શું હવે ‘ટેકનોલોજી યુધ્ધ' ? ઇઝરાયલે વિશ્વભરમાં મચાવી હલચલ
ઇઝરાયલે જંગને આગળ લઇ જતા ટેકનીકની દુનિયામાં હલચલ મચાવી : હવે ‘હાઇબ્રીડ' યુધ્ધના દિવસો : મિસાઇલ - તોપ - ટેંક - વિમાન ભુલી જાવ : નવી ટેકનીકથી હલબલી દુનિયા : ઇલકેટ્રોનિક ગેઝેટ : AI વોરની તૈયારી : હાલત એવી છે કે લેબનોનના લોકો ફોનનો ઉપયોગ કરતાં પણ ડરે છે કે કયાંક ધડાકો ન થાય ?
નવી દિલ્હી, તા.૧૯: શું વિશ્વ હવે નવા પ્રકારના યુદ્ધ તરફ આગળ વધ્યું છે અને સામપ્રસામે યુદ્ધની પદ્ધતિઓ અપ્રચલિત થઈ ગઈ છે? યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ, અમેરિકા પર ૯/૧૧ના હુમલા અને વિયેતનામમાં અમેરિકાની નિષ્ફળતા બાદથી આ પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. પરંતુ હવે તેને એક નવું પરિમાણ મળવા લાગ્યું છે. ઇઝરાયેલે છેલ્લા બે દિવસમાં લેબનોનમાં કાર્યરત તેના દુશ્મન સંગઠન હિઝબુલ્લાહના પેજર્સ અને વોકી-ટોકીઝને જે રીતે ઉડાવી દીધી છે, તેનાથી નવી ચર્ચા જગાવી છે. અત્યાર સુધી હાઇબ્રિડ વોરફેરની વાત થતી હતી. આ અંતર્ગત એવું કહેવાય છે કે વિશ્વ હવે હાઇબ્રિડ યુદ્ધ તરફ આગળ વધી ગયું છે, જેમાં પરંપરાગત, બિનપરંપરાગત હથિયારો, સંદેશાવ્યવહાર માધ્યમો, ટેકનોલોજી, અર્થતંત્ર અને પ્રચારનો ઉપયોગ કરીને યુદ્ધ લડી શકાય છે.
આ યુદ્ધને આગળ લઈ જઈને ઈઝરાયેલે ટેક્રોલોજીની દુનિયામાં હલચલ મચાવી દીધી છે. સ્થિતિ એવી છે કે લેબનોનમાં લોકો તેમના ફોનનો ઉપયોગ કરતા પણ ડરતા હોય છે કારણ કે તે વિસ્ફોટ થઈ શકે છે, આ સિવાય આખી દુનિયામાં એવી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે કે ટેકનિકલ ઉપકરણો દ્વારા દુશ્મન કેટલું નુકસાન કરી શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બદલાતી દુનિયામાં સંઘર્ષના પરિમાણો પણ બદલાયા છે અને તેના શષાો પણ બદલાયા છે. મહાભારત કાળથી લઈને આજ સુધી યુદ્ધોમાં માહિતી અને પ્રચારનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, પરંતુ બદલાતા સમય સાથે તેની ઉપયોગિતામાં વધુ વધારો થયો છે.
માહિતીના આ યુગમાં મીડિયા, પ્રચાર, ખોટો પ્રચાર, અધૂરી માહિતી જેવી બાબતો ઘણીવાર યુદ્ધનો માર્ગ બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. દરેક પસાર થતા દિવસ સાથે કેટલીક નવી ટેક્રોલોજી ઉભરી આવે છે અને યુદ્ધની નવી પદ્ધતિઓમાં સામેલ થાય છે. આવી સ્થિતિમાં, ઉપરોક્ત પરિભાષાઓ પૈકી, હાઇબ્રિડ વોરફેર કદાચ સૌથી સચોટ શબ્દ છે, જે નવા યુગના યુદ્ધને વ્યાખ્યાયિત કરે છે અને તેમાં તમામ પ્રકારની પદ્ધતિઓનો સમાવેશ કરે છે. આમાંનું એક તકનીકી યુદ્ધ છે. આ હેઠળ, તે ઉપકરણો દ્વારા જ હુમલો કરી શકાય છે જેનો ઉપયોગ સમાજ તેની સુવિધા, નાણાકીય વ્યવહારો અને મહત્વપૂર્ણ કામ કરવા માટે કરે છે.
દુશ્મન દેશને એક જ ઝાટકે કેવી રીતે રોકી શકાય તેમાં સાયબર એટેક, સશષા ડ્રોન, રોબોટનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય ઈઝરાયેલે જે રીતે ઈલેક્ટ્રોનિક ઈક્વિપમેન્ટમાં વિસ્ફોટ કર્યા છે તે પણ આનો એક ભાગ ગણી શકાય. જો કે નિષ્ણાતો કહે છે કે પેજર અને વોકીપ્રટોકી વિસ્ફોટનું એક કારણ વિસ્ફોટકો હોઈ શકે છે, તે પણ શકય છે કે હેકિંગ દ્વારા બેટરીને એક સ્તર કરતાં વધુ ગરમ કરવામાં આવી હોય. જેના કારણે તેઓ થોડા સમય પછી ફાટી જાય છે. સાયબર યુદ્ધ પણ તકનીકી યુદ્ધનો એક ભાગ છે. આ અંતર્ગત કોઈપણ દેશના શેરબજાર, પાવર ગ્રીડ, રેલ્વે નેટવર્ક વગેરેને હેક કરી શકાય છે અને થોડી જ વારમાં બધું સ્થગિત થઈ શકે છે.
PM નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી પ્ર દરરોજ એક નવો પડકાર છે, જો આવું થાય છે, તો વિરોધી લાચાર થઈ શકે છે અને તેના માટે સ્પર્ધા કરવી સરળ નહીં હોય. ખાસ કરીને આવા યુદ્ધોમાં, જ્યારે વિરોધી ઘણીવાર હજારો માઇલ દૂરથી આવા હુમલા કરે છે, ત્યારે તેનો જવાબ આપવો મુશ્કેલ છે. ભારતીય સેના અને શાસક તંત્રમાં પણ આ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઇ મોદીએ પણ ૨૦૨૧માં સૈનિકો વચ્ચે દિવાળીની ઉજવણી કરતી વખતે હાઇબ્રીડ યુધ્ધના જોખમો વિશે ચેતવણી આપી છે. તેમણે કહ્ફું હતુ કે, ‘પહેલા યુધ્ધનો માહોલ દાયકાઓ અને સદીઓમાં બદલાતો હતો. પરંતુ આજે ટેકનોલોજી દરરોજ બદલાઇ રહી છે. અમે દરરોજ સવારે અને સાંજે એક નવા પડકારનો સામનો કરીએ છીએ. આજનું યુધ્ધ હવે માત્ર ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી. આજે ટેકનોલોજી અને હાઇબ્રિડ પધ્ધતિઓ સતત બદલાતી રહે છે અને તેને સમન્વયિત પ્રયાસમાં સમજવા અને સંબોધિત કરવાની જરૂર છે. તેથી, આપણે ઝડપથી બદલાતા વૈશ્વિક પરિદ્રશ્ય અનુસાર સતત સુધારણા અને તૈયારી કરવી પડશે.
(2:59 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
