નવી દિલ્હી, તા.૨૭: સામાન્ય રીતે, નોકરી કરતા લોકોને લાગે છે કે પોતાનું કામ કરવું વધુ નફાકારક છે. કારણ કે તમે તમારી ઈચ્છા મુજબ કામ કરી શકો છો અને વધુ કમાણી કરી શકો છો. પણ શું ખરેખર એવું છે? આંકડા આનું ખંડન કરે છે. આંકડા દર્શાવે છે કે પોતાના કામ કરતાં નોકરી કરવાથી વધુ પૈસા મળે  છે. આટલું જ નહીં, તમે નોકરી કરીને વાર્ષિક જે ગ્રોથ કરી શકો છો તે તમારા પોતાના કામમાં નથી.થઇ શકતો

ખરેખર, હાલમાં જ પીરિયડિક લેબર ફોર્સ સર્વે (PLFS) નો રિપોર્ટ આવ્યો છે. આ સર્વેમાં જુલાઈ ૨૦૨૩ થી જૂન ૨૦૨૪ સુધીનો ડેટા છે.

સર્વે રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે દેશમાં દરેક રોજગારી મેળવનાર વ્યકિત દર અઠવાડિયે સરેરાશ ૪૮.૨ કલાક કામ કરે છે. જ્યારે, તેની સરેરાશ માસિક કમાણી ૨૧,૧૦૩ રૂપિયા છે. સારી વાત એ છે કે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં કામકાજના કલાકોમાં થોડો ઘટાડો થયો છે અને કમાણી પણ વધી છે. એક વર્ષ પહેલા સુધી, દરેક વ્યકિત અઠવાડિયામાં સરેરાશ ૪૯.૧ કલાક કામ કરતો હતો અને તેની માસિક કમાણી ૨૦,૦૩૯ રૂપિયા હતી. એટલે કે હવે વ્યકિત એક કલાક ઓછું કામ કરી રહ્યો છે અને તેની કમાણી ૫% વધી ગઈ છે.

કયા કામમાં કેટલો ફાયદો?

PLFS રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે જો તમે નોકરી કરી રહ્યા છો, તો તમે એક મહિનામાં સરેરાશ ૨૧ હજાર રૂપિયાથી વધુ કમાશો. પરંતુ તેના બદલે જો તમે પોતાનું કોઈ કામ કરી રહ્યા છો તો તમે મહિનામાં ૧૪ હજાર રૂપિયા પણ કમાઈ શકશો નહીં.

રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે સ્વ-રોજગાર ધરાવતા લોકોની સરેરાશ માસિક કમાણી ૧૩,૯૦૦ રૂપિયા છે. એક વર્ષ પહેલા સુધી તે ૧૩,૩૪૭ રૂપિયા હતો. એટલે કે સ્વ-રોજગાર ધરાવતા લોકોની આવક એક વર્ષમાં માત્ર ૪ રૂ વધી છે.

જો કે, આ રિપોર્ટ એ પણ બતાવે છે કે જો તમે પુરૂષ છો તો તમારી કમાણી મહિલાઓની સરખામણીમાં ઝડપથી વધશે. કામ કરતા પુરૂષોની સરેરાશ માસિક કમાણી લગભગ ૬.૫% વધી છે. તેની સરખામણીમાં મહિલાઓની કમાણી ૧% પણ વધી નથી. આટલું જ નહીં નોકરી કરતા પુરૂષો અને મહિલાઓની કમાણીમાં પણ લગભગ પાંચ હજાર રૂપિયાનો તફાવત છે.

આ જ વાત મહિલાઓને લાગુ પડે છે જેઓ પોતાનું કામ જાતે કરે છે. પોતાનું કામ કરતી મહિલાઓ પુરૂષો કરતાં દર મહિને ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા ઓછી કમાય છે.

એ જ રીતે, મજૂરોને ચૂકવવામાં આવતા દૈનિક વેતનમાં એક વર્ષમાં લગભગ ૭.૫% નો વધારો થયો છે. એપ્રિલથી જૂન ૨૦૨૩ સુધીમાં, કામદારોને સરેરાશ ૪૦૩ રૂપિયા દૈનિક વેતન મળ્યું હતું. જ્યારે એપ્રિલથી જૂન ૨૦૨૪ વચ્ચે ૪૩૩ રૂપિયાનું દૈનિક વેતન મળ્યું હતું.

સ્વ-રોજગાર ધરાવતા લોકો રોજગારી ધરાવતા લોકો કરતા અઠવાડિયામાં આશરે ૧૦ કલાક ઓછું કામ કરે છે. રોજગાર ધરાવતા લોકો અઠવાડિયામાં સરેરાશ ૪૮.૨ કલાક કામ કરે છે, જ્યારે સ્વ-રોજગારવાળા લોકો અઠવાડિયામાં માત્ર ૩૯.૬ કલાક કામ કરે છે. દૈનિક વેતન મજૂરો પણ અઠવાડિયામાં ૪૦ કલાકથી ઓછું કામ કરે છે.

રિપોર્ટમાં એ પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે ર્વકિંગ વુમન પુરૂષો કરતા અઠવાડિયામાં ૧૦ કલાક ઓછું કામ કરે છે. પુરૂષો દર અઠવાડિયે સરેરાશ ૫૦.૬ કલાક કામ કરે છે, જ્યારે સ્ત્રીઓ માત્ર ૪૦.૮ કલાક કામ કરે છે. એટલું જ નહીં એક વર્ષમાં મહિલાઓના કામકાજના કલાકોમાં પણ ઘટાડો થયો છે. એિ-લ-જૂન ૨૦૨૩ની સરખામણીએ એપ્રિલ-જૂન ૨૦૨૪માં મહિલાઓએ અઠવાડિયામાં ૨ કલાક ઓછું કામ કર્યું હતું.

એ જ રીતે સ્વ-રોજગાર પુરૂષો પણ સ્ત્રીઓ કરતાં અઠવાડિયામાં ૧૫ કલાક વધુ કામ કરે છે. સ્વ-રોજગારવાળા પુરૂષો દર અઠવાડિયે સરેરાશ ૪૪.૬ કલાક કામ કરે છે. જ્યારે મહિલાઓ ૩૦.૩ કલાક કામ કરે છે.

પીએલએફએસના અહેવાલ મુજબ, ગુજરાતીઓ દર અઠવાડિયે સરેરાશ ૫૩ કલાક કામ કરે છે, પરંતુ તેમની સરેરાશ માસિક કમાણી રૂ. ૧૭.૫ હજાર છે. જ્યારે, લક્ષદ્વીપના લોકો અઠવાડિયામાં માત્ર ૩૨.૭ કલાક કામ કરે છે અને મહિને ૨૯ હજાર રૂપિયાથી વધુ કમાય છે.

તે જ સમયે, રાજધાની દિલ્હીના લોકો અઠવાડિયામાં સરેરાશ ૫૨.૩ કલાક કામ કરે છે અને તેમની કમાણી માત્ર ૨૨,૮૬૨ રૂપિયા છે. યુપી-બિહારના લોકો ગુજરાતીઓ કરતાં અઠવાડિયામાં ૫ કલાક ઓછું કામ કરે છે, પરંતુ તેમના કરતાં વધુ કમાય છે. યુપીમાં દરેક નોકરી કરનાર વ્યકિત અઠવાડિયામાં સરેરાશ ૪૭.૬ કલાક કામ કરે છે અને બિહારમાં તે અઠવાડિયામાં ૪૮.૮ કલાક કામ કરે છે. આમ છતાં યુપીનો વ્યકિત સરેરાશ ૧૯,૨૦૩ રૂપિયા કમાય છે અને બિહારનો વ્યકિત દર મહિને ૧૮,૬૦૨ રૂપિયા કમાય છે.

કેટલું કામ જરૂરી છે?

સામાન્ય રીતે જે લોકો વધુ કામ કરે છે તેમને વધુ મહત્વ આપવામાં આવે છે. ગયા વર્ષે ઈન્ફોસિસના સંસ્થાપક નારાયણ મૂર્તિએ અઠવાડિયામાં ૭૦ કલાક કામ કરવાની વાત કરી હતી, જેના પર ઘણો વિવાદ થયો હતો. નારાયણ મૂર્તિએ કહ્યું હતું કે યુવાનોએ અઠવાડિયામાં ૭૦ કલાક કામ કરવું જોઈએ, જેથી ભારત ઝડપથી પ્રગતિ કરી શકે.

લેબર કોડ મુજબ, દરરોજ ૮ કલાક કામ કરવાની મર્યાદા છે, એટલે કે દર અઠવાડિયે ૪૮ કલાક. ભારત એવા દેશોમાં સામેલ છે જ્યાં લોકો અઠવાડિયામાં સૌથી વધુ કામ કરે છે. ઈન્ટરનેશનલ લેબર ઓર્ગેનાઈઝેશન (ILO) અનુસાર, સંયુકત આરબ અમીરાત (UAE) ના લોકો વિશ્વમાં સૌથી વધુ કામ કરે છે. UAE ના લોકો દર અઠવાડિયે સરેરાશ ૫૩ કલાક કામ કરે છે. ભારતીયો દિવસમાં ૪૮ કલાક કામ કરે છે. ચીનમાં દરેક કામદાર અઠવાડિયામાં સરેરાશ ૪૬ કલાક કામ કરે છે. તે જ સમયે, અમેરિકામાં એક ૩૭ કલાક કામ કરે છે જ્યારે યુકે અને ઇઝરાયેલમાં એક માત્ર ૩૬ કલાક કામ કરે છે.

એવો પણ દાવો કરવામાં આવે છે કે લાંબા સમય સુધી કામ કરવાથી ઉત્પાદકતામાં વધારો થશે, પરંતુ સંશોધન આવા દાવાઓને નકારી કાઢે છે. સંશોધન દર્શાવે છે કે જો કોઈ વ્યકિત અઠવાડિયામાં ૫૦ કલાકથી વધુ કામ કરે છે, તો તે નિશ્ચિત છે કે તેની ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો થવાનું શરૂ થશે. તે જ સમયે, જો આ કામના કલાકો ૫૫ કલાકથી વધુ હોય તો ઉત્પાદકતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે. એટલું જ નહીં, અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછી એક દિવસની રજા ન મળવાથી પણ ઉત્પાદકતા પર અસર પડે છે.

ટાવર પેડલ બોર્ડના સીઈઓ સ્ટેફન આર્સ્ટોલે પણ આ પદ્ધતિ અજમાવી છે. વર્ષ ૨૦૧૫માં તેણે પોતાની કંપનીમાં દરરોજ માત્ર પાંચ કલાકનું કામ નક્કી કર્યું હતું. આ પાંચ કલાક દરમિયાન કર્મચારીઓ બ્રેક પર પણ ગયા ન હતા. આ દરમિયાન તે પોતાનું કામ ફોકસ સાથે કરતો હતો. પરિણામ એ આવ્યું કે કંપનીના ટર્નઓવરમાં ૫૦ ટકાનો વધારો થયો.

વાસ્તવમાં, લાંબા સમય સુધી કામ કરવું પણ સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO)નો એક રિપોર્ટ ૨૦૨૧માં આવ્યો હતો. એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે ૨૦૧૬ માં, લાંબા સમય સુધી કામ કરવાને કારણે વિશ્વભરમાં ૭.૪૫ લાખ લોકોના મોત થયા હતા. ષ્ણ્બ્ અનુસાર, અઠવાડિયામાં ૫૫ કલાક કે તેથી વધુ કામ કરવાથી સ્ટ્રોકનું જોખમ ૩૫ ટકા વધી જાય છે. તે જ સમયે, હૃદય રોગનું જોખમ પણ ૧૭ ટકા વધી જાય છે.