મધ્યમ વર્ગ ૧૦ વર્ષથી હતો ત્યાં ને ત્યાં
મધ્યમ વર્ગની આવક ૧૦ વર્ષથી સ્થિર છે : જયારે મોંઘવારી અને ખર્ચા બેફામ સ્પીડે વધી રહયા છે : ક્રેડિટ અને દેવાને કારણે બોજો વધ્યો : AI અને ઓટોમેશનથી નોકરીઓ પર ખતરો : આર્થિક અસમાનતા વધી રહી છે
નવી દિલ્હી, તા.૧૩: ભારતનો મધ્યમ વર્ગ આર્થિક દબાણ હેઠળ છે. છેલ્લા ૧૦ વર્ષથી, તેમની આવક સ્થિર રહી છે, જ્યારે તેમના ખર્ચા વધી રહ્યા છે. માર્સેલસના સ્થાપક અને મુખ્ય રોકાણ અધિકારી (CIO) સૌરભ મુખર્જી મધ્યમ વર્ગની પીડા સમજાવે છે. તેમના મતે, છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં વાર્ષિક ૫ લાખ રૂપિયાથી ૧ કરોડ રૂપિયા કમાતા લોકોની વાસ્તવિક આવકમાં કોઈ વધારો થયો નથી. ફુગાવાને કારણે તેમની ખરીદ શક્તિમાં લગભગ ૫૦ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. બીજી બાજુ, ઓછી આવક ધરાવતા અને ખૂબ જ ધનિક લોકોની આવકમાં વધારો થયો છે. આનાથી આર્થિક અસમાનતામાં વધુ વધારો થયો છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ઓટોમેશન નોકરીઓ માટે જોખમી છે. આના કારણે લોકોની આર્થિક ચિંતાઓ વધી રહી છે. ગ્રાહક દેવામાં વધારો થવાથી ખર્ચમાં વધારો થયો છે. આનાથી લોકોની ખર્ચ કરવાની ક્ષમતા પર પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહયા છે.
આવકમાં કોઈ વધારો ન થયો હોવા છતાં, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં એરપોર્ટ, શોપિંગ મોલ અને ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. મુખર્જી માને છે કે આ દેવા અને ક્રેડિટમાં વધારાને કારણે છે. રાજ શમાણી સાથેના પોડકાસ્ટમાં તેમણે કહયું, ‘વપરાશ ઘણો વધી ગયો છે, પણ પૈસા ક્યાંથી આવ્યા?' લોનથી. તેમણે કહયું કે ઘણા ભારતીયોએ પોતાની જીવનશૈલી જાળવવા માટે મોટી લોન લીધી છે.
મુખર્જીએ ચેતવણી આપી હતી કે ઉદ્યોગોમાં AI ના વધતા ઉપયોગથી નોકરીઓ ગુમાવવી પડશે, ભલે કંપનીઓ ખુલ્લેઆમ સ્વીકાર ન કરે. તેમણે કહયું, હું જેની સાથે વાત કરું છું તે દરેક CEO મને કહે છે કે તેઓ કેટલી AI નો ઉપયોગ કરવાના છે. તેઓ કહેતા નથી કે તેઓ કેટલા લોકોને છટણી કરશે, પરંતુ એ સ્પષ્ટ છે કે જો AI માણસોનું સ્થાન લેશે, તો નોકરીઓ ગુમાવશે.
આવકની અસમાનતા વધતી જાય છે તેમ, રાજકીય વ્યૂહરચનાઓ હવે ઓછી આવક ધરાવતા જૂથો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. મુખર્જીએ કહયું કે જન ધન-આધાર-મોબાઇલ (JAM) દ્વારા ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) એ સરકારોને ચૂંટણી સમર્થનને એકીકળત કરવામાં મદદ કરી છે. તેમણે કહયું, વોટ બેંકનું રાજકારણ મોટા પાયે ચાલી રહયું છે. ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર હવે ખૂબ જ લક્ષિત છે. આનાથી સરકારો માટે મધ્યમ વર્ગને બદલે ઓછી આવક ધરાવતા જૂથો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું સરળ બન્યું છે.
આવકવેરા ડેટા અનુસાર, મધ્યમ વર્ગની આવક સ્થિર રહી હોવા છતાં, છેલ્લા દાયકામાં વાર્ષિક ૧ કરોડ રૂપિયાથી વધુ કમાણી કરતા સુપર-રિચ લોકોની સંખ્યામાં સાત ગણો વધારો થયો છે. મુખર્જીએ કહયું, ‘આ ભારતના નવા રાજા અને રાણી છે.' તેઓ દેશ ચલાવે છે, રાજકીય વ્યવસ્થાને નાણાં પૂરા પાડે છે અને વૈભવી બજારોને ચલાવે છે.
વૈભવી આવાસ, પ્રીમિયમ કાર અને મોંઘા ઉત્પાદનોની માંગ વધી છે, જ્યારે પરવડે તેવા આવાસ અને સામાન્ય માણસના ઉત્પાદનોની માંગમાં ઘટાડો થયો છે. ગ્રાહક અર્થતંત્ર શ્રીમંતોમાં વધુને વધુ કેન્દ્રિત થઈ રહયું હોવાથી, બ્રાન્ડ્સ હવે પ્રીમિયમ ઉત્પાદનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.
ઘરગથ્થુ બચત ૫૦ વર્ષના તળિયે છે. દેવું વધી રહયું છે. નોકરીઓમાં અનિશ્ચિતતા છે. આના કારણે મધ્યમ વર્ગ પર આર્થિક દબાણ વધી રહયું છે. આગામી દાયકામાં અતિ-ધનવાનોની વધતી સંપત્તિ અને મધ્યમ વર્ગના આર્થિક સંઘર્ષ વચ્ચેનું અંતર વધી શકે છે.
મુખર્જીએ ચિંતા વ્યક્ત કરી કે વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં મધ્યમ વર્ગ માટે આગળનો રસ્તો મુશ્કેલ છે. તેમણે કહ્યું કે સરકારે મધ્યમ વર્ગની સમસ્યાઓ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. તેમની આવક વધારવા માટે પગલાં લેવા જોઈએ. ઉપરાંત, મધ્યમ વર્ગને પણ તેમના ખર્ચાઓ પર નિયંત્રણ રાખવું પડશે. તમારે બચત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. નોકરીની સુરક્ષા માટે નવા કૌશલ્યો શીખવાની પણ જરૂર છે.
આ બદલાતા આર્થિક માહોલમાં, મધ્યમ વર્ગને આગામી સમયમાં ઘણા પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આનાથી તેમની નાણાકીય સુરક્ષા અને જીવનશૈલી પર ઊંડી અસર પડી શકે છે. સરકાર અને મધ્યમ વર્ગ સાથે મળીને આ પડકારોનો કેવી રીતે સામનો કરે છે તે જોવાનું બાકી છે. આનાથી નક્કી થશે કે ભારતનો મધ્યમ વર્ગ પ્રગતિ કરશે કે પાછળ રહેશે. આ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન છે, જેનો જવાબ ભવિષ્યમાં જ મળશે.(૨૩.૨૮)
(3:23 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
