News of Saturday, 1st February 2025
સોશિયલ મીડિયા પર મફત અને વધુ સમય પસાર કરવાની આદત માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક
આર્થિક સર્વેમાં જણાવાયુ કે માનસિક સુખાકારી પર ઓછામાં ઓછું ધ્યાન આપવામાં આવે તો તે ચિંતાજનક : અર્થવ્યવસ્થા પર આ વલણોની અસર એટલી જ ખલેલજનક

નવી દિલ્હી :ઇકોનોમિક સર્વે-2025માં યુવાનોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ઝડપી જીવનની વચ્ચે, વર્ચ્યુઅલ વિશ્વ અથવા સોશિયલ મીડિયા પર મફત સમય પસાર કરવાની આદત માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોવાનું કહેવાય છે. મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર વ્યાનંથા નાગેશ્વરને સર્વેમાં કહ્યું છે કે સોશિયલ મીડિયા પર ખાલી સમય પસાર કરવો, ભાગ્યે જ કસરત કરવી અથવા પરિવાર સાથે પૂરતો સમય ન વિતાવવો માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. જો દેશને તેની આર્થિક મહત્વાકાંક્ષાઓ પૂરી કરવી હોય, તો જીવનશૈલીની પસંદગીઓ પર તાત્કાલિક ધ્યાન આપવું જોઈએ
સર્વેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે માનસિક સુખાકારી એ જીવનના પડકારોનો સામનો કરવાની અને ઉત્પાદક રીતે કામ કરવાની ક્ષમતા છે. માનસિક સુખાકારીમાં આપણી બધી માનસિક-ભાવનાત્મક, સામાજિક, જ્ઞાનાત્મક અને શારીરિક ક્ષમતાઓનો સમાવેશ થાય છે.
આર્થિક સર્વેક્ષણ દર્શાવે છે કે જીવનશૈલીની પસંદગીઓ, કાર્યસ્થળની સંસ્કૃતિ અને કુટુંબના સંજોગો ઉત્પાદકતા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જો ભારતની આર્થિક મહત્વાકાંક્ષાઓ પૂરી કરવી હોય, તો જીવનશૈલીની પસંદગીઓ પર તાત્કાલિક ધ્યાન આપવું જોઈએ, જે ઘણીવાર બાળપણ/કિશોરાવસ્થા દરમિયાન કરવામાં આવે છે.
આર્થિક સર્વેક્ષણ દર્શાવે છે કે બાળકો અને કિશોરોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાં વધારો ઘણીવાર ઈન્ટરનેટ અને ખાસ કરીને સોશિયલ મીડિયાના વધુ પડતા ઉપયોગ સાથે જોડાયેલો હોય છે.
જોનાથન હેડ્ટના પુસ્તક 'ધ એન્ક્ઝિયસ જનરેશનઃ હાઉ ધ ગ્રેટ રિવાઈરિંગ ઑફ ચિલ્ડ્રન ઈઝ કઝિંગ એન એપિડેમિક ઑફ મેન્ટલ ઈલનેસ'નો ઉલ્લેખ કરીને, સર્વેક્ષણ એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે "ફોન આધારિત બાળપણ" મોટા થવાના અનુભવને ફરીથી આકાર આપી રહ્યું છે. આપણા મૂળ તરફ પાછા ફરવાથી આપણને માનસિક સ્વાસ્થ્યના સંદર્ભમાં આકાશ સુધી પહોંચવામાં મદદ મળી શકે છે.
સર્વેમાં એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે માનસિક સુખાકારી પર ઓછું ધ્યાન આપવું ચિંતાજનક છે. અર્થવ્યવસ્થા પર આ વલણોની અસર એટલી જ ખલેલજનક છે. બિન-મૈત્રીપૂર્ણ કાર્ય સંસ્કૃતિ અને ડેસ્ક પર કામ કરતા વધુ પડતા કલાકો માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે અને આખરે આર્થિક વૃદ્ધિની ગતિ પર બ્રેક લગાવી શકે છે.
આર્થિક સર્વેક્ષણ શાળા અને કુટુંબ સ્તરે હસ્તક્ષેપની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. જેથી કરીને મિત્રો સાથે સ્વસ્થ સમય વિતાવવો, બહાર રમવું, નજીકના કૌટુંબિક બોન્ડ્સ બનાવવા માટે સમયનું રોકાણ કરવું એ બાળકો અને કિશોરોને ઇન્ટરનેટથી દૂર રાખવા અને માનસિક સુખાકારીમાં સુધારો કરવા માટે ખૂબ આગળ વધશે.
ઈકોનોમિક સર્વે કહે છે કે આપણા મૂળમાં પાછા ફરવાથી આપણે માનસિક સ્વાસ્થ્યની બાબતમાં આસમાને પહોંચી શકીએ છીએ. આર્થિક સર્વેક્ષણ 2024-25 કહે છે કે માનવ સુખાકારી અને રાષ્ટ્રની ભાવના અને સમસ્યાના માપદંડને ધ્યાનમાં રાખીને માનસિક સુખાકારીને આર્થિક કાર્યસૂચિના કેન્દ્રમાં રાખવું સમજદારીભર્યું છે.
સર્વેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે હવે સધ્ધર, અસરકારક નિવારક વ્યૂહરચના અને હસ્તક્ષેપ શોધવાનો સમય આવી ગયો છે, કારણ કે ભારતનું વસ્તી વિષયક ડિવિડન્ડ કૌશલ્ય, શિક્ષણ, શારીરિક સ્વાસ્થ્ય અને સૌથી ઉપર, તેના યુવાનોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર આધારિત છે.
આર્થિક સર્વેક્ષણ એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે કાર્યસ્થળની બહેતર સંસ્કૃતિ સારી માનસિક સુખાકારી તરફ દોરી જશે. તે એમ પણ કહે છે કે જીવનશૈલીની પસંદગીઓ અને કુટુંબના સંજોગો પણ માનસિક સુખાકારીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
સર્વેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે જે લોકો ક્યારેક-ક્યારેક અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ અથવા પેકેજ્ડ જંક ફૂડનું સેવન કરે છે તેઓનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિયમિતપણે ખાનારાઓ કરતાં વધુ સારું હોય છે.
તે એમ પણ કહે છે કે જે લોકો ભાગ્યે જ વ્યાયામ કરે છે, સોશિયલ મીડિયા પર પોતાનો મફત સમય વિતાવે છે અથવા તેમના પરિવારની નજીક નથી તેઓનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય વધુ ખરાબ છે અને એક જ ડેસ્ક પર લાંબો સમય વિતાવવો એ માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી પરિબળ છે.
(12:13 AM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
