કર્ણાટકના રાયચુર, યાદગીર અને ધારવાડ જિલ્લાના ઘણા કપાસ ઉત્પાદક ખેડૂતોએ ઉચ્ચ ઘનતા કપાસ પદ્ધતિ અપનાવીને ઉત્પાદનની સાથે તેમની આવકમાં અનેકગણો વધારો કર્યો છે. કર્ણાટકના આ ત્રણ જિલ્લા દુષ્કાળથી પ્રભાવિત છે. તેમ છતાં, ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR) અને કેન્દ્રીય કપાસ સંશોધન સંસ્થાની મદદથી, આ પદ્ધતિ અપનાવીને, તેઓ કપાસની ખેતી કરીને સારો નફો કમાઈ રહ્યા છે. બંને સંસ્થાઓએ વર્ષ 2023 દરમિયાન આ જિલ્લાઓમાં ઉચ્ચ ઘનતા કપાસ પ્રણાલીનો પ્રાયોગિક અભ્યાસ શરૂ કર્યો હતો. રિપોર્ટ અનુસાર કપાસની ખેતીમાં આ સિસ્ટમના ખૂબ સારા પરિણામો જોવા મળ્યા છે. આ સિસ્ટમની મદદથી ઓછા ઉત્પાદન અને નાના કદના ખેતરોમાં કપાસ ઉગાડી ખેડૂતોની આવકમાં વધારો થયો છે.

કર્ણાટકના રાયચુર જિલ્લામાં આ સિસ્ટમની મદદથી લગભગ 160 ખેડૂતોએ જિલ્લાના કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રના વૈજ્ઞાનિકોની મદદથી 450 એકરમાં કપાસની ખેતી કરી છે. જેના કારણે કપાસના ઉત્પાદનમાં 50 ટકા જેટલો વધારો થયો છે. પરંપરાગત કપાસની ખેતીમાં, ખેડૂતો સાડા ત્રણ ફૂટના અંતરે હરોળમાં બીજ વાવે છે. પરંતુ ICAR ની આ સિસ્ટમમાં અંતર ઘટીને માત્ર 2.9 ફૂટ થાય છે. એ જ રીતે, પરંપરાગત પદ્ધતિમાં દરેક હરોળમાં છોડ વચ્ચે બે ફૂટથી વધુનું અંતર હોય છે. આના કારણે ઓછા છોડ ઉગી શકે છે અને છોડની ઊંચાઈ વધુ હોવાને કારણે છોડની પોષક તત્ત્વો શોષવાની ક્ષમતામાં અવરોધ આવે છે.

બીજમાં અંતર ઘટાડવાથી ખેડૂતો એક એકરમાં 15,000 કપાસના છોડ ઉગાડી શકે છે. પરંતુ આ માટે સુધરેલી સિસ્ટમની સાથે કપાસના બિયારણની પણ જરૂર છે. ઉચ્ચ ઘનતાવાળી કપાસ પદ્ધતિ કપાસના છોડ દ્વારા વધુ સારા પોષક તત્વોનું શોષણ સુનિશ્ચિત કરે છે. આ સિસ્ટમની મદદથી, દરેક છોડ 30 થી 40 કપાસના ફૂલો (બોલ્સ) ઉત્પન્ન કરે છે. આ આંકડો પરંપરાગત ખેતી પદ્ધતિઓ કરતા ઘણો વધારે છે. આ સિવાય અન્ય ફાયદાઓ જેમ કે નીંદણની વૃદ્ધિમાં ઘટાડો અને શ્રમ ખર્ચમાં લગભગ 90 ટકાનો ઘટાડો પણ આ સિસ્ટમ સાથે સંકળાયેલા છે.

રાયચુરના દેવદુર્ગના કોપર ગામના ખેડૂત બી શાંતારેડ્ડી નવી પ્રણાલી અપનાવ્યા બાદ મળેલી સફળતાથી ખુશ છે. શાંતારેડી બે વર્ષ પહેલા ચાર એકરમાં કપાસની ખેતી કરતા હતા. પરંતુ હાલમાં શાંતારેડ્ડી 20 એકરમાં કપાસની ખેતી કરી રહ્યા છે. એગ્રીકલ્ચર એન્જિનિયરિંગમાં બી.ટેક, શાંતારેડ્ડી અનુસાર, આ સિસ્ટમની મદદથી મેં એક એકરમાં પાંચ પેકેટ બિયારણ વાવ્યા છે. પરંતુ અગાઉ તે માત્ર ત્રણ પેકેટ બીજ વાવતો હતો. શાંતારેડ્ડી અનુસાર, આ રીતે મારી ઉપજ પ્રતિ એકર 10 ક્વિન્ટલથી વધીને 16 ક્વિન્ટલ પ્રતિ એકર થઈ ગઈ છે. આ સાથે કપાસના પાકની આવકમાં 50 ટકાનો વધારો થયો છે. શાંતારેડી હવે 60 એકરમાં કપાસની વાવણી કરવાની યોજના ધરાવે છે.

રાયચુરના કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રના વડાએ જણાવ્યું હતું કે કપાસના પાક પર આ પ્રણાલીના પ્રયોગ બાદ કપાસની ખેતી માટે સુધારેલી જાતોનો પુરવઠો ખેડૂતો સુધી જઈ રહ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે આ પદ્ધતિ નાની જમીન ધરાવતા ખેડૂતો માટે અત્યંત ફાયદાકારક સાબિત થઈ રહી છે. આ પદ્ધતિનું સૌપ્રથમ બ્રાઝિલમાં પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું અને પછી કર્ણાટકના સૂકા વિસ્તારોમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું. ચીફના જણાવ્યા મુજબ, "અમે કપાસના છોડની ઊંચાઈ ઘટાડવા માટે રસાયણો દ્વારા વૃદ્ધિ નિયમનકાર પ્રદાન કરી રહ્યા છીએ. તે ઓછા ઉત્પાદનની જમીન માટે યોગ્ય છે. ICAR અને CICRના વૈજ્ઞાનિકો અમુક અંશે પાયલોટ અભ્યાસ કરે તેવી અપેક્ષા છે. અને વર્ષો સુધી ચાલુ રહેશે. , જેથી વધુને વધુ ખેડૂતોને આ અદ્યતન સિસ્ટમ અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી શકાય.”