વાયુ પ્રદુષણ દેશમાં રોજ ૫૭૦૦ લોકોને ભરખી જાય છે
ભારતમાં મહિને ૧.૭૫ લાખ લોકોનાં ઝેરી હવાથી મોત : ચોંકાવનારો રિપોર્ટ : વાયુ પ્રદુષણને કારણે વિશ્વમાં વર્ષે ૮૧ લાખ લોકોના મોત : વિશ્વમાં તંબાકુ કરતા પણ વધુ ખરાબ ઝેરી હવા
નવી દિલ્હી, તા.૨૦: શું તમે જાણો છો કે વિશ્વમાં દર આઠમાંથી એક મળત્યુ વાયુ પ્રદૂષણને કારણે થાય છે? એક રીતે જોઈએ તો વાયુ પ્રદૂષણ તમાકુ કરતા પણ વધુ ખતરનાક છે.
સ્ટેટ ઓફ ગ્લોબલ એર ૨૦૨૪ના રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ૨૦૨૧માં વિશ્વભરમાં તમાકુના કારણે અંદાજે ૭૫ થી ૭૬ લાખ લોકોના મોત થશે. જ્યારે વાયુ પ્રદૂષણને કારણે ૮૧ લાખ લોકોના મોત થયા છે. એટલે કે, વિશ્વમાં ૧૨% મળત્યુનું કારણ ઝેરી હવા છે. તે જ સમયે, દર વર્ષે સમગ્ર વિશ્વમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશરને કારણે એક કરોડથી વધુ મળત્યુ થાય છે.
આ બાબતો ચિંતા ઉભી કરે છે કારણ કે રાજધાની દિલ્હીમાં એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ (AQI)નું સ્તર ૫૦૦ની નજીક પહોંચી ગયું છે. મતલબ કે હવે અહીંનો AQI ‘ગંભીર' શ્રેણીમાં આવી ગયો છે. જ્યારે તે ગંભીર શ્રેણીમાં આવે છે, ત્યારે તંદુરસ્ત લોકો પણ બીમાર પડી શકે છે.
આ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે સૌથી મોટું જોખમ PM2.5 છે. PM2.5 એટલે ૨.૫ માઇક્રોનનાં કણો. આ એક ખૂબ જ બારીક કણ છે. તેને આ રીતે વિચારો, તે માનવ વાળ કરતાં ૧૦૦ ગણા પાતળા છે. તે એટલું નાનું છે કે તે નાક અને મોં દ્વારા આપણા શરીરમાં પ્રવેશે છે. તે આપણા શરીરમાં પ્રવેશતાની સાથે જ હૃદય અને ફેફસાને અસર કરે છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૦૨૧માં ભ્પ્૨.૫ના કારણે ૭૮ લાખ લોકોના મોત થયા હતા. એટલે કે વાયુ પ્રદૂષણને કારણે થયેલા ૯૬ ટકાથી વધુ મળત્યુ આ કણના કારણે થયા છે. એટલું જ નહીં, આ નાનો કણ વાયુ પ્રદૂષણને કારણે ૯૦ ટકાથી વધુ રોગોનું કારણ પણ છે.
૨૦૨૪ માટે સ્ટેટ ઓફ ગ્લોબલ એર રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ૨૦૨૧માં મળત્યુનું બીજું સૌથી મોટું કારણ ઝેરી હવા હતી. દક્ષિણ એશિયાઈ અને આફ્રિકન દેશો સૌથી વધુ જોખમમાં છે. રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ૮૧ લાખ મળત્યુમાંથી ૫૮ ટકા મળત્યુ પર્યાવરણમાં પ્રદૂષણને કારણે થયા છે. જ્યારે ૩૮ ટકા મળત્યુ ઘરની અંદરના પ્રદૂષણને કારણે થયા છે.
ચિંતાનો વિષય એ છે કે વાયુ પ્રદૂષણ પણ પાંચ વર્ષથી ઓછી વયના બાળકોના મળત્યુનું બીજું સૌથી મોટું કારણ છે. આવા નાના બાળકોના મોતનું આ સૌથી મોટું કારણ છે. જ્યારે ૨૦૨૧માં વાયુ પ્રદૂષણને કારણે પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના ૭ લાખથી વધુ બાળકોના મોત થયા હતા. એટલું જ નહીં, દક્ષિણ એશિયા અને આફ્રિકન દેશોમાં જન્મ પછીના પ્રથમ મહિનામાં ૩૦ ટકાથી વધુ મળત્યુનું કારણ ઝેરી હવા પણ છે.
ભારત માટે કેટલો મોટો ખતરો? : એક અંદાજ મુજબ ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ ૧૦ લાખ લોકો તમાકુના કારણે મળત્યુ પામે છે. જ્યારે વાયુ પ્રદૂષણને કારણે ૨૧ લાખ લોકોના મોત થયા છે. એટલે કે લગભગ બમણું.
આ મુજબ, વાયુ પ્રદૂષણને કારણે ભારતમાં દર મહિને સરેરાશ ૧.૭૫ લાખ લોકો મળત્યુ પામે છે અને દરરોજ ૫,૭૫૩ લોકો મળત્યુ પામે છે.
એકલા ભારતમાં જ પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના ૧.૬૯ લાખ બાળકો વાયુ -દૂષણને કારણે મળત્યુ પામ્યા છે. આ આંકડો વિશ્વમાં સૌથી વધુ હતો. નાઈજીરિયા બીજા સ્થાને હતું, જ્યાં ૧.૧૪ લાખ બાળકોના મોત થયા હતા. પાકિસ્તાનમાં ૬૮ હજારથી વધુ બાળકોના મોત થયા છે.
અહેવાલ દર્શાવે છે કે વાયુ પ્રદૂષણને કારણે થતા અસ્થમાની ૫ થી ૧૪ વર્ષની વયના બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર પડે છે. ૧૫ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૩ના રોજ, લંડનની રહેવાસી ૯ વર્ષની ઈલા કિસી-ડેબ્રાનું અસ્થમાના હુમલાથી મળત્યુ થયું હતું. તેણી વિશ્વની પ્રથમ વ્યક્તિ છે જેમના મળત્યુ પ્રમાણપત્રમાં મળત્યુના કારણ તરીકે ‘વાયુ પ્રદૂષણ'ની સૂચિ છે.
રિપોર્ટ અનુસાર વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઝેરી હવા દક્ષિણ એશિયાના દેશોમાં છે. વાયુ પ્રદૂષણને કારણે વિશ્વમાં અડધાથી વધુ મળત્યુ માત્ર ભારત અને ચીનમાં થયા છે. ચીનમાં ૨૩ લાખ અને ભારતમાં ૨૧ લાખ લોકોના મોતનું કારણ વાયુ પ્રદૂષણ હતું.
હવામાં હાજર PM2.5 સૌથી મોટો ખતરો છે, કારણ કે તેના કારણે લોકો મરી રહ્યા છે અને હૃદય રોગ, ફેફસાના કેન્સર જેવી બીમારીઓ વધી રહી છે. ભારતમાં દર ૧ લાખ વસ્તીમાંથી ૧૪૮ લોકોના મળત્યુનું કારણ વાયુ પ્રદૂષણ છે. આ વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં ઘણું વધારે છે.
PM2.5 નાઈટ્રેટ અને સલ્ફેટ એસિડ, રસાયણો, ધાતુઓ અને ધૂળ અને માટીના કણો ધરાવે છે. આ કણો એટલા નાના હોય છે કે તે ફેફસામાં ઊંડે સુધી ઘૂસી શકે છે અને ગંભીર બીમારીનું કારણ બની શકે છે. જેના કારણે હૃદય અને ફેફસાના રોગોથી પીડિત લોકોના મોત પણ થઈ શકે છે. જ્યારે, તંદુરસ્ત લોકોમાં તે હાર્ટ એટેક, અસ્થમા અને ફેફસાં સંબંધિત રોગોનું કારણ બની શકે છે.
આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં એક અભ્યાસ બહાર આવ્યો હતો જેમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ભારતમાં ભ્પ્૨.૫નું પ્રમાણ વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે. તે જ સમયે, તેની માત્રા દિલ્હીમાં સૌથી વધુ છે. આ અભ્યાસમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે શિયાળાની ઋતુમાં ભારતની અંદરની હવા બહારની હવા કરતાં ૪૧% વધુ પ્રદૂષિત હોય છે.
તાજેતરમાં સાયન્સ જર્નલ લેન્સેટમાં એક અભ્યાસ પ્રકાશિત થયો હતો. અભ્યાસમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે શહેરી વિસ્તારોમાં વાયુ પ્રદૂષણને કારણે ધૂમ્રપાન ન કરનારાઓમાં ફેફસાના કેન્સરનું જોખમ વધી રહ્યું છે.
(4:08 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
