વર્ક કલ્ચર બગાડી રહી છે મેન્ટલ હેલ્થ : દેશમાં ૯૦ ટકા માનસિક બિમારી પાછળ ઓફિસનો ખરાબ માહોલ જવાબદાર
મોટા ભાગના કર્મચારીઓને લાગે છે કે, પોતાની કોઇ સમસ્યા ઉઠાવવા પર તેને ખોટી રીતે ‘જજ' કરવામાં આવે છે
નવી દિલ્હી, તા.૫: સામાન્ય રીતે, સામાન્ય વ્યક્તિ પોતાનો મોટાભાગનો સમય કાર્યસ્થળ પર વિતાવે છે. સ્વાભાવિક રીતે, કાર્યસ્થળનું ખરાબ વાતાવરણ મોટી સંખ્યામાં લોકોને શારીરિક અને માનસિક રીતે બીમાર બનાવી રહ્યું છે. ખરાબ કાર્યસ્થળનું વાતાવરણ એવી પરિસ્થિતિઓનો ઉલ્લેખ કરે છે જેમાં કર્મચારીઓને સતત દબાણ હેઠળ કામ કરવું પડે છે, તેઓ હંમેશા કામને કારણે તણાવ અનુભવે છે. સામાન્ય રીતે કાર્ય સંભાળવાની ખામીયુક્ત શૈલી આ માટે જવાબદાર છે. ભારતના કેટલાક તાજેતરના અહેવાલોએ કોર્પોરેટ એક્ઝિકયુટિવ્સ પર માનસિક તણાવની અસરોને પ્રકાશિત કરી છે.
અસહજતાનો માહોલ
આપણું ધ્યાન એ પ્રશ્ન તરફ વળવું જોઈએ કે કેટલા લોકો કાર્યસ્થળમાં તેમની ચિંતાઓ વિશે ખુલ્લેઆમ વાત કરવામાં આરામદાયક લાગે છે. સત્ય એ છે કે મોટાભાગના લોકો તેમના વિચારો અને સૂચનો તેમના વરિષ્ઠ અથવા બોસ સાથે શેર કરવામાં અચકાતા હોય છે. તેઓને ડર છે કે તેઓ જોક્સના બટ બની શકે છે અથવા અપમાનજનક ટિપ્પણીઓ સહન કરવી પડશે.
ગેરસમજ થવાનો ડર
ખાસ કરીને જો આપણે આપણા દેશ વિશે વાત કરીએ, તો મોટાભાગના કર્મચારીઓને લાગે છે કે જો તેઓ તેમની કોઈપણ સમસ્યા ઉઠાવશે તો તેઓને અન્યાયી રીતે ‘ન્યાય' કરવામાં આવશે. આ પાછળનું કારણ એ હકીકત છે કે સામાન્ય રીતે વરિષ્ઠ અથવા બોસ કર્મચારીઓને સમસ્યાઓ લાવવાને બદલે ઉકેલો રજૂ કરવાની અપેક્ષા રાખે છે. સ્વાભાવિક રીતે, પોતાની સમસ્યાઓમાં ડૂબેલો કર્મચારી તેની સ્થિતિ બોસને સરળતાથી કહી શકતો નથી. તેને ખોટો નિર્ણય થવાનો ડર છે.
હકારાત્મક વલણ
કાર્યસ્થળ પર એવું વાતાવરણ ઊભું કરવાની જરૂર છે જેમાં કર્મચારીઓ કોઈ પણ સંકોચ વિના પોતાના મંતવ્યો શેર કરી શકે. આવું વાતાવરણ દરેક માટે ફાયદાકારક છે. આવા ઘણા ઉદાહરણો છે જેમાં ઓફિસની અંદરના ઘણા જટિલ પ્રશ્નો હળવા વાતાવરણમાં વાતચીત દ્વારા સરળતાથી ઉકેલવામાં આવ્યા હતા. સકારાત્મક વાતાવરણ માટે કામમાં સ્વતંત્રતા અનુભવવી પણ જરૂરી છે. જ્યારે કોઈ કર્મચારી સ્વતંત્ર રીતે કામ કરે છે, ત્યારે તે તેના સંપૂર્ણ પ્રયત્નો કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, માત્ર તેનું પ્રદર્શન જ સારું નથી, પરંતુ તેને માનસિક સ્તરે લાભ પણ મળે છે.
મનોવૈજ્ઞાનિક સલામતી
મનોવૈજ્ઞાનિક સલામતીનો અર્થ એ છે કે કર્મચારીઓ કાર્યસ્થળે માનસિક રીતે સ્વસ્થ અનુભવી શકે છે. કર્મચારીઓમાં તણાવ ન રહે તેવી વ્યવસ્થા વિકસાવવાની જરૂર છે. તેઓએ દબાણ અનુભવવું જોઈએ નહીં. જ્યારે વ્યક્તિ માનસિક રીતે આત્મવિશ્વાસ ધરાવતો હોય, ત્યારે તેને અપમાન કે શરમ અનુભવવાની જરૂર નથી. મેનેજરો અને ટોચના નેતાઓએ કાર્યસ્થળે આવું વાતાવરણ ઊભું કરવા માટે વિશેષ પ્રયાસો કરવા જોઈએ.
વાતચીતમાં આદર
ઘણી વખત કામના સ્થળે કર્મચારીઓ સાથે ખરાબ વર્તન કરવામાં આવે છે. તેમના માટે અપમાનજનક શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અન્ય કર્મચારીઓ સાથે તેમની સરખામણી કરીને તેમને બદનામ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. આમાંથી સકારાત્મક પરિણામ મેળવવું મુશ્કેલ છે. તેના બદલે, સંવાદ દ્વારા ગુણવત્તા સુધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું વધુ અસરકારક હોઈ શકે છે. આરામદાયક અને આદરપૂર્ણ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ કર્મચારી અને બોસ વચ્ચે બોન્ડ બનાવે છે. આનાથી કર્મચારીઓને પ્રોત્સાહન મળે છે.
અનુભવોનું વિનિમય
સમજવા જેવી વાત એ છે કે માત્ર પ્રદર્શન માટે સખત દબાણ કરવું મહત્વપૂર્ણ નથી. કર્મચારીઓના અનુભવો શેર કરીને મોટા પડકારોને દૂર કરી શકાય છે. ૨૦૨૧માં મેકકિન્સે હેલ્થ ઇન્સ્ટિટયૂટ દ્વારા કરવામાં આવેલા સર્વેમાં જાણવા મળ્યું છે કે દર ૧૦ ભારતીય કર્મચારીઓમાંથી ૪ ગુસ્સો, તણાવ, ચિંતા અને ડિપ્રેશનની સમસ્યાઓનો સામનો કરે છે. ૯૦% કિસ્સાઓમાં ઝેરી કાર્યસ્થળનું વાતાવરણ અને નબળી કાર્ય સંસ્કળતિ આના માટે જવાબદાર હોવાનું જણાયું છે.
હતાશા અને ચિંતા
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (ડબ્લ્યુએચઓ) અનુસાર, ૨૦૧૯ માં ૧૫% કામ કરતા પુખ્ત વયના લોકોમાં માનસિક વિકાર હોવાનું જણાયું હતું. દર વર્ષે લગભગ ૧૨ અબજ કામકાજના દિવસો હતાશા અને ચિંતાને કારણે પ્રભાવિત થાય છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, તેનાથી સમગ્ર વિશ્વને વાર્ષિક એક ટ્રિલિયન ડોલર (રૂ.૮,૩૯૬.૭૮ અબજ)નું નુકસાન થયું છે. આ બધાથી બચવા માટે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત માન્યતાઓ અને ગેરમાન્યતાઓને તોડવાની જરૂર છે.
અનુભવને મૂલ્ય આપો
કાર્યસ્થળ પર વ્યક્તિગત અનુભવ કરતાં સિસ્ટમ ઓછી મહત્વની નથી. આ બંને બાબતો કર્મચારીઓના તણાવને ઘટાડવામાં મદદરૂપ છે. દરેક વ્યક્તિ ઈચ્છે છે કે તેને માનસિક ત્રાસનો સામનો કરવો ન પડે. તેને માનસિક રીતે પરેશાન કરવાવાળું કોઈ નથી એ સમજતાં જ ત્યાં કામ કરવાનું વાતાવરણ આપોઆપ ઊભું થઈ જાય છે. જો કોઈ વ્યક્તિને લાગે છે કે તેના અનુભવો અને વિચારોનું મૂલ્ય છે, તો તે તેના કામને વધુ ગંભીરતાથી લેવાનું શરૂ કરે છે.
સરસ ટીમ, સારૂ વાતાવરણ
કાર્યસ્થળમાં માનસિક સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા જેટલી મહાન ટીમો બનાવવાનું મહત્વનું છે, તેટલું જ મહત્વનું છે સલામત જગ્યાઓ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સાંસ્કળતિક સંવાદિતા અને તંદુરસ્ત વાતાવરણની ખાતરી કરવી. જો કંપનીઓ સારા કર્મચારીઓની શોધમાં હોય, તો તેઓએ તે કર્મચારીઓ માટે માનસિક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.
(9:40 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
