નવી દિલ્હી, તા. ર૭ :  વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા ધરાવતા દેશ ચીનમાં બધું બરાબર નથી. દેશમાં ૨૦૦૮ જેવી મંદીના લક્ષણો દેખાવા લાગ્યા છે. છેલ્લા બે દિવસમાં ચીને અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપવા માટે ૨૦૨૦ના લોકડાઉન જેવી ઉત્તેજનાની જાહેરાત કરી છે. દેશનો રિયલ એસ્ટેટ ઇન્ડેકસ બે વર્ષમાં ૮૨્રૂ ઘટ્યો છે. દેશમાં ૧૯૯૯ પછી સૌથી લાંબી ડિફ્લેશન ચાલી રહી છે. બેરોજગારીનો દર દાયકાઓમાં સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયો છે. અમેરિકા સાથે તણાવ ચરમસીમા પર છે અને શેરબજારની સ્થિતિ દિવસેને દિવસે ખરાબ થઈ રહી છે. સવાલ એ થાય છે કે શું ચીન વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાને મંદી તરફ લઈ જઈ રહ્યું છે?

ચીનની અર્થવ્યવસ્થામાં સૌથી મોટી સમસ્યા રિયલ એસ્ટેટની છે. તે દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં લગભગ એક તૃતીયાંશ હિસ્સો ધરાવે છે, પરંતુ આ ક્ષેત્ર છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી ઊંડા સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. તે ૨૦૨૧ માં શરૂ થયું જ્યારે દેશની સૌથી મોટી રિયલ એસ્ટેટ કંપનીઓમાંની એક Evergrande પડી ભાંગી. તેના કારણે છેલ્લા બે વર્ષમાં દેશનો રિયલ એસ્ટેટ ઇન્ડેકસ ૨૦૦૮ના સ્તરે ૮૨ ટકા ઘટી ગયો છે. રિયલ એસ્ટેટ ડૂબવાને કારણે બેન્કિંગ સેકટર પણ જોખમમાં છે. તેનું કારણ એ છે કે ચીનની બેંકોએ રિયલ સેકટરમાં જંગી રોકાણ કર્યું છે.

૧૯૯૯ પછી ચીનમાં સૌથી લાંબી ડિફ્લેશન ચાલી રહી છે. ૨૦૦૮માં દેશમાં સતત પાંચ કવાર્ટર સુધી ડિફ્લેશનની સ્થિતિ હતી, પરંતુ આ વખતે તે તેનાથી આગળ વધી ગઈ છે. સમગ્ર વિશ્વ મોંઘવારીથી પીડિત છે પરંતુ ચીનમાં ગંગા ઉલટી વહી રહી છે. ડિફ્લેશનને ફુગાવા કરતાં વધુ ખરાબ ગણવામાં આવે છે. આમાં વસ્તુઓના ભાવ ઘટે છે. આ અર્થતંત્ર સામાન્ય રીતે નાણાં પુરવઠા અને ધિરાણમાં ઘટાડા સાથે સંકળાયેલું છે. અર્થતંત્ર માટે આ સારો સંકેત નથી. જો તમને ખબર હોય કે આવતીકાલે વસ્તુઓની કિંમત ઘટી જશે તો તમે આજે કેમ ખરીદશો? આ રીતે અર્થતંત્ર સ્થિર થાય છે.

ચીનમાં બેરોજગારી દાયકાઓમાં સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. મેન્યુફેકચરિંગ મર્યાદિત છે અને બાંધકામ સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે કારણ કે રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્ર સ્થિર છે. ઉપભોકતા માંગ એકદમ નબળી છે. ચીનના ગ્રાહકો એવું વર્તન કરી રહ્યા છે કે જાણે દેશમાં મંદી હોય. દેશની સેન્ટ્રલ બેંકે તાજેતરમાં અર્થતંત્રને વેગ આપવા માટે અનેક જાહેરાતો કરી છે. અનામતની જરૂરિયાતમાં ૦.૫્રૂ ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે, ૭-દિવસના ય્ય્ભ્ દરમાં ૦.૨્રૂનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે, મોર્ટગેજ દરમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે અને બેંકોમાં ઼૧૪૨ બિલિયન ઇન્જેકટ કરવામાં આવ્યા છે.

મૂડી એકત્ર કરવા માટે ચીન યુએસ ટ્રેઝરી સિક્યોરિટીઝમાં તેની હોલ્ડિંગ ઘટાડી રહ્યું છે. હવે તેનું હોલ્ડિંગ ઘટીને ઼૭૮૦ બિલિયન થઈ ગયું છે જે ૧૫ વર્ષમાં સૌથી ઓછું છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં, તેણે યુએસ ટ્રેઝરી સિક્યોરિટીઝના હોલ્ડિંગમાં ૩૦ ટકા એટલે કે ઼૩૦૦ બિલિયનનો ઘટાડો કર્યો છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો સારા નથી ચાલી રહ્યા. બંને દેશ એકબીજાની કંપનીઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં વ્યસ્ત છે. અમેરિકાએ ચીનથી આયાત થતા ઘણા સામાન પર ડ્યૂટી વધારી છે જે આગામી તબક્કામાં લાગુ કરવામાં આવશે.

ચીનમાં મંદીને કારણે સમગ્ર વિશ્વ પ્રભાવિત થશે. તેનું કારણ એ છે કે ચીન છેલ્લા ત્રણ દાયકાથી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાનું એન્જિન છે. વિશ્વભરના બજારો ચાઈનીઝ માલસામાનથી ભરેલા છે. ઘણી અમેરિકન અને પિ?મી કંપનીઓ ચીનમાં સારો બિઝનેસ કરી રહી છે. પરંતુ ચીનમાં મંદીની અસર આ કંપનીઓના બિઝનેસ પર પણ પડશે. જાપાનની જેમ ચીનની અર્થવ્યવસ્થામાં પણ સ્થિરતા આવવાની સંભાવના છે. આ કારણે ચીનમાં મંદીની શક્યતા વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ખતરાની ઘંટડી સમાન છે.