મુંબઈ: બોમ્બે હાઈકોર્ટે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પરના ટોલ પ્લાઝા પર ફાસ્ટેગના ફરજિયાત ઉપયોગને સમર્થન આપતો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે ડિજિટલ ટોલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ અપનાવવાથી મુસાફરી વધુ કાર્યક્ષમ અને નિર્વિઘ્ન બનશે, ટોલ પ્લાઝા પર ભીડ ઘટશે, ઈંધણનો વપરાશ ઓછો થશે અને પર્યાવરણ પ્રદૂષણમાં પણ ઘટાડો થશે. આ નિર્ણય સરકારની તે નીતિને મજબૂતી આપે છે, જેમાં 2021થી દેશભરના ટોલ પ્લાઝા પર ફાસ્ટેગ ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું હતું.
આ કેસમાં એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર સુનાવણી થઈ હતી, જેમાં ફાસ્ટેગના ફરજિયાત ઉપયોગને પડકારવામાં આવ્યો હતો. અરજદારે દલીલ કરી હતી કે આ નિર્ણયથી ડિજિટલ ચુકવણીની સુવિધા ન ધરાવતા વાહનચાલકોને મુશ્કેલી પડે છે. જોકે, જસ્ટિસ ગૌતમ પટેલ અને જસ્ટિસ મધવ જમદારની ખંડપીઠે આ દલીલને ફગાવી દીધી અને જણાવ્યું કે આ નીતિ જાહેર હિતમાં છે અને તેના લાંબા ગાળાના ફાયદા નાની અસુવિધાઓ કરતાં ઘણા મોટા છે.
કોર્ટે તેના ચુકાદામાં નોંધ્યું, "ફાસ્ટેગનો ઉપયોગ ટોલ પ્લાઝા પર રોકાણનો સમય ઘટાડે છે, જેનાથી ટ્રાફિકની ભીડ ઓછી થાય છે. આનાથી ન માત્ર ઈંધણની બચત થાય છે, પરંતુ વાયુ પ્રદૂષણમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે." કોર્ટે એમ પણ ઉમેર્યું કે ડિજિટલ સિસ્ટમ ટોલ ચુકવણીમાં પારદર્શિતા લાવે છે અને ભ્રષ્ટાચારની શક્યતા ઘટાડે છે.
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ પ્રાધિકરણ (NHAI)ના ડેટા અનુસાર, ફાસ્ટેગના અમલ પછી ટોલ પ્લાઝા પર વાહનોનો રાહ જોવાનો સમય 6 મિનિટથી ઘટીને 1-2 મિનિટ થઈ ગયો છે. આ ઉપરાંત, 2024માં ફાસ્ટેગ દ્વારા લગભગ 98% ટોલ ટ્રાન્ઝેક્શન થયા છે, જે ડિજિટલ ટોલ કલેક્શનની સફળતા દર્શાવે છે. કોર્ટે આ આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કરીને નીતિના વ્યાપક લાભોને રેખાંકિત કર્યા.
અરજદારની દલીલોનો જવાબ આપતાં સરકારે કોર્ટમાં જણાવ્યું કે ફાસ્ટેગની સુવિધા દેશભરમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે, અને બેંકો તેમજ ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા તેને સરળતાથી ખરીદી શકાય છે. સરકારે એમ પણ ઉમેર્યું કે જે વાહનચાલકો પાસે ફાસ્ટેગ નથી, તેમને દંડ લાદવાની નીતિનો હેતુ ડિજિટલ સિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, નહીં કે તેમને હેરાન કરવાનો.
બોમ્બે હાઈકોર્ટના આ નિર્ણયને નિષ્ણાતોએ સ્વાગત કર્યું છે. એક પરિવહન નિષ્ણાતે જણાવ્યું, "આ ચુકાદો ભારતના ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરશે અને ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટમાં નવી ક્રાંતિ લાવશે." જોકે, કેટલાક નાના વાહનચાલકોએ ફરિયાદ કરી છે કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ફાસ્ટેગ રિચાર્જની સુવિધાઓ હજુ પણ મર્યાદિત છે, જેના પર સરકારે ધ્યાન આપવું જોઈએ.
આ ચુકાદા સાથે, ફાસ્ટેગનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર હવે વધુ મજબૂત રીતે લાગુ થશે. આ નિર્ણય ભારતની ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થાને આગળ ધપાવવાની દિશામાં એક મહત્વનું પગલું મનાય છે, જે ટ્રાફિક, પર્યાવરણ અને ઈંધણની બચતના મોરચે લાભદાયી સાબિત થશે.