નવી દિલ્હી : આબોહવા પરિવર્તનની અસરોએ સમગ્ર વિશ્વમાં કૃષિ અને ખાદ્ય સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધારી છે. વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, હવામાન પરિવર્તનને કારણે ભારતમાં ચોખા અને ઘઉંના કુલ ઉત્પાદનમાં 6 થી 10 ટકાનો ઘટાડો થવાની ધારણા છે. ઉત્પાદનમાં આ ઘટાડાથી દેશભરના લાખો લોકો માટે પોષણક્ષમ ખોરાકની ઍક્સેસને અસર થશે

  ક્લાઈમેટ ચેન્જના કારણે દરિયાકાંઠાનું પાણી ગરમ થઈ રહ્યું છે, જેના કારણે માછલીઓ સમુદ્રના ઊંડા ઠંડા પાણી તરફ આગળ વધી રહી છે. જેના કારણે માછીમારોને પણ હવામાન પરિવર્તનની અસરનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.

  2023-24 પાક વર્ષ દરમિયાન દેશનું કુલ ઘઉંનું ઉત્પાદન 113.29 મિલિયન ટન પર પહોંચી ગયું હતું. તે જ સમયે, ડાંગરનું ઉત્પાદન 137 મિલિયન ટનથી વધુ હતું. 140 કરોડની વસ્તીવાળા આ દેશમાં ચોખા અને ઘઉંની ગણતરી લોકોના મુખ્ય આહારમાં થાય છે.

 ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ના મહાનિર્દેશક મૃત્યુંજય મહાપાત્રાના જણાવ્યા અનુસાર, "જળવાયુ પરિવર્તન ઘઉં અને ચોખા બંનેની ઉપજમાં 6 થી 10 ટકાનો ઘટાડો કરશે, જે દેશના ખેડૂતો અને ખાદ્ય સુરક્ષાને અસર કરશે." તેમણે કહ્યું કે ગ્લોબલ વોર્મિંગ વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સની તીવ્રતા પણ ઘટાડી રહ્યું છે. વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ એ ભૂમધ્ય પ્રદેશમાંથી ઉદ્દભવતી હવામાન પ્રણાલી છે. ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં ઠંડી, વરસાદ અને હિમવર્ષા લાવવા માટે પશ્ચિમી વિક્ષેપ જવાબદાર છે. સાદી ભાષામાં કહીએ તો વધતા તાપમાનને કારણે ઉનાળા, શિયાળા અને હિમવર્ષામાં અનેક ફેરફારો થઈ રહ્યા છે

  , કેન્દ્રીય પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલયના સચિવનું માનવું છે કે ભવિષ્યમાં હિમાલય અને મેદાનોમાં રહેતા અબજો લોકો માટે પાણીની ગંભીર અછત સર્જાઈ શકે છે. નેશનલ ઈનોવેશન ઇન ક્લાઈમેટ રેઝિલિએન્ટ એગ્રીકલ્ચરે જણાવ્યું હતું કે વર્ષ 2100 સુધીમાં દેશના ઘઉંના ઉત્પાદનમાં 6 થી 25 ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. તે જ સમયે, ડાંગરના ઉત્પાદનમાં 2050 સુધીમાં 7 ટકા અને 2080 સુધીમાં 10 ટકાનો ઘટાડો થવાની ધારણા છે.

 નિષ્ણાતોના મતે દરિયાના વધતા તાપમાનને કારણે દરિયાકાંઠે માછલી પકડવામાં પણ ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે મનુષ્યની જેમ માછલીઓ પણ ઠંડા પાણીને પસંદ કરે છે. જેમ જેમ સમુદ્રનું તાપમાન વધે છે તેમ તેમ માછલીઓ કિનારાથી ઠંડા પાણીમાં ખસી રહી છે. આનાથી માછીમારી સમુદાયને મોટી સમસ્યાઓ થઈ રહી છે અને તેમની આજીવિકાને અસર થઈ રહી છે. તે જ સમયે, હવામાન પરિવર્તનના કારણે વાતાવરણમાં વધતી અસ્થિરતા સાથે, હવામાનની સચોટ આગાહી કરવી મુશ્કેલ બની રહી છે.

એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે હવામાન પરિવર્તનને કારણે ભારે વરસાદની આગાહી માટેનો સમયગાળો ત્રણ દિવસથી ઘટીને દોઢ દિવસ થઈ શકે છે. આ હવામાનની આગાહી કરવાની ક્ષમતા પર ગંભીર અસર કરી શકે છે, જે હવામાનનો સામનો કરવા માટે તૈયારી અને પ્રતિભાવ સમયને ઘટાડશે.

  નિષ્ણાતોના મતે, વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સની સંખ્યા અને તીવ્રતામાં ઘટાડો થવાને કારણે ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત પર તેની અસર ઓછી થઈ રહી છે. આ કારણે હિમાલયમાં બરફનો સંચય ઘટી રહ્યો છે, જ્યારે બરફ પીગળવાનો દર વધી રહ્યો છે. જેના કારણે પાણીની ઉપલબ્ધતા ઘટી રહી છે.

  નિષ્ણાતોના મતે પાણીનો વપરાશ વધી રહ્યો છે અને ઉપલબ્ધતા ઘટી રહી છે. ભારત અને ચીનમાં બે અબજથી વધુ લોકો રહે છે. આ બંને દેશો માટે પાણીની સમસ્યા ગંભીર છે.

  ભારતના હવામાન વિભાગના ડેટા દર્શાવે છે કે 1901 અને 2018 વચ્ચે ભારતના સરેરાશ તાપમાનમાં લગભગ 0.7 ડિગ્રી સેલ્સિયસનો વધારો થયો છે. વૈશ્વિક વલણો દર્શાવે છે કે વર્ષ 2024 1901 પછીનું સૌથી ગરમ વર્ષ હોઈ શકે છે