નવી દિલ્‍હી,તા.૧૩: ભારતમાં લિંગ ગુણોત્તર ૨૦૧૧માં પ્રતિ ૧૦૦૦ પુરૂષો દીઠ ૯૪૩સ્ત્રીઓથી વધીને ૨૦૩૬માં ૯૫૨સ્ત્રીઓ પ્રતિ ૧૦૦૦ પુરૂષો થવાની ધારણા છે. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય દ્વારા સોમવારે જાહેર કરાયેલા રિપોર્ટ ‘વુમન એન્‍ડ મેન ઈન ઈન્‍ડિયા ૨૦૨૩'માં આ માહિતી આપવામાં આવી છે. આ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ૨૦૩૬માં ભારતની વસ્‍તીમાં ૨૦૧૧ની વસ્‍તી કરતાં વધુ મહિલાઓ હોવાની અપેક્ષા છે, જેનું પ્રતિબિંબ લિંગ ગુણોત્તરમાં દેખાય છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૦૧૧માં ભારતમાં દર ૧,૦૦૦ પુરુષોએ ૯૪૩ મહિલાઓ હતી, જે ૨૦૩૬ સુધીમાં વધીને દર ૧,૦૦૦ પુરૂષોએ ૯૫૨ થવાની ધારણા છે, જે લિંગ સમાનતામાં સકારાત્‍મક વલણ દર્શાવે છે.

રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતની વસ્‍તી ૨૦૩૬ સુધીમાં ૧૫૨૨ મિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે, જેમાં ૨૦૧૧માં ૪૮.૫ ટકાની સરખામણીએ મહિલાઓની ટકાવારી સહેજ વધીને ૪૮.૮ ટકા થશે. તેમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે ૧૫ વર્ષથી ઓછી વયની વ્‍યક્‍તિઓનું પ્રમાણ ૨૦૧૧ થી ૨૦૩૬ સુધીમાં વધશે. તેમાં ૫૦% ઘટાડો થવાનો અંદાજ છે, જે કદાચ પ્રજનન દરમાં ઘટાડો થવાને કારણે છે. તેનાથી વિપરિત, આ સમયગાળા દરમિયાન ૬૦ વર્ષ અને તેથી વધુ વયની વસ્‍તીના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની આગાહી કરવામાં આવી છે તે સ્‍પષ્ટ છે કે ૨૦-૨૪ અને ૨૫-૨૯ વય જૂથોમાં ૨૦૧૬ થી ૨૦૨૦ સુધી વય વિશિષ્ટ પ્રજનન દર (ASFR) ૧૩૫.૪ અને ૧૬૬.૦ થી ઘટીને અનુક્રમે ૧૧૩.૬ અને ૧૩૯.૬ થયા છે. આ સમયગાળા માટે ૩૫-૩૯ વર્ષની વયનો ASFR ૩૨.૭ થી વધીને ૩૫.૬ થયો છે, જે દર્શાવે છે કે જીવનમાં સ્‍થાયી થયા પછી,સ્ત્રીઓ કુટુંબ ઉછેરવા વિશે વિચારે છે.

અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૦ માં કિશોરવયનો પ્રજનન દર અશિક્ષિત વસ્‍તીમાં ૩૩.૯ હતો જયારે સાક્ષર વસ્‍તીમાં તે ૧૧.૦ હતો. નિરક્ષર મહિલાઓની સરખામણીમાં સાક્ષર પરંતુ કોઈપણ ઔપચારિક શિક્ષણ વિનાનીસ્ત્રીઓ માટે પણ આ દર નોંધપાત્ર રીતે ઓછો છે, જે મહિલાઓને શિક્ષણ આપવાના મહત્‍વને ફરીથી દર્શાવે છે તે વય જૂથની હજારસ્ત્રી વસ્‍તી દીઠ ચોક્કસ વય જૂથ. તેમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે માતૃત્‍વ મૃત્‍યુ ગુણોત્તર (એમએમઆર) ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (SDGs) ના સૂચકોમાંનું એક છે અને તેને ૨૦૩૦ સુધીમાં ૭૦ પર લાવવાનું લક્ષ્ય ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (SDGs) ફ્રેમવર્કમાં સ્‍પષ્ટપણે નિર્ધારિત કરવામાં આવ્‍યું છે.

અહેવાલ મુજબ, સરકારના સતત પ્રયાસોને કારણે, ભારતે સમયસર MMR (૨૦૧૮-૨૦માં ૯૭/લાખ જીવંત જન્‍મો) ઘટાડવાનો મુખ્‍ય સીમાચિહ્ન સફળતાપૂર્વક હાંસલ કર્યો છે, અને SDG લક્ષ્યને પણ હાંસલ કરવું શક્‍ય હોવું જોઈએ. . માતૃત્‍વ મૃત્‍યુ ગુણોત્તર (એમએમઆર) એ આપેલ વર્ષમાં ૧૦૦,૦૦૦ જન્‍મો દીઠ સગર્ભાવસ્‍થા અથવા બાળજન્‍મની ગૂંચવણોના પરિણામે મૃત્‍યુ પામેલીસ્ત્રીઓની સંખ્‍યાનો ઉલ્લેખ કરે છે. રિપોર્ટ અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં છોકરાઓ અને છોકરીઓ બંને માટે શિશુ મૃત્‍યુ દર (IMR)માં ઘટાડો થયો છે. IMR હંમેશા છોકરાઓ કરતાં છોકરીઓ માટે વધારે રહ્યું છે, પરંતુ ૨૦૨૦ માં, બંને ૧,૦૦૦ જીવંત જન્‍મ દીઠ ૨૮ શિશુઓ પર સમાન હતા.

પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના મૃત્‍યુદરના આંકડા દર્શાવે છે કે તે ૨૦૧૫માં ૪૩થી ઘટીને ૨૦૨૦માં ૩૨ થઈ ગયો છે. છોકરાઓ અને છોકરીઓ બંને માટે સમાન સ્‍થિતિ છે અને સામયિક લેબર ફોર્સ સર્વે મુજબ, ૨૦૧૭ માંસ્ત્રી અને પુરૂષ બંને માટે ૧૫ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્‍યક્‍તિઓના શ્રમ દળની ભાગીદારી દરમાં ઘટાડો થયો છે. ૧૮ થી. અહેવાલ મુજબ, ૧૫મી સામાન્‍ય ચૂંટણી (૧૯૯૯) સુધીમાં ૬૦ ટકાથી ઓછા મહિલા મતદારોએ ભાગ લીધો હતો, જયારે પુરુષોની મતદાનની ટકાવારી તેમના કરતા આઠ ટકા વધુ હતી. જો કે, ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો હતો, જેમાં મહિલાઓની ભાગીદારી વધીને ૬૫.૬ ટકા થઈ હતી અને ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં આમાં વધુ વધારો થયો હતો.