નવી દિલ્હી : એક સમયે એવું કહેવામાં આવતું હતું કે બ્રિટિશ શાસનનો સૂર્ય ક્યારેય અસ્ત થતો નથી. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી વિશ્વ વ્યવસ્થા બદલાઈ ગઈ. અંગ્રેજોને ભારત છોડવું પડ્યું. જોકે, ભારતથી થોડે દૂર કેટલીક જમીન એવી છે, જે હજુ પણ બ્રિટનના નિયંત્રણમાં છે. હા, તે વિસ્તાર ચાગોસ ટાપુઓ છે. આમાં હિંદ મહાસાગરમાં ડિએગો ગાર્સિયાનો પણ સમાવેશ થાય છે, જ્યાં યુએસ અને યુકેની સેનાઓએ તેમના લશ્કરી થાણા સ્થાપ્યા છે.

  મોરેશિયસ તેને પોતાનો હોવાનો દાવો કરી રહ્યું છે. 'પિલાસ' જેવા દેખાતા આ મહત્વપૂર્ણ વિસ્તારને લઈને થોડા કલાકો પહેલા ઐતિહાસિક સમજૂતી થઈ છે. બ્રિટને ડિએગો ગાર્સિયા સહિત ચાગોસ ટાપુઓનું સાર્વભૌમત્વ મોરેશિયસને સોંપવાની જાહેરાત કરી છે. બહુ ઓછા લોકો જાણતા હશે કે ભારતે મોરેશિયસને 'સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા' અપાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી.

    તમારા મનમાં પ્રશ્ન થશે કે આ અચાનક કેવી રીતે થઈ ગયું? આની માંગ ઘણા સમયથી કરવામાં આવી રહી હતી. ભારતને આઝાદી મળ્યાના લગભગ 21 વર્ષ પછી મોરેશિયસને બ્રિટનથી આઝાદી મળી. જો કે, બ્રિટને ચાગોસ ટાપુઓ છોડ્યા ન હતા. પછીના કેટલાક વર્ષોમાં અંગ્રેજોએ ત્યાંના સ્થાનિક લોકોને પણ ભગાડી દીધા. બાદમાં અમેરિકા સાથે ડીલ કરી હતી. આ કેસ ઈન્ટરનેશનલ કોર્ટમાં ગયો અને નિર્ણય મોરેશિયસની તરફેણમાં આવ્યો. હવે બ્રિટન આ વિસ્તાર છોડવા માટે રાજી થઈ ગયું છે 

  આ દેશમાં ભારતીય મૂળના હિન્દુ સમુદાયના લોકો મોટી સંખ્યામાં રહે છે. એવું કહેવાય છે કે અહીં લગભગ 70 ટકા ભારતીય મૂળના લોકો રહે છે. 

  ચાગોસ ટાપુઓના સાર્વભૌમત્વના મોરેશિયસને ઐતિહાસિક સ્થાનાંતરણમાં ભારતે ચૂપચાપ મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી. યુકે સાથેની વાતચીત દરમિયાન ભારતે સંસ્થાનવાદના 'છેલ્લા અવશેષો'ને ખતમ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. બ્રિટન અને મોરેશિયસ દ્વારા જારી કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં પણ નવી દિલ્હીની ભૂમિકાનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો છે. 

   નિવેદનમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે, 'આજની રાજકીય સમજૂતી સુધી પહોંચવા માટે, અમને અમારા નજીકના સહયોગીઓ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ભારતનો સંપૂર્ણ સમર્થન અને મદદ મળી છે.' ભારતે સ્પષ્ટપણે મોરેશિયસને સમર્થન આપ્યું હતું. "અંતિમ પરિણામ તમામ પક્ષોની જીત-જીત છે અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં લાંબા ગાળાની સુરક્ષાને મજબૂત બનાવશે," સંયુક્ત નિવેદનમાં જણાવાયું છે. 

  બે વર્ષની વાટાઘાટો બાદ લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા ચાગોસ વિવાદનો ઉકેલ આવ્યો છે. ભારતે છગોસ પર સાર્વભૌમત્વ માટેના મોરેશિયસના દાવાને સતત સમર્થન આપ્યું છે, જે પડોશી દેશ સાથેની તેની ગાઢ ભાગીદારીને પણ દર્શાવે છે. 

    બ્રિટને કહ્યું કે મોરેશિયસ સાથે થયેલો કરાર હિંદ મહાસાગર અને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક સુરક્ષા લેન્ડસ્કેપ અને શાંતિ અને સમૃદ્ધિ સામેના જોખમોને ટાળવા માટે બ્રિટનની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. 

   ડિએગો ગાર્સિયા અમેરિકાનું મુખ્ય લશ્કરી મથક છે કારણ કે તેના યુદ્ધ જહાજો અને લાંબા અંતરના હુમલા બોમ્બરો અહીં હાજર છે. ભારત સરકારના સૂત્રોએ એમ પણ જણાવ્યું હતું કે બ્રિટન અને મોરેશિયસ વચ્ચેના આ કરારની પૃષ્ઠભૂમિમાં નવી દિલ્હીએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.