નવી દિલ્હી. વડા પ્રધાન મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ વચ્ચેની બહુપ્રતીક્ષિત બેઠક બુધવારે મોડી સાંજે રશિયન શહેર કઝાનમાં પૂરી થઈ. નવેમ્બર 2019 પછી બંને નેતાઓની આ પ્રથમ દ્વિપક્ષીય પ્રતિનિધિ સ્તરની બેઠક હતી જેમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) ની વર્તમાન સ્થિતિની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી

    પૂર્વી લદ્દાખમાં LAC પરના તણાવને સમાપ્ત કરવા માટે 21 ઓક્ટોબરના રોજ થયેલી સમજૂતીને આવકારવામાં આવી હતી અને એપ્રિલ, 2020માં ગલવાન (પૂર્વીય લદ્દાખ)માં ચીની સૈનિકોની ઘૂસણખોરીને કારણે સંબંધોમાં આવેલા તણાવને સમાપ્ત કરીને દ્વિપક્ષીય સંબંધોને શાંતિપૂર્ણ અને સ્થિર બનાવવા માટે. નવી શરૂઆત કરવા સંમતિ આપવામાં આવી હતી. 

   ભારત-ચીન સંબંધોનું મહત્વ માત્ર આપણા લોકો માટે જ નથી. વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્થિરતા માટે પણ આપણા સંબંધો મહત્વપૂર્ણ છે. છેલ્લા ચાર વર્ષમાં સર્જાયેલા સરહદી મુદ્દાઓ પર જે સર્વસંમતિ પહોંચી છે તે આવકારદાયક છે. સરહદ પર શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવવી એ અમારી પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. પરસ્પર વિશ્વાસ, આદર અને સંવેદનશીલતાની કાળજી લેવી એ આપણા સંબંધોના પરિમાણો હોવા જોઈએ

     મોદી અને જિનપિંગે સરહદ વિવાદના ઉકેલ માટે બંને દેશો વચ્ચે પાંચ વર્ષથી સ્થગિત વિશેષ પ્રતિનિધિ સ્તરની મંત્રણા ફરી શરૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. એ પણ નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે સરહદ પર શાંતિ અને શાંતિ સ્થાપિત કરવા અને દ્વિપક્ષીય સંબંધોના અન્ય પરિમાણોને સામાન્ય બનાવવા માટે વિદેશ પ્રધાનો અને અન્ય સંબંધિત અધિકારીઓ વચ્ચે વાતચીત શરૂ કરવામાં આવશે. ભારતીય તીર્થયાત્રીઓ માટે કૈલાશ માનસરોવરને ફરીથી ખોલવા પર પણ ચર્ચા થશે. 

   આ સંવાદમાં ભારતનું નેતૃત્વ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજીત ડોભાલ કરી રહ્યા છે અને ચીનનું પ્રતિનિધિત્વ તેના વિદેશ મંત્રી વાંગ યી કરી રહ્યા છે. આ સંવાદ વર્ષ 2003માં શરૂ થયો હતો જેથી બંને દેશો સરહદ વિવાદનો કાયમી અને સ્થિર ઉકેલ શોધી શકે. તેની છેલ્લી બેઠક ડિસેમ્બર 2019માં યોજાઈ હતી. મિસરીએ આશા વ્યક્ત કરી હતી કે નવી સૂચનાઓ બાદ ટૂંક સમયમાં તેમની બેઠક યોજાશે. 

    ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા કહેવામાં આવ્યું હતું કે દ્વિપક્ષીય સંબંધોને સ્થિર કરવા અને નવીકરણ કરવા માટે વિદેશ મંત્રીઓ અને અન્ય અધિકારીઓના સ્તરે વાતચીતની વ્યવસ્થા પણ શરૂ કરવામાં આવશે.

   નોંધનીય છે કે એપ્રિલ 2020માં પૂર્વી લદ્દાખમાં ચીની સૈનિકોની ઘૂસણખોરીના કારણે સંબંધોમાં તણાવ પહેલા ભારત અને ચીન વચ્ચે મંત્રીઓ અને અધિકારીઓના નેતૃત્વમાં 23 સ્તરે અલગ-અલગ પ્રકારની વાતચીત ચાલી રહી હતી.

  આમાં બંને દેશોના સામાન્ય લોકોને અસર કરતા આર્થિક, સામાજિક, આરોગ્ય, વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી જેવા ઘણા ક્ષેત્રો પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

      આ તમામ બંધ છે. વિદેશ મંત્રાલયે એમ પણ કહ્યું કે બંને નેતાઓ માને છે કે ભારત અને ચીન, બે પાડોશીઓ અને વિશ્વના બે સૌથી મોટા દેશો વચ્ચે સ્થિર, મૈત્રીપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય સંબંધોની માત્ર પ્રાદેશિક સ્તર પર જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે પણ સકારાત્મક અસર પડશે. શાંતિ અને સમૃદ્ધિ.

    બહુ-ધ્રુવીય એશિયા અને બહુ-ધ્રુવીય વિશ્વ બનાવવા માટે આ જરૂરી છે. બંને નેતાઓ એવું પણ માને છે કે ભારત-ચીન સંબંધોને વ્યૂહાત્મક અને લાંબા ગાળાના પરિપ્રેક્ષ્યથી જોવાની જરૂર છે અને વિકાસના પડકારોનો સામનો કરવા માટે સહયોગ વધારવાની જરૂર છે.

   જ્યારે વિદેશ સચિવ મિસ્ત્રીને પૂછવામાં આવ્યું કે શું આ બેઠકને કારણે ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો સામાન્ય થઈ ગયા છે, તો તેમણે જવાબ આપ્યો, 'હું માત્ર એટલું જ કહી શકું છું કે તાજેતરમાં થયેલા કરારથી સંબંધો સામાન્ય થવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. રસ્તો હવે ખુલ્લો છે. માર્ગ પર ચાલવાની જરૂર છે. આશા છે કે હવે અમારી વચ્ચેનો વિશ્વાસ પણ વધશે. જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે શું કૈલાશ માનસરોવર ભારતીય તીર્થયાત્રીઓ માટે ખોલવામાં આવશે, તો મિસરીએ જવાબ આપ્યો, 'પરસ્પર વિશ્વાસ વધારવા માટે, બંને નેતાઓએ અધિકારીઓને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે, મને ખાતરી છે કે આ મુદ્દો પણ એજન્ડામાં હશે.'