News of Tuesday, 10th September 2024
ગામડાઓમાં ૮૨% ચિકિત્સકો, ૮૩% સર્જન અને ૮૦% બાળરોગ ચિકિત્સકો ઉપલબ્ધ નથી
ગ્રામીણ ભારતની આ તસવીર ચિંતાજનક : ડોકટરો વધવાને બદલે ઘટયા : છેલ્લા ૧૮ વર્ષમાં અહીં નિષ્ણાત ડોક્ટરોની અછત ત્રણ ગણીથી વધુ વધી છે

દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ડોક્ટરોની અછત ઝડપથી વધી રહી છે. સ્થિતિ એ છે કે તબીબોની ૮૨ ટકા, સર્જનની ૮૩ ટકા અને બાળરોગ નિષ્ણાતની ૮૦ ટકાથી વધુ જગ્યાઓ લાંબા સમયથી ખાલી પડી છે. આ પાંચ હજારથી વધુ સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં એક હજારથી ઓછા ફિઝિશિયન ડોકટરો છે જેઓ દવાઓ લખે છે, પરંતુ અહીં ફાર્માસિસ્ટની સંખ્યા સાત હજારથી વધુ છે.
ગ્રામીણ ભારતની આ તસવીર સોમવારે જાહેર કરવામાં આવેલી કેન્દ્ર સરકારની હેલ્થ મેનેજમેન્ટ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ (HMIS) ૨૦૨૨-૨૩ના રિપોર્ટમાં સામે આવી છે, જે મુજબ છેલ્લા ૧૮ વર્ષમાં અહીં નિષ્ણાત ડૉક્ટરોની અછત ત્રણ ગણીથી વધુ વધી છે. અહેવાલ મુજબ, દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કુલ ૫,૪૯૧ સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રો છે, જેમાંથી માત્ર ૯૧૩ કેન્દ્રોમાં સર્જન છે, ૧,૪૪૨માં ગાયનેકોલોજિસ્ટ છે, ૯૯૨ ફિઝિશિયન છે અને ૧,૦૬૬ બાળરોગ નિષ્ણાતો છે, જ્યારે સરકાર માને છે કે કુલ ૨૧,૯૬૪ નિષ્ણાતોની જરૂર છે. આ હોવા છતાં, રાજ્યોએ અત્યાર સુધીમાં ૨૧,૯૬૪ માંથી માત્ર ૧૩,૨૩૨ પોસ્ટ પર ડોકટરોની ભરતી કરવાની મંજૂરી આપી છે અને તેમાંથી માત્ર ૪,૪૧૩ ડોકટરો હાલમાં દર્દીઓની સેવા કરી રહ્યા છે. એકંદરે, આ કેન્દ્રોમાં ૧૭ હજારથી વધુ નિષ્ણાત તબીબોની અછત છે. તેમાં સર્જનો, પ્રસૂતિશાષાીઓ, બાળરોગ ચિકિત્સકો અને ચિકિત્સકોનો સમાવેશ થાય છે.
આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં નિષ્ણાત તબીબોનો અભાવ માતા અને બાળક બંને માટે જોખમી બની શકે છે. દિલ્હી AIIMSના વરિષ્ઠ ડૉ. પ્રજ્ઞા કહે છે કે ગર્ભવતી મહિલા માટે ઑબ્સ્ટેટ્રિશિયનનું માર્ગદર્શન જરૂરી છે. રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ૫,૪૯૧ કેન્દ્રોમાંથી માત્ર ૧,૪૪૨માં જ ગાયનેકોલોજિસ્ટ છે.
રિપોર્ટ અનુસાર દેશના ૭૫૭ જિલ્લાઓમાં લગભગ ૬.૬૪ લાખ ગામડાઓ છે. અહીં ૧.૬૫ લાખ પેટા આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૨૫,૩૫૪ PHC અને ૫,૪૯૧ CHC છે. વર્ષ ૨૦૦૫ ની સરખામણીમાં ૨૦ હજારથી વધુ નવા પેટા આરોગ્ય કેન્દ્રો અને પીએચસી અને સીએચસીમાં લગભગ બે હજારનો વધારો થયો છે, પરંતુ ગંભીર હકીકત એ છે કે નવ હજારથી વધુ પીએચસી ડોકટરો વિના ચાલી રહ્યા છે. કુલ ૪૧,૯૩૧ પોસ્ટ્સ પર ૩૨,૯૦૧ ડોકટરો અથવા તબીબી અધિકારીઓની પોસ્ટ છે. તેવી જ રીતે, CHC અને PHCમાં આઠ હજારથી વધુ લેબ ટેકનિશિયન, સાત હજાર ફાર્માસિસ્ટ, ૧,૭૧૯ રેડિયોગ્રાફર અને ૨૨ હજારથી વધુ ર્નસિંગ સ્ટાફની જગ્યાઓ ખાલી છે.
અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૨ સુધીમાં, સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) માં કામ કરતા નિષ્ણાત ડોકટરોની સંખ્યા ૪,૪૮૫ હશે, જે ૨૦૨૩ માં ઘટીને ૪,૪૧૩ થઈ જશે, જ્યારે આ જ સમયગાળા દરમિયાન, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC) માં ડોકટરોની સંખ્યા )નું સ્તર ૩૦,૬૪૦ થી વધીને ૩૨,૯૦૧ થયું છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નિષ્ણાત તબીબોની અછતનો ગ્રાફ દર વર્ષે વધી રહ્યો છે. કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવ ડૉ. અપૂર્વ ચંદ્રાએ જણાવ્યું હતું કે ૧૯૯૨થી સરકાર દર વર્ષે ગ્રામીણ સ્વાસ્થ્યને લગતા આ આંકડાકીય અહેવાલ બહાર પાડી રહી છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં સ્વાસ્થ્ય સેવાઓના વિસ્તરણ માટે હજુ ઘણા પ્રયાસો કરવાના બાકી છે.
(9:54 AM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
