<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Friday, 20th September 2024

તિરુપતિના લાડુ છોડો..ઘરે બનાવેલા પરાઠામાં વપરાતું 'સસ્તું ઘી' માં પણ પ્રાણીઓની ચરબી પણ હોઈ શકે?

તિરુપતિ બાલાજી મંદિરના લાડુ પ્રસાદમમાં જાનવરોની ચરબી હોવાના વિવાદથી લાખો લોકોને ભારે આઘાત:સસ્તા ઘીના નામે એ જ ઘી તમારા ઘર સુધી પહોંચતું નથી:જાણો એક કિલો ઘી બનાવવા માટે કેટલું દૂધ અને કેટલું દૂધ જરૂરી?:શું છે તેની પ્રક્રિયા

તિરુપતિ બાલાજી લાડુ પ્રસાદમ વિવાદ બાદ દરેકના મનમાં સવાલ ઉઠવા લાગ્યો છે કે બજારમાં મળતું ઘી કેટલું શુદ્ધ છે. બાલાજી પ્રસાદમ બનાવવામાં પ્રાણીની ચરબી ધરાવતા ઘીનો ઉપયોગ લેબોરેટરી દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. ઘી સપ્લાય કરતી એક કંપનીએ એમ પણ કહ્યું છે કે તત્કાલીન YSR સરકાર તેમની પાસેથી સસ્તા ભાવે ઘી ખરીદી રહી હતી. તેથી હવે સસ્તા ભાવમાં મળતા ઘીમાં પ્રાણીની ચરબી હોય છે કે કેમ તેવો પ્રશ્ન ઉઠવો સ્વાભાવિક છે. આ સંદર્ભમાં, આ શંકા પણ મનમાં ઘૂમવા માંડે છે કે શું ઘરો માટે ઓછી કિંમતે ખરીદવામાં આવતા ઘીમાં પણ ખરેખર પ્રાણીઓની ચરબી હોય છે કે કેમ?

   આ પ્રશ્નને યોગ્ય રીતે સમજતા પહેલા એ જાણવું પડશે કે ગાય કે અન્ય કોઈ પ્રાણી જે દૂધ આપે છે તે ખરેખર તેની ગ્રંથીઓનો સ્ત્રાવ છે. જો વૈજ્ઞાનિક રીતે સમજીએ તો દૂધમાં ચોક્કસપણે તેની ચરબી હોય છે (ચરબીને અંગ્રેજીમાં ફેટ કહેવાય છે). પરંતુ આપણે ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર દૂધને પવિત્ર માનીએ છીએ. તેમાંથી બનેલી અન્ય વસ્તુઓ પણ એટલી જ પવિત્ર છે. જ્યાં સુધી બહારથી તેમાં ચરબી ઉમેરવામાં આવતી નથી, ત્યાં સુધી તે એટલું શુદ્ધ માનવામાં આવે છે કે કોઈપણ શાકાહારી ઉપવાસ જેવી પવિત્ર પરિસ્થિતિઓમાં પણ તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે. તેથી, દૂધમાં ચરબીની હાજરીને કારણે, ભારતીય સંદર્ભમાં તેની શુદ્ધતા વિશે કોઈ શંકા નથી. 

   હવે વાત કરીએ દૂધમાંથી મળતા ઘી વિશે. તેથી દૂધમાંથી ઘી કાઢવાની પરંપરાગત પદ્ધતિ એ રહી છે કે આપણે દૂધને ઉકાળીએ છીએ. અથવા ગામડાઓમાં કેકને ધીમી આંચ પર લાંબા સમય સુધી રાંધવામાં આવે છે. પછી તેને ચોક્કસ તાપમાને લાવવામાં આવે છે અને આખું દહીં બનાવવા માટે થોડી માત્રામાં દહીં ઉમેરવામાં આવે છે. દહીં બનાવવામાં આઠથી દસ કલાક લાગે છે. તાપમાનમાં વધારો અથવા ઘટાડો કરીને સમય ઘટાડી શકાય છે. પરંતુ હજુ સુધી દૂધમાંથી ઘી બનાવવામાં આવ્યું નથી. ઘી બનાવવા માટે દહીંને લાંબા સમય સુધી મંથન કરવામાં આવે છે. જો તમે તેને ખૂબ હરાવશો અને થોડું પાણી ઉમેરો છો, તો તેમાં રહેલી ચરબી એક સાથે ભેગી થાય છે. હવે જે બહાર આવે છે તેને ક્રીમ કહેવાય છે. આ નવનીત અથવા માખણ છે, જે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણને ખૂબ ગમ્યું.

  અત્યારે પણ હરિયાણાના મુરથલના લોકો આ સફેદ માખણ અથવા નન્નુ (લન્નુ)ને પરાઠા સાથે સર્વ કરવાનો દાવો કરે છે. મોટી સંખ્યામાં લોકો તેને ખાવા જાય છે. માખણને ગરમ કરીને ઘી કાઢવામાં આવે છે. જેઓ બિલોન પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને દહીંમાંથી ઘી કાઢીને ઘી બનાવવાનો દાવો કરે છે, તેઓ છૂટકમાં રૂ. 2.5 થી રૂ. 3 હજાર પ્રતિ કિલોના ભાવે ઘી વેચે છે. ઓછામાં ઓછા મેટ્રોમાં, તે સમૃદ્ધ પરિવારોમાં વલણમાં છે. તેમની દલીલ એવી છે કે આવા ઘી માટે દૂધની કિંમતની સાથે ઘણો સમય, શ્રમ અને સંસાધનોની જરૂર પડે છે.

   આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં એક કિલોગ્રામ ગાયનું ઘી કાઢવા માટે 22 થી 25 લિટર દૂધની જરૂર પડી શકે છે. શક્ય છે કે 22 લિટરમાં એક કિલો ઘી વપરાય. તે દૂધની ચરબીની સામગ્રી પર આધારિત છે. ભેંસના દૂધમાં વધુ ફેટ હોય છે, તેથી દૂધ ઓછું જોઈએ. જ્યારે ગાયના દૂધમાં ઓછું હોય છે અને દૂધ વધુ હોય છે. આ ઘી પરંપરાગત રીતે બનાવવામાં આવે છે. જો એક કિલો દૂધ માટે 25 લિટર દૂધ વપરાય તો દૂધની કિંમત 30 રૂપિયા અને એક કિલો ઘી 750 રૂપિયા થાય છે. 

  ઘી બનાવવાની બીજી રીત છે. મોટાભાગની ડેરી સંસ્થાઓ આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને ઘી બનાવે છે. સામાન્ય રીતે કહીએ તો માખણ સીધું દૂધમાંથી કાઢવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને ગરમ કર્યા બાદ તેમાંથી ઘી કાઢવામાં આવે છે. કેટલીક વધુ પ્રક્રિયાઓ કરવાની છે. પણ એ વિગતમાં જવાની જરૂર નથી. આ પદ્ધતિથી દૂધમાંથી વધુ ઘી મળે છે. તેના નિષ્ણાતોના મતે એક કિલો ઘી કાઢવા માટે 10 થી 12 લિટર દૂધની જરૂર પડે છે. આ પણ સંપૂર્ણ શુદ્ધ ઘી છે. હા, આ અને પરંપરાગત ઘીના સ્વાદમાં થોડો ફરક હોઈ શકે છે. પરંતુ ડોકટરો આ બંનેને એકસમાન માને છે. અહીં પણ જો દૂધની કિંમત 30 રૂપિયા ગણવામાં આવે તો એક કિલો ઘી ઓછામાં ઓછા 300 રૂપિયામાં બને છે 

   આ સિવાય ઘી બનાવવાની બીજી પણ કેટલીક રીતો છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિવિધ વનસ્પતિ તેલ લઈ શકાય છે અને જરૂરી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા ઘી બનાવી શકાય છે. તેને વનસ્પતિ ઘી કહેવામાં આવે છે. પરંતુ એક બ્રાન્ડનું નામ લોકોના મગજમાં એટલું ચોંટી જાય છે કે તમે તેનું નામ લખ્યા વગર વાંચી શકો છો. હા, આ ડાલ્ડા છે. જ્યારે વેજીટેબલ ઘી માર્કેટમાં અનેક બ્રાન્ડના નામથી ઉપલબ્ધ છે. આ ઘી પર સ્પષ્ટ લખેલું છે કે તે વનસ્પતિ ઘી છે. વધુમાં, તેની રચના વિશેની માહિતી પેકેટ અથવા બોક્સ પર લખવાની રહેશે. 

    તેલ અને ઘી બંનેને વ્યાપક રીતે ચરબી કહેવામાં આવે તો ખોટું નહીં હોય. આ જ કારણ છે કે જ્યારે ડોકટરો કોઈને ત્યાગ વિશે કહે છે, ત્યારે તે બંને ના પાડે છે. ડાયાબિટીસનો દર્દી ડાયેટિશિયન પાસે જાય તો તેઓ તેને પૂછતા નથી કે દર્દી કેટલું ઘી અને તેલ ખાય છે. તેઓ બંનેની માત્રા ઉમેરીને જ જુએ છે અને મૂલ્યાંકન કરે છે. કારણ બંને જાડા છે. આ સંદર્ભમાં પ્રાણીની ચરબીમાંથી પણ ઘી બનાવી શકાય છે. 

  ઘી બનાવવા માટે સૌથી યોગ્ય ચરબી ગાય, બળદ કે ભેંસની ચરબી છે. આનું પણ એક કારણ છે. જેઓ બકરીઓ ખાય છે તેઓ માંસની સાથે બકરીની બધી જ ચરબીને ફાડી નાખે છે. તેથી આ મોટા પ્રાણીઓ બચી ગયા. તેમાંથી મોટી માત્રામાં ચરબી પણ બહાર આવે છે. તેમની ચરબીનું પ્રોસેસિંગ કરીને ઘી સરળતાથી બનાવી શકાય છે. બજારમાં આવા સુગંધિત એસેન્સ ઉપલબ્ધ છે જે તેમાં કોઈપણ પ્રકારની સુગંધ ઉમેરી શકે છે 

  બીજો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે શું ઘી ડુક્કરની ચરબીમાંથી પણ બનાવી શકાય છે. તો જવાબ છે - હા, પણ તે મોંઘુ થઈ જાય છે. પ્રથમ, ડુક્કરના કદને કારણે, મોટા પ્રાણીઓની તુલનામાં તેમાં ઓછી ચરબી હોય છે. ઘણા ડુક્કર મળીને એક ભેંસ જેટલી ચરબી આપશે. બીજું, તેમાં એક પ્રકારની ગંધ છે જે મોટાભાગના લોકોને ગમશે નહીં. આ કારણથી તેમાંથી બનેલા ઘીમાંથી આવતી દુર્ગંધને દૂર કરવી જરૂરી છે. તેનાથી ખર્ચ ઘણો વધી જાય છે

   ફરી એ જ વાત. માછલીની ચરબી ખૂબ સસ્તી છે. પરંતુ આ માછલી તે નથી જે નજીકના બજારમાં વેચાય છે. આ ચરબી દરિયાઈ માછલીઓમાંથી છે. ઘણી મોટી સાઈઝની માછલીઓ છે જેના શરીરમાં ઘણી ચરબી હોય છે. તેઓ સસ્તામાં ઉપલબ્ધ છે. તેથી, જેઓ મોટી માત્રામાં ઘી બનાવે છે અને વેચે છે તેઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે. માછલીના તેલને પણ પ્રોસેસ કરીને ગોળીઓમાં વેચવામાં આવે છે જે ઘણા રોગોમાં ફાયદાકારક છે. આનો મતલબ એવો નથી કે તેને ઘીમાં ભેળવવાની આના આધારે હિમાયત કરવી જોઈએ 

   તમે પણ બજારમાં અલગ-અલગ કિંમતનું ઘી ખરીદતા જ હશો. ઘણા લોકો જમવા માટે ઘી કરતા અડધા ભાવે પૂજા માટે ઘી ખરીદે છે. આનો અર્થ એ નથી કે બધા સસ્તા ઘીમાં ચરબી હોય છે. ફેટ દ્વારા નફો ઘણો વધારી શકાય છે, પરંતુ વનસ્પતિ ઘી સાથે ભેળસેળ કરીને ઘી પણ સસ્તું રાખી શકાય છે. ઘી ઉત્પાદકો ચરબીની ભેળસેળમાંથી નફાના લોભને કારણે જ ચરબીનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ આ કાયદેસર નથી. જો આવું ઘી બનાવનારાઓ લાયસન્સ ઓથોરિટી પાસેથી પરવાનગી લે છે, તો તેમણે આ માહિતી કન્ટેનર પર આપવાની રહેશે. આ સાથે, બોક્સ પર માંસાહારી ખોરાક દર્શાવતો લાલ ટપકું પણ મૂકવું પડશે 

  હવે સવાલ એ થાય છે કે આપણા દેશમાં દૂધનું ઉત્પાદન કેટલું થાય છે. કારણ કે સામાન્ય ઘરોમાં દૂધમાંથી બનેલું ઘી ખાવાનો રિવાજ છે. આમ છતાં શહેરી વસ્તીમાં વધારો થતાં ગાય અને ભેંસોના ઉછેરમાં ઘટાડો થતો જણાય છે, પરંતુ દૂધ ઉત્પાદનમાં સતત વધારો થયો છે. આનું મુખ્ય કારણ મોટા પાયે ડેરી ફાર્મ ખોલવાનું પણ હોઈ શકે છે. પાયાના પશુપાલનના ડેટા મુજબ વર્ષ 2022-23માં 23 કરોડ ટન દૂધનું ઉત્પાદન થયું છે. આ ઉત્પાદન 1990-91માં 5.53 કરોડ ટન હતું. તે સમયે, દેશમાં દરેક વ્યક્તિ દરરોજ 178 ગ્રામ દૂધ મેળવી શકતી હતી, જ્યારે 2022-23માં તે વધીને 459 ગ્રામ થઈ જશે. એટલે કે દૂધનું ઉત્પાદન વધ્યું છે.

(7:42 PM IST)