૧૨ વર્ષમાં ભારતની વસ્તી વધીને થશે ૧૫૨.૨ કરોડ
૨૦૩૬ સુધીમાં મહિલાઓની ટકાવારી ૨૦૧૧ના ૪૮.૫ ટકાની તુલનામાં થોડી વધીને ૪૮.૮ ટકા થઇ જશે : ભારતના પ્રયાસોને કારણે છેલ્લા કેટલાક સમયમાં શિશુ મૃત્યુદરમાં ઘટાડો નોંધાયો છે
નવી દિલ્હી તા. ૧૩ : ભારતમાં લિંગ ગુણોત્તર ૨૦૧૧માં ૯૪૩ સ્ત્રીઓ પ્રતિ ૧૦૦૦ પુરૂષોથી વધીને ૨૦૩૬માં ૯૫૨ સ્ત્રીઓ પ્રતિ ૧૦૦૦ પુરૂષો થવાની ધારણા છે. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય દ્વારા સોમવારે જારી કરાયેલા ‘વુમન એન્ડ મેન ઈન ઈન્ડિયા ૨૦૨૩' રિપોર્ટમાં આ માહિતી આપવામાં આવી છે. આ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે લિંગ ગુણોત્તરમાં પ્રતિબિંબિત થતાં ૨૦૧૧ની સરખામણીએ ૨૦૩૬માં ભારતની વસ્તીમાં વધુ મહિલાઓ હોવાની શક્યતા છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૦૧૧માં ભારતમાં દર ૧,૦૦૦ પુરુષોએ ૯૪૩ મહિલાઓ હતી, જે ૨૦૩૬ સુધીમાં વધીને દર ૧,૦૦૦ પુરૂષોએ ૯૫૨ થવાની ધારણા છે, જે લિંગ સમાનતામાં સકારાત્મક વલણ દર્શાવે છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતની વસ્તી ૨૦૩૬ સુધીમાં ૧૫૨૨ મિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે, જેમાં મહિલાઓની ટકાવારી ૨૦૧૧માં ૪૮.૫ ટકાની સરખામણીએ સહેજ વધીને ૪૮.૮ ટકા થશે. તે કહે છે કે ૧૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકોનું પ્રમાણ ૨૦૧૧ થી ૨૦૩૬ સુધી ઘટવાનું અનુમાન છે, સંભવતઃ ઘટતા પ્રજનન દરને કારણે. તેનાથી વિપરીત, આ સમયગાળા દરમિયાન ૬૦ વર્ષ અને તેથી વધુ વયની વસ્તીના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાનો અંદાજ છે. તે સ્પષ્ટ છે કે ૨૦૧૬ થી ૨૦૨૦ સુધી, ૨૦-૨૪ અને ૨૫-૨૯ વય જૂથમાં વય વિશિષ્ટ પ્રજનન દર અનુક્રમે ૧૩૫.૪ અને ૧૬૬.૦ થી ઘટીને ૧૧૩.૬ અને ૧૩૯.૬ થયો છે.
આ સમયગાળા માટે ૩૫-૩૯ વર્ષની વયના લોકો માટે ASFR ૩૨.૭ થી વધીને ૩૫.૬ થયો છે, જે દર્શાવે છે કે જીવનમાં સ્થાયી થયા પછી,સ્ત્રીઓ કુટુંબ ઉછેરવા વિશે વિચારે છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૦૨૦માં અભણ વસ્તીમાં કિશોર પ્રજનન દર ૩૩.૯ હતો જયારે સાક્ષર વસ્તીમાં તે ૧૧.૦ હતો. અભણ મહિલાઓની સરખામણીમાં સાક્ષર પરંતુ કોઈપણ ઔપચારિક શિક્ષણ વિનાની મહિલાઓ માટે પણ આ દર નોંધપાત્ર રીતે ઓછો છે (૨૦.૦), મહિલાઓને શિક્ષણ આપવાના મહત્વને ફરીથી પ્રકાશિત કરે છે. વય-આધારિત પ્રજનન દર એ ચોક્કસ વય જૂથનીસ્ત્રીઓમાં જન્મેલા અને જીવંત બાળકોની સંખ્યા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે તે વય જૂથની સ્ત્રી વસ્તીના હજાર દીઠ છે. તે જણાવે છે કે માતૃ મૃત્યુ ગુણોત્તર (એમએમઆર) ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (એસડીજી) ના સૂચકોમાંનું એક છે અને તેને ૨૦૩૦ સુધીમાં ૭૦ સુધી લાવવાનો લક્ષ્યાંક ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (એસડીજી) ફ્રેમવર્કમાં સ્પષ્ટપણે નિર્ધારિત છે.
અહેવાલ મુજબ, સરકારના સતત પ્રયાસોને કારણે, ભારતે સમયસર પ્પ્ય્ (૨૦૧૮-૨૦માં ૯૭/લાખ જીવંત જન્મો) ઘટાડવાનો મુખ્ય સીમાચિહ્ન સફળતાપૂર્વક હાંસલ કર્યો છે, અને SDG લક્ષ્યને પણ હાંસલ કરવું શક્ય હોવું જોઈએ. માતૃત્વ મૃત્યુ ગુણોત્તર (એમએમઆર) એ આપેલ વર્ષમાં ૧૦૦,૦૦૦ જન્મો દીઠ ગર્ભાવસ્થા અથવા બાળજન્મ-સંબંધિત ગૂંચવણોના પરિણામે મૃત્યુ પામેલી સ્ત્રીઓની સંખ્યાનો ઉલ્લેખ કરે છે. રિપોર્ટ અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં છોકરાઓ અને છોકરીઓ બંને માટે શિશુ મૃત્યુ દરમાં ઘટાડો થયો છે. ત્પ્ય્ હંમેશા છોકરાઓ કરતાં છોકરીઓ માટે વધારે રહ્યું છે, પરંતુ ૨૦૨૦ માં, બંને ૧૦૦૦ જીવંત જન્મ દીઠ ૨૮ શિશુઓ પર સમાન હતા. પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના મૃત્યુદરના ડેટા દર્શાવે છે કે તે ૨૦૧૫માં ૪૩થી ઘટીને ૨૦૨૦માં ૩૨ થઈ ગયો છે. છોકરાઓ અને છોકરીઓ બંનેની સમાન સ્થિતિ છે અને છોકરાઓ અને છોકરીઓ વચ્ચેનો તફાવત પણ ઘટ્યો છે.
સામયિક લેબર ફોર્સ સર્વે અનુસાર, ૨૦૧૭-૧૮ થી ૧૫ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓ અને પુરૂષો અને સ્ત્રીઓ બંને માટે શ્રમ દળની ભાગીદારી દર વધી રહ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ૧૫મી સામાન્ય ચૂંટણી (૧૯૯૯) સુધીમાં ૬૦ ટકાથી ઓછા મહિલા મતદારોએ ભાગ લીધો હતો, જયારે પુરૂષ મતદારોની સંખ્યા આઠ ટકા વધુ હતી. જો કે, ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો હતો, જેમાં મહિલાઓની ભાગીદારી વધીને ૬૫.૬ ટકા થઈ હતી અને ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં તે વધીને ૬૭.૨ ટકા થઈ હતી. પ્રથમ વખત, મહિલાઓ માટે મતદાનની ટકાવારી થોડી વધારે હતી, જે મહિલાઓમાં વધતી સાક્ષરતા અને રાજકીય જાગૃતિની અસરને દર્શાવે છે.
ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઈન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઈન્ટરનલ ટ્રેડ (એ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬ માં તેની શરૂઆતથી ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ સુધી કુલ ૧,૧૭,૨૫૪ સ્ટાર્ટ-અપ્સને માન્યતા આપી છે. તેમાંથી ૫૫,૮૧૬ સ્ટાર્ટ-અપ મહિલાઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે, જે કુલ માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટ-અપ્સના ૪૭.૬ ટકા છે. આ નોંધપાત્ર રજૂઆત ભારતના સ્ટાર્ટ-અપ ઇકોસિસ્ટમમાં મહિલા સાહસિકોના વધતા પ્રભાવ અને યોગદાનને રેખાંકિત કરે છે.
(9:50 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
