નવી દિલ્‍હી, તા.૧૧: બાળકોને સોશિયલ મીડિયાથી દૂર રાખવાના પ્રયાસો નિષ્‍ફળ જઈ રહ્યા છે. તેની ખરાબ અસરો પણ પ્રકાશમાં આવવા લાગી છે. દેશ અને વિશ્વના ઘણા અભ્‍યાસો દર્શાવે છે કે બાળકો અભ્‍યાસ દરમિયાન દર ૨૦ મિનિટે સોશિયલ મીડિયા પ્‍લેટફોર્મની મુલાકાત લે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, ૧૩ થી ૧૭ વર્ષની વયના ૭૩ ટકા બાળકો જાણતા-અજાણતા વાંધાજનક અને અશ્‍લીલ સામગ્રી જુએ છે અને તેમનું શાળાનું કામ મોડું થાય છે. જો માતા-પિતા ધ્‍યાન આપે તો તેઓ જોશે કે તેમનું બાળક શાળાનું કામ એક કલાકને બદલે ત્રણ કલાકમાં પૂરું કરી રહ્યું છે. તેનું કારણ ઇન્‍ટરનેટ પર ઉપલબ્‍ધ પોર્ન સામગ્રી છે. તેની આડઅસર એવી છે કે પોર્ન જોવાના વ્‍યસની બાળકો બળાત્‍કારને સામાન્‍ય બાબત સમજવા લાગે છે.

જો કે સોશિયલ મીડિયા પર બાળકોના ખાતા ખોલી શકાતા નથી કે તેમના નામે મોબાઈલ કનેક્‍શન લઈ શકાતા નથી, તેમ છતાં તેઓ તેમના માતા-પિતા અથવા વાલીઓના ફોન અને એકાઉન્‍ટનો ખુલ્લેઆમ દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે. શાળા અથવા ઘરે અભ્‍યાસમાં ઇન્‍ટરનેટ અને સોશિયલ મીડિયાની વધતી જતી ભૂમિકાને કારણે, માતાપિતા પણ તેમના બાળકોને તેનો ઉપયોગ કરવા દેવા માટે બંધાયેલા છે. ઓસ્‍ટ્રેલિયાએ ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂક્‍યો છે. બ્રિટન સહિત યુરોપના ઘણા દેશોમાં બાળકોને અઠવાડિયામાં એકવાર સેક્‍સ એજયુકેશન અને સોશિયલ મીડિયાની ખરાબ બાબતોથી કેવી રીતે બચવું તે વિશે શીખવવામાં આવે છે.

ઇન્‍સ્‍ટિટ્‍યૂટ ઓફ ગવર્નન્‍સ પોલિસીસ એન્‍ડ પોલિટિક્‍સે સોશિયલ મીડિયા મેટર્સ અને યુથ ઓનલાઈન લર્નિંગ ઓર્ગેનાઈઝેશનના સહયોગથી ભારતીય બાળકોમાં ઈન્‍ટરનેટ ઉપયોગની રીતો પર એક અભ્‍યાસ હાથ ધર્યો હતો. અભ્‍યાસ અનુસાર, દેશના ૮૦ ટકા સગીરો દરરોજ સરેરાશ બે કલાક સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરે છે. તેમાંથી ૩૦ ટકા લોકોએ આ સમયગાળા દરમિયાન ઓનલાઈન મિત્રો સાથે સંવેદનશીલ માહિતી શેર કરી હતી અને ૧૫ ટકાએ ઓનલાઈન પોર્નોગ્રાફી જોવાનું સ્‍વીકાર્યું હતું. ૪૦ ટકા લોકો એવા લોકો સાથે પરિચિત હોવાનો અહેવાલ આપે છે જેમણે ઇન્‍ટરનેટ પર અશ્‍લીલ સામગ્રી જોઈ છે. સર્વેમાં સૌથી વધુ પ્રતિસાદ મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તરપ્રદેશ અને રાજસ્‍થાનમાંથી આવ્‍યા છે. કોરોના સમયગાળા (જુલાઈ ૨૦૨૦) થી શરૂ કરીને, આ સર્વે દર વર્ષે વિવિધ સંસ્‍થાઓના સહયોગથી કરવામાં આવે છે.

યુનિવર્સિટી ઓફ મિડલસેક્‍સ, લંડન તેના એક અહેવાલમાં જણાવ્‍યું હતું કે બાળકો એકવાર પોર્ન જુએ છે, તેઓ તેને વારંવાર શોધે છે. ભારતમાં આવા બાળકોની ઉંમર ૧૨ થી ૧૬ વર્ષની છે. પોર્નોગ્રાફીના પ્રભાવને કારણે બાળકો મહિલાઓને સેક્‍સ ઓબ્‍જેક્‍ટ સમજવા લાગે છે. તેઓ માને છે કે બળાત્‍કાર એ સામાન્‍ય જાતીય પ્રક્રિયા છે. આ બાળકો નાની ઉંમરમાં જ સેક્‍સ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અને જયારે તેઓ નિષ્‍ફળ જાય છે ત્‍યારે તેઓ ડ્રગની લતનો શિકાર બને છે.

પોર્ન સાઇટ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ઝુંબેશ ચલાવતી બેંગલુરુ સ્‍થિત NGO RESCUE અનુસાર, મેટ્રો શહેરોમાં ૧૦ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો પણ પોર્ન જુએ છે. ૧૦ કોલેજોના ૪૦૦ વિદ્યાર્થીઓના સર્વેના આધારે એનજીઓએ જણાવ્‍યું કે હિંસક પોર્નોગ્રાફી જોનારા યુવાનોની સંખ્‍યા વધી રહી છે. કોલેજના વિદ્યાર્થીઓની સંખ્‍યામાં બહુ ફરક નથી. પોર્નોગ્રાફી યુવાનોને જાતીય અપરાધો તરફ દોરી રહી છે.

ભારતમાં માત્ર પોર્ન સામગ્રી જોવી એ ગુનો નથી પરંતુ પોર્નોગ્રાફી ગેરકાયદેસર છે. તેને સ્ત્રી, પત્‍ની અથવા મિત્રને બતાવવું ગેરકાયદેસર છે. મૂવી, ફોટા, લિંક્‍સ શેર કરવી અથવા જૂથોમાં જોવાનું ગેરકાયદેસર છે. POCSO એક્‍ટ હેઠળ બાળ પોર્નોગ્રાફીમાં સજાની જોગવાઈ છે. જો કે, સામાન્‍ય કેસમાં પાંચ વર્ષની જેલ અથવા ૧૦ લાખ રૂપિયાના દંડની જોગવાઈ છે.

* શાળાઓમાં સેક્‍સ એજયુકેશન ફરજિયાત હોવું જોઈએ અને બાળકો અને યુવાનો સાથે ખુલ્લી ચર્ચા થવી જોઈએ.

* બાળકોના મોબાઈલ પર કોઈપણ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્‍ટ એક્‍ટિવેટ ન કરો.

* શાળામાં છોકરાઓ અને છોકરીઓ પ્રત્‍યે બાળકના વર્તન વિશે શિક્ષકને પૂછો.

* બાળક સાથે મૈત્રીપૂર્ણ બનો અને બ્રાઉઝર હિસ્‍ટ્રી પણ ચેક કરતા રહો.

* બાળકને કહ્યા વગર મોબાઈલ ન લેવો જોઈએ, બની શકે તો તમારી સામે ભણવું જોઈએ.

* દરરોજ બાળકને શાળાના અભ્‍યાસ, મિત્રો અને રમતગમત વિશે પૂછો.

* બાળકને તેની ભૂલ માટે ઠપકો ન આપો, બલ્‍કે તેને બેસાડો અને તેને પ્રેમથી સમજાવો.