નવી દિલ્હી : ભારે વરસાદ બે અઠવાડિયા પહેલા કેરળના પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ વાયનાડ જિલ્લામાં મોટા ભૂસ્ખલન માટે જવાબદાર હતો, જે જળવાયુ પરિવર્તનને કારણે 10 ટકા વધુ તીવ્ર બન્યું છે. ભારત, સ્વીડન, અમેરિકા અને બ્રિટનના 24 સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવેલા તાજેતરના અભ્યાસમાં એવું જ કહેવામાં આવ્યું છે.

અભ્યાસ મુજબ, વાયનાડમાં લગભગ બે મહિનાના ચોમાસાના વરસાદે પહેલેથી જ અત્યંત ભેજવાળી જમીન પર એક જ દિવસમાં 140 મીમીથી વધુ પાણી વરસ્યું હતું, જેનાથી આ વિસ્તાર વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલન માટે સંવેદનશીલ બન્યો હતો, જેમાં ઓછામાં ઓછા 231 લોકોના મોત થયા હતા.

રેડ ક્રોસ રેડ ક્રેસન્ટ ક્લાઈમેટ સેન્ટરના ક્લાઈમેટ રિસ્ક એડવાઈઝર માજા વાહ્લબર્ગે જણાવ્યું હતું કે, “ભૂસ્ખલનનું કારણ વરસાદ વાયનાડના તે ક્ષેત્રમાં પડ્યો જે કેરળમાં ભૂસ્ખલનની દ્રષ્ટીએ સૌથી સંવેદનશીલ ગણાય છે. જેમ જેમ વાતાવરણ ગરમ થાય છે તેમ તેમ હજુ વધુ ભારે વરસાદની સંભાવના વધી રહી છે. આ હકીકત ઉત્તર કેરળમાં સમાન આ પ્રકારના ભૂસ્ખલનનો સામનો કરવા માટે સજ્જતાને મજબૂત કરવાની તાકીદને રેખાંકિત કરે છે."

માનવીય વાતાવરણના ફેરફારોની અસરનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે, વર્લ્ડ વેધર એટ્રિબ્યુશન (ડબ્લ્યુડબ્લ્યુએ)ના સંશોધકોની ટીમે પ્રમાણમાં નાના અભ્યાસ વિસ્તાર પર વરસાદના સ્તરની ચોક્કસ આગાહી કરવા માટે અત્યંત ઉચ્ચ-રિઝોલ્યુશન આબોહવા મોડેલોનું વિશ્લેષણ કર્યું. સંશોધકોએ જણાવ્યું હતું કે આ મોડેલો હવામાન પરિવર્તનને કારણે વરસાદની તીવ્રતામાં 10 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે.

 તેમણે કહ્યું કે અભ્યાસમાં સમાવિષ્ટ મોડેલો એ પણ આગાહી કરે છે કે જો વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો 1850થી 1900 સુધીના સરેરાશ તાપમાન કરતાં બે ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધુ રહેશે તો વરસાદની તીવ્રતામાં વધુ ચાર ટકાનો વધારો થઈ શકે છે.

જો કે, સંશોધકોએ જણાવ્યું હતું કે મોડેલના પરિણામો વિશે 'ઉચ્ચ સ્તરની અનિશ્ચિતતા' છે, કારણ કે અભ્યાસ વિસ્તાર નાનો અને જટિલ વરસાદ અને આબોહવાની પેટર્ન સાથે પર્વતીય છે. તેમણે સમજાવ્યું કે ગરમ વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, જે ભારે વરસાદનું કારણ બને છે. સંશોધકોના મતે, વૈશ્વિક તાપમાનમાં પ્રત્યેક એક ડિગ્રી સેલ્સિયસના વધારા સાથે, વાતાવરણની ભેજ જાળવી રાખવાની ક્ષમતા લગભગ સાત ટકા વધી જાય છે.

 કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને મિથેન જેવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના સતત વધી રહેલા ઉત્સર્જનને કારણે, પૃથ્વીની સપાટીનું સરેરાશ વૈશ્વિક તાપમાન પહેલેથી જ લગભગ 1.3 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધી ગયું છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે સમગ્ર વિશ્વમાં પૂર, દુષ્કાળ અને લૂ જેવી આત્યંતિક હવામાનની ઘટનાઓમાં વધારો થવા પાછળનું આ કારણ છે.

WWA સંશોધકોએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે વાયનાડમાં વન્ય વિસ્તાર, જમીનના વપરાશમાં ફેરફાર અને ભૂસ્ખલન જોખમ વચ્ચેનો સંબંધ હાલના અભ્યાસોથી સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ નથી, બાંધકામ સામગ્રી માટે ખોદકામ અને વન્ય વિસ્તારના 62 ટકાનો ઘટાડો જેવા પરિબળોએ આ સૂચવ્યું હશે ભારે વરસાદ દરમિયાન ભૂસ્ખલન માટે પર્વતોને સંભવિતપણે વધુ સંવેદનશીલ બનાવ્યા છે.

અન્ય સંશોધકોએ પણ વાયનાડમાં ભૂસ્ખલનનું કારણ જંગલોને કાપવા, સંવેદનશીલ ટેકરીઓમાં ખાણકામ અને ઊંચા ભેજના સ્તરને કારણે લાંબા સમય સુધી વરસાદ જેવા પરિબળોના સંયોજનને આભારી છે. કોચીન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી (CUSAT) ખાતે સેન્ટર ફોર એડવાન્સ્ડ એટમોસ્ફેરિક રડાર રિસર્ચના ડાયરેક્ટર એસ અભિલાષે પીટીઆઈને જણાવ્યું કે, અરબી સમુદ્રની ગરમીને કારણે ગાઢ વાદળો સર્જાઈ રહ્યા છે, જેના કારણે દેશમાં ભારે વરસાદ થઈ રહ્યો છે. કેરળમાં ટૂંકા ગાળામાં વરસાદ પડી રહ્યો છે અને ત્યાં ભૂસ્ખલનનું જોખમ વધી ગયું છે.

ઈન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશન (ઈસરો) નેશનલ રિમોટ સેન્સિંગ સેન્ટર દ્વારા ગયા વર્ષે બહાર પાડવામાં આવેલા લેન્ડસ્લાઈડ એટલાસ મુજબ, ભારતના 30 ભૂસ્ખલનગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાંથી 10 કેરળમાં છે, જેમાં વાયનાડ 13મા ક્રમે છે.

સ્પ્રિંગર' જર્નલમાં 2021માં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે કેરળમાં ભૂસ્ખલનની સંભાવનાવાળા વિસ્તારો પશ્ચિમ ઘાટ ક્ષેત્રમાં મુખ્યત્વે ઇડુક્કી, એર્નાકુલમ, કોટ્ટાયમ, વાયનાડ, કોઝિકોડ અને મલપ્પુરમ જિલ્લાઓમાં સ્થિત છે. એવું કહેવાય છે કે કેરળમાં ભૂસ્ખલનની 59 ટકા ઘટનાઓ હરિત ક્ષેત્રમાં બની છે.

વાયનાડમાં ઘટતા વન ક્ષેત્ર પર 2022ના અભ્યાસમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે 1950 અને 2018ની વચ્ચે જિલ્લામાંથી 62 ટકા જંગલો અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા, જ્યારે ગ્રીન કવરમાં લગભગ 1,800 ટકાનો વધારો થયો હતો.