નવી દિલ્‍હી, તા.૩૦: ઈસરો સ્‍પેસ સેક્‍ટરમાં બીજી મોટી છલાંગ લગાવવા માટે તૈયાર છે. ISRO આજે રાત્રે ૯:૫૮ વાગ્‍યે શ્રીહરિકોટામાં સતીશ ધવન સ્‍પેસ સેન્‍ટરથી સ્‍પેસ ડોકીંગ એક્‍સપેરીમેન્‍ટ (SPADEX) લોન્‍ચ કરશે. સ્‍પેડેક્‍સ PSLV-C60 દ્વારા લોન્‍ચ કરવામાં આવશે. આ મિશનની સફળતા બાદ ભારત વિશ્વના પસંદગીના દેશો અમેરિકા, રશિયા અને ચીનની વિશેષ ક્‍લબમાં સામેલ થશે. માત્ર આ દેશોમાં જ હાલમાં બાહ્ય અવકાશમાં બે અવકાશયાન અથવા ઉપગ્રહોને ડોક (જોડાવા) અને અનડોક (અલગ) કરવાની ક્ષમતા છે. આ વર્ષનું ISROનું આ છેલ્લું મિશન છે. તેની સફળતા ભારતીય સ્‍પેસ સેન્‍ટર અને માનવ અવકાશ ઉડાન માટે મહત્‍વપૂર્ણ સાબિત થશે.

ISROના જણાવ્‍યા અનુસાર, Spadex મિશનનો ઉદ્દેશ અવકાશમાં અવકાશયાનને ડોક કરવા (એક વાહનને બીજા વાહન સાથે જોડવા) અને પૂર્વવત્‌ કરવા (અવકાશમાં જોડાયેલા બે વાહનોને અલગ કરવા) માટે જરૂરી ટેક્‍નોલોજી વિકસાવવા અને તેનું પ્રદર્શન કરવાનો છે. સ્‍પેડેક્‍સ મિશન પીએસએલવી દ્વારા લોન્‍ચ કરાયેલા બે નાના અવકાશયાનનો ઉપયોગ કરીને ઇન-સ્‍પેસ ડોકીંગનું નિદર્શન કરવા માટે ખર્ચ-અસરકારક ટેકનોલોજી નિદર્શન મિશન છે. જયારે વહેંચાયેલ મિશન ઉદ્દેશ્‍યો હાંસલ કરવા માટે બહુવિધ રોકેટ લોન્‍ચ કરવાની જરૂર હોય ત્‍યારે અવકાશમાં ડોકીંગ ટેકનોલોજીની જરૂર પડે છે.

ગોળાકાર ભ્રમણકક્ષામાં પ્રક્ષેપિત કર્યા પછી, બંને અવકાશયાન ૨૪ કલાકમાં લગભગ ૨૦ કિમીનું અંતર હશે. આ પછી ડોકીંગ અને અનડોકીંગ પ્રક્રિયા શરૂ થશે. ઓનબોર્ડ પ્રોપલ્‍શનનો ઉપયોગ કરીને લક્ષ્ય ધીમે ધીમે ૧૦-૨૦ કિમીનું આંતર-ઉપગ્રહ વિભાજન હાંસલ કરશે. આ દૂરના એન્‍કાઉન્‍ટર તબક્કા તરીકે ઓળખાય છે. ત્‍યારબાદ ચેઝર લક્ષ્ય સુધી પહોંચશે...અંતર ધીમે ધીમે ઘટીને ૫ કિમી, ૧.૫ કિમી, ૫૦૦ મીટર, ૨૨૫ મીટર, ૧૫ મીટર અને ૩ મીટર થઈ જશે, જયાં ડોકીંગ થશે. એકવાર ડોક થઈ ગયા પછી, મિશન પેલોડ કામગીરી માટે તેમને અનડોક કરતા પહેલા અવકાશયાન વચ્‍ચે પાવર ટ્રાન્‍સફર કરશે.

 ISRO અનુસાર, જયારે અવકાશમાં બહુવિધ વસ્‍તુઓ હોય અને તેમને એકસાથે લાવવાની જરૂર હોય ત્‍યારે ડોકીંગ કરવામાં આવે છે.મિશનની સફળતા ભારત માટે તેનું પોતાનું સ્‍પેસ સ્‍ટેશન અને ચંદ્રયાન-૪ જેવી માનવ અવકાશ ઉડાન સ્‍થાપિત કરવા માટે મહત્‍વપૂર્ણ છે. આ સેટેલાઇટ રિપેર, રિફયુઅલિંગ, કાટમાળ હટાવવા અને અન્‍ય પ્રયોગો માટે આધાર તૈયાર કરશે.

બંને અવકાશયાનને ૨૨૯ ટનના PSLV-C60થી ઉપર ૪૭૦ કિમીની નીચી ગોળાકાર ભ્રમણકક્ષામાં છોડવામાં આવશે. બંને વાહનોનો ઝોક પૃથ્‍વી તરફ ૫૫ ડિગ્રી રહેશે. તેમનું સ્‍થાનિક સમય ચક્ર લગભગ ૬૬ દિવસનું હશે.

સ્‍પેસ મિશનમાં ડોકિંગ ટેક્‍નોલોજીનું મહત્‍વ ખૂબ જ વિશેષ છે. આ ટેક્‍નોલોજી અંતરિક્ષમાં અવકાશયાનને જોડવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે. લાંબા ગાળાના અવકાશ મિશન, માનવ મિશન અને અવકાશયાનને પુરવઠો મોકલવા જેવા મહત્‍વપૂર્ણ કાર્યોમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. ISROનું SpaceX મિશન ભારત માટે અવકાશ વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં માત્ર એક નવી શરૂઆત નથી, પરંતુ તે ભવિષ્‍યના અવકાશ મિશન માટે પણ માર્ગ મોકળો કરશે.

આ મિશન માટે PSLV-C60 રોકેટની પસંદગી કરવામાં આવી છે. આ ISROનું મુખ્‍ય અને વિશ્વસનીય પ્રક્ષેપણ છે. આ રોકેટ પહેલાથી જ ઘણા મહત્‍વપૂર્ણ મિશનને સફળતાપૂર્વક પાર પાડી ચૂક્‍યું છે. ઈસરોએ જણાવ્‍યું હતું કે સ્‍પેસેક્‍સ મિશન દ્વારા ડોકિંગ ટેક્‍નોલોજીનું પરીક્ષણ અને વિકાસ ભારતના અવકાશ મિશનને આત્‍મનિર્ભર અને અદ્યતન બનાવશે. આ મિશન ISROની તકનીકી ક્ષમતા અને વૈશ્વિક અવકાશ સંશોધનમાં ભારતની ભૂમિકાને વધુ મજબૂત બનાવશે.

ઈસરોના સ્‍પેસેક્‍સ મિશનને લઈને માત્ર દેશમાં જ નહીં પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્‍તરે પણ ઉત્‍સુકતા છે. આ મિશનની સફળતા ભારતને અવકાશ વિજ્ઞાનના નવા આયામો તરફ લઈ જશે. આ મિશન ભારતના અવકાશ સંશોધનને વધુ મજબૂત કરશે અને ભવિષ્‍યના માનવસહિત અવકાશ મિશન માટે મજબૂત પાયો નાખશે. ત્‍લ્‍ય્‍બ્‍ની આ નવી પહેલ ફરી એકવાર ભારતને અવકાશ સંશોધનના વૈશ્વિક મંચ પર મજબૂત હાજરી આપવાનું વચન આપે છે