નવી દિલ્હી : આઝાદી પછી, દેશમાં પ્રથમ વખત, વર્ષ 1951-52માં સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી અને ત્યારબાદ લોકસભાની સાથે દેશમાં રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પણ યોજાઈ હતી. 

બંધારણ (129મું) સુધારો બિલ 2024, એટલે કે વન નેશન-વન ઇલેક્શન બિલ, લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું છે અને તેને રજૂ કરતી વખતે સૌથી મોટી દલીલ એ હતી કે જ્યારે 1952 થી 1967 સુધી, વન નેશન-વન ઇલેક્શન યોજી શકાય છે તો હવે કેમ ના યોજી શકાય? હવે સવાલ એ છે કે 1967માં એવું શું થયું કે 1952થી ચાલી આવતી એક દેશ, એક ચૂંટણીની પરંપરા ખતમ થઈ ગઈ. આખરે, ઈન્દિરા ગાંધીની તે કઈ ભૂલ હતી, જેના કારણે આખા દેશને માર સહન કરવો પડ્યો અને લોકસભા અને રાજ્યની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ અલગ-અલગ થવા લાગી. આખરે 1967ની કઇ કહાની છે જેનો અંત કરીને નરેન્દ્ર મોદી અને તેમની સરકાર નવો ઇતિહાસ રચવા માંગે છે. 

આઝાદી પછી, દેશમાં પ્રથમ વખત, વર્ષ 1951-52માં સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી અને ત્યારબાદ લોકસભાની સાથે દેશમાં રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પણ યોજાઈ હતી. આ ટ્રેન્ડ 1967 સુધી ચાલુ રહ્યો. એટલે કે 1957, 1962 અને 1967માં પણ લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એક સાથે યોજાઈ હતી. જોકે, તેમાં એક અપવાદ હતો અને તે કેરળ હતો. ઈન્દિરા ગાંધીએ વર્ષ 1959માં જ કેરળની ચૂંટાયેલી સરકારનું વિસર્જન કર્યું હતું. ત્યારબાદ 1960માં કેરળમાં અલગ વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાઈ. 1962 માં, જ્યારે દેશમાં સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી અને અન્ય રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી, ત્યારે કેરળમાં ચૂંટણીઓ યોજાઈ ન હતી કારણ કે તે સમયે તે વિધાનસભા માત્ર બે વર્ષ માટે કાર્યરત હતી.

 બાદ 1964 માં કેરળમાં ફરીથી રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ કરવામાં આવ્યું. 1965માં ફરીથી ચૂંટણી યોજાઈ, પરંતુ સરકાર ન બની પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ શાસન ચાલુ રહ્યું અને જ્યારે 1967માં દેશમાં ફરીથી લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ ત્યારે કેરળમાં પણ ચૂંટણી યોજાઈ અને સમગ્ર દેશ અને રાજ્ય એક થઈ ગયા. એકસાથે ચૂંટણી આવી, પરંતુ ચૂંટણીના એક વર્ષમાં ઇન્દિરા ગાંધીના એક નિર્ણયથી જે ટ્રેન્ડ તૂટી ગયો, તેને આજ સુધી કોઈ સરકાર જાળવી શકી નથી.

1968 ની શરૂઆતમાં, ઇન્દિરા ગાંધીએ ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન ચૌધરી ચરણ સિંહને બરતરફ કરીને રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદ્યું. આ પછી વિધાનસભા પણ ભંગ કરી દેવામાં આવી હતી. પંજાબમાં પણ આવી જ સ્થિતિ હતી, જ્યાં સરકાર વિખેરી નાખવામાં આવી હતી અને રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવામાં આવ્યું હતું અને પછી વિધાનસભા પણ ભંગ કરવામાં આવી હતી. ઈન્દિરા ગાંધીએ પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ આવું જ કર્યું હતું. કેટલાક અન્ય રાજ્યોમાં, ઈન્દિરા ગાંધીએ ચૂંટાયેલી સરકારોને વિખેરી નાખી, જેના કારણે વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ લોકસભાથી અલગ થઈ ગઈ. ઈન્દિરા ગાંધીએ લોકસભામાં પણ આ કાર્ય પૂર્ણ કર્યું અને લોકસભાની ચૂંટણી જે 1972માં થવી જોઈતી હતી તે એક વર્ષ અગાઉ 1971માં યોજાઈ હતી. એકંદરે, લોકસભા અને વિધાનસભાની એકસાથે ચૂંટણીનો જે ટ્રેન્ડ નેહરુના સમયથી ચાલી રહ્યો હતો, તેને ઈન્દિરાએ તોડ્યો હતો, પરંતુ ચૂંટણી પંચે 1983માં આ પરંપરાને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો બીજો પ્રયાસ કર્યો હતો. 

1983માં ચૂંટણી પંચે પ્રકાશિત કરેલા તેના વાર્ષિક અહેવાલમાં કહ્યું હતું કે લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એક સાથે થઈ શકે છે, પરંતુ તે થઈ શક્યું નહીં અને મામલો સ્થગિત કરવામાં આવ્યો. આ પછી, 1999 માં, ન્યાયાધીશ બીપી જીવન રેડ્ડીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતના કાયદા પંચે તેનો 170મો અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો, જેને ચૂંટણી કાયદાના સુધારા નામ આપવામાં આવ્યું. આ રિપોર્ટમાં કાયદા પંચે એક દેશ, એક ચૂંટણીની ભલામણ કરી હતી, પરંતુ તેનો પણ અમલ થઈ શક્યો નથી.

2015માં સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ તેના અહેવાલમાં એક દેશ, એક ચૂંટણીનું સૂચન કર્યું હતું. 2017 માં, નીતિ આયોગે કહ્યું હતું કે એક દેશ, એક ચૂંટણી હોવી જોઈએ. 2018ના કાયદા પંચના રિપોર્ટમાં પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે એક દેશ, એક ચૂંટણી હોવી જોઈએ. જસ્ટિસ બીએસ ચૌહાણના નેતૃત્વમાં બનેલી આ સમિતિએ એક દેશ, એક ચૂંટણી પર કાયદાકીય અને બંધારણીય પ્રશ્નોની પણ તપાસ કરી હતી.

આ પછી, 2019 માં, પીએમ મોદીએ લાલ કિલ્લા પરથી પોતાના ભાષણમાં કહ્યું હતું કે એક દેશ, એક ચૂંટણી હોવી જોઈએ અને હવે દેશના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિ પણ બનાવવામાં આવી હતી, જેણે વન નેશન વન એલેક્શન ની સમીક્ષા કરી અને તેનો અહેવાલ રજૂ કર્યો અને તે અહેવાલના આધારે કેબિનેટે એક દેશ એક ચૂંટણી બિલને મંજૂરી આપી, ત્યારબાદ કેન્દ્રીય કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે તેને 17 ડિસેમ્બરે લોકસભામાં રજૂ કર્યું.

વન નેશન વન ઇલેક્શન બિલ જેપીસી પાસે છે અને જેપીસીમાં આ બિલ પર વિગતવાર ચર્ચા થશે, પરંતુ ચર્ચા પછી પણ આ બિલ કાયદો બની જશે તેની કોઈ ખાતરી નથી. કારણ કે આ બિલ કોઈ સામાન્ય બિલ નથી પરંતુ બંધારણ સંશોધન બિલ છે, જેના માટે સરકારને લોકસભા અને રાજ્યસભા બંને ગૃહોમાં બે-તૃતીયાંશ બહુમતની જરૂર પડશે અને આ સંખ્યા અત્યારે ભાજપ પાસે નથી, તો એવી શક્યતા છે કે આ સમય પણ એક દેશ અને એક ચૂંટણીની વાતો માત્ર વાતો જ રહેશે અને આ બિલ પણ પડતર રહેશે.