રાજ્ય સરકાર અને રાજ્ય વન્યજીવ બોર્ડની ભલામણ પર નેશનલ વાઇલ્ડલાઇફ બોર્ડ (MCNBWL)ની સ્થાયી સમિતિને મોકલવામાં આવે છે. SCNBWL માં સામેલ ઇકોલોજિસ્ટ્સ, સંરક્ષણવાદીઓ અને પર્યાવરણવાદીઓ દરખાસ્તો પર વિચાર કરે છે અને નિર્ણયો આપે છે.
. અભયારણ્યો અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોમાં પણ ડાયવર્ઝન
દરખાસ્તોની વર્ષ સંખ્યા
૨૦૧૯-૨૦ ૭૧
૨૦૨૦-૨૧ ૮૫
૨૦૨૧-૨૨ ૧૫૪
૨૦૨૨-૨૩ ૧૫૦
૨૦૨૩-૨૪ ૪૨૧
. વનવિસ્તારોમાં બિન-જંગલ કામોને મંજૂરી આપતા ટોચના દસ રાજ્યો
રાજ્ય મંજૂર વિસ્તાર (હેકટરમાં)
મધ્ય પ્રદેશ ૨૨૬૧૪.૭૪
ઓડિશા ૧૩૬૨૧.૯૫
અરુણાચલ પ્રદેશ ૮૭૪૪.૭૮
ગુજરાત ૭૪૦૨.૯૭
ઉત્તર પ્રદેશ ૬૧૮૪.૬૪
ઝારખંડ ૪૩૦૩.૬૪
રાજસ્થાન ૩૮૬૯.૬૩
ઉત્તરાખંડ ૩૩૨૩.૪૮
છત્તીસગઢ ૩૨૨૯.૭૮
મહારાષ્ટ્ર ૨૭૧૩.૬૦
. વળતરયુકત વનીકરણ પર ખર્ચવામાં આવેલ રકમ (કરોડોમાં)
વર્ષની રકમ
૨૦૧૯-૨૦ ૩૩૮૯.૧
૨૦૨૦-૨૧ ૪૯૦૯.૮૭
૨૦૨૧-૨૨ ૮૯૬.૩૧
૨૦૨૨-૨૩ ૬૧૪૯.૮૫
૨૦૨૩-૨૪ ૫૨૦૫.૧૨.
(11:28 AM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
