નૈનીતાલઃ ઉત્તરાખંડનું તળાવ શહેર નૈનીતાલ તેની સુંદરતા માટે જાણીતું છે. પરંતુ સતત ભૂસ્ખલનને કારણે શહેરનું અસ્તિત્વ જોખમમાં મુકાયું છે. આ તમામ બાબતોને અવગણીને પ્રશાસન પાસે ભવિષ્યમાં પ્રવાસન સંબંધિત અનેક નિર્માણ યોજનાઓ છે. પરંતુ આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન એ થાય છે કે એક તરફ બાલીનાળામાં તિરાડ પડી રહી છે અને શહેરની અંદરના શિખરો પર સતત ભૂસ્ખલનની સાથે તળાવને અડીને આવેલા ઉંડા રોડ પર દરરોજ ભૂસ્ખલનની ઘટનાઓ બની રહી છે. તો નૈનીતાલ અને તેની આસપાસ આટલું ભારે બાંધકામ કેવી રીતે શક્ય છે?

   નૈનીતાલ ત્રણ બાજુથી ટેકરીઓથી ઘેરાયેલું છે. જેનો પાયો બલિયા નાળા છે. નૈનીતાલની આ પહાડીઓ ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. જેની લોડ વહન ક્ષમતા પણ ઓછી છે. આવી સ્થિતિમાં શહેરમાં સતત થઈ રહેલા ગેરકાયદે બાંધકામો કોઈ મોટી ઘટનાને આમંત્રણ આપી રહ્યા છે.

   પ્રખ્યાત ઈતિહાસકાર અને પર્યાવરણવાદી પ્રોફેસર અજય રાવત કહે છે કે નૈનીતાલ ભૂસ્ખલનથી ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. અંગ્રેજો આ વાત સારી રીતે જાણતા હતા. આ કારણોસર તેણે નૈનીતાલને ત્રણ ઝોનમાં વહેંચી દીધું હતું. સેફ ઝોન, અનસેફ ઝોન અને ડેન્જર ઝોન. તેમણે કહ્યું કે આઝાદી પછી આ શહેર ખૂબ જ સુરક્ષિત હતું પરંતુ 1972થી બલિયાનાલેમાં સતત ભૂસ્ખલનને કારણે નૈનીતાલનો પાયો નબળો પડી ગયો હતો.

   તેમણે કહ્યું કે ઘણા સર્વેમાં એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે નૈનીતાલની લોડ વહન ક્ષમતા ખતમ થઈ ગઈ છે. તેમ છતાં શહેરમાં ગેરકાયદે બાંધકામો સતત થઈ રહ્યા છે. જેના કારણે શહેરની ધમનીઓ એટલે કે નાળાઓ પણ બંધ છે. જેના કારણે શહેરની ડ્રેનેજ સિસ્ટમ પણ ખોરવાઈ ગઈ છે.

   પ્રોફેસર રાવત જણાવે છે કે તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટમાં રિટ પિટિશન દાખલ કરી હતી. જે બાદ વર્ષ 1995માં સુપ્રીમ કોર્ટે તેમની રિટ પિટિશન 694 ઓફ 1993ની સુનાવણી કરતા સ્વીકાર્યું હતું કે બાલિનલ ડૂબી રહ્યો છે. અને કહ્યું કે તેની સારવાર યુદ્ધના ધોરણે થવી જોઈએ. પરંતુ તેમ છતાં તેની કોઈ કાયમી સારવાર મળી શકી નથી. 

  પ્રોફેસર રાવત કહે છે કે પ્રશાસન બલિયાનાલાની બાજુમાં સ્થિત હનુમાનગઢીથી રાણીબાગ રોપવે ચલાવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. જે ખૂબ જ ખોટું છે, જ્યાં રોપ-વે બનાવવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે તેને હનુમાન વાટિકા કહેવામાં આવે છે. તે વિસ્તારની સંવેદનશીલતાને ધ્યાનમાં લઈને હાઈકોર્ટે પણ અહીં બાંધકામ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ ઉપરાંત નજીકના રશિયન બાયપાસ પરથી પસાર થતો નિહાલ વોટર શેડ પણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે. જ્યાં દરરોજ ભૂસ્ખલન જોવા મળી રહ્યું છે. 

  પ્રોફેસર રાવત કહે છે કે શહેરમાં સતત વધી રહેલા વાહનોના દબાણ, સતત પાર્કિંગ બાંધકામ અને તળાવના કેચમેન્ટ વિસ્તારોમાં આડેધડ બાંધકામને કારણે નૈનીતાલ જોખમમાં છે. શહેરમાં ડોરોથી સીટ, ચાર્લટન લોજ અને થાંડી રોડ પર તાજેતરમાં થયેલ ભૂસ્ખલન નૈનીતાલ શહેર માટે ચેતવણી સમાન છે