મુંબઈ, માર્ચ 15, 2025: મુંબઈ આવકવેરા ટ્રિબ્યુનલ (ITAT)એ એક મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે, જેમાં એમ. ગુલાટી નામના વ્યક્તિની તરફેણમાં નિર્ણય લેતા તેમની કર નિવાસી સ્થિતિ 'બિન-નિવાસી' (NRI) તરીકે નક્કી કરવામાં આવી છે. ગુલાટીએ દાવો કર્યો હતો કે તેમણે 2015-16ના નાણાકીય વર્ષમાં 210 દિવસ વિદેશમાં કામ માટે વિતાવ્યા હતા, જેના કારણે તેઓ ભારતમાં 182 દિવસથી ઓછો સમય રહ્યા હતા અને બિન-નિવાસી ગણાય. આથી, તેમણે વિદેશમાંથી મેળવેલી 1.2 કરોડ રૂપિયાની આવક ભારતમાં જાહેર કરી ન હતી, કારણ કે ભારતમાં બિન-નિવાસીઓની વિદેશી આવક પર કર લાગતો નથી.

ઘટનાની વિગતો:
આવકવેરા વિભાગ (I-T)એ ગુલાટીના દાવાને પડકાર્યો હતો અને દલીલ કરી હતી કે 210 દિવસમાંથી 28 દિવસ તેમણે નોકરીની શોધમાં વિતાવ્યા હતા, જેને નોકરીના ભાગ તરીકે ગણી શકાય નહીં. વિભાગે ગુલાટીના ભારતની બહારના દિવસોની ગણતરી ફરીથી કરી અને દાવો કર્યો કે તેઓ ભારતમાં 182 દિવસથી વધુ રહ્યા હતા, જેના કારણે તેઓ કર નિવાસી ગણાય અને તેમની 86.2 લાખની વિદેશી પગારની આવક તથા 2.8 લાખની વ્યાજની આવક ભારતમાં કરપાત્ર બને. આવકવેરા અધિકારીના આ નિર્ણયને અપીલ કમિશનરે પણ સમર્થન આપ્યું હતું, જેમાં જણાવાયું હતું કે 28 દિવસ દરમિયાન ગુલાટીને પગાર મળ્યો ન હતો, આથી આ દિવસોની ગણતરીમાં ફેરફાર યોગ્ય હતો.

જોકે, ITATએ આવકવેરા વિભાગની દલીલને ફગાવી દીધી અને ન્યાયિક નજીરોના આધારે ચુકાદો આપ્યો કે વ્યક્તિની કર નિવાસી સ્થિતિ નક્કી કરવા માટે ફક્ત ભારતમાં વિતાવેલા દિવસોની સંખ્યા જ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ કર્યું કે આવકવેરા કાયદાની કલમ 6(1)ની સમજૂતી 1 હેઠળ વિદેશમાં નોકરીની શોધ પણ એક કાયદેસર હેતુ ગણાય છે, અને તેને બિન-નિવાસી સ્થિતિની ગણતરીમાં સામેલ કરવું જોઈએ.

નિર્ણયનું મહત્વ:
ITATના આ આદેશે એવા વ્યક્તિઓ માટે સ્પષ્ટતા પૂરી પાડી છે જેઓ વિદેશમાં નોકરીની શોધ અને રોજગારી વચ્ચે સમય વહેંચે છે. આ નિર્ણયનો ફાયદો એવા પ્રવાસીઓને થશે જેઓ વિદેશમાં નોકરીની શોધ માટે જાય છે અને પછી રોજગાર મેળવે છે. ટ્રિબ્યુનલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતની બહાર વિતાવેલો કોઈપણ સમય, પછી તે નોકરી માટે હોય કે નોકરીની શોધ માટે, બિન-નિવાસી સ્થિતિ નક્કી કરવામાં ગણવામાં આવવો જોઈએ.

કર નિયમોની મૂળભૂત વાતો:
ભારતમાં કર નિવાસી વ્યક્તિએ પોતાની વૈશ્વિક આવક પર કર ચૂકવવો પડે છે, જ્યારે બિન-નિવાસીએ ફક્ત ભારતમાં થતી આવક (જેમ કે મિલકતનું ભાડું, બેંક વ્યાજ) પર જ કર ચૂકવવો પડે છે. આવકવેરા કાયદાની કલમ 6(1)ની સમજૂતી 1 અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ 'નોકરીના હેતુ'થી ભારતની બહાર જાય, તો તે ત્યારે જ કર નિવાસી ગણાય જો તે ચોક્કસ વર્ષમાં ભારતમાં 182 દિવસ કે તેથી વધુ રહે. નાણાકીય વર્ષ 2020-21થી, જે વ્યક્તિઓની ભારતીય આવક (વિદેશી સ્ત્રોત સિવાય) 15 લાખ રૂપિયાથી વધુ હોય, તેમના માટે આ સમયગાળો ઘટાડીને 120 દિવસ કરવામાં આવ્યો છે.

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ:
ગુલાટીના કેસમાં, આવકવેરા અધિકારીએ નોંધ્યું હતું કે તેમણે આકારણી વર્ષ 2016-17માં 210 દિવસ ભારતની બહાર વિતાવ્યા હતા, જેમાંથી 28 દિવસ નોકરીની શોધમાં હતા. અધિકારીએ દલીલ કરી હતી કે ફક્ત વાસ્તવિક નોકરીના દિવસો જ ગણાય, જેના આધારે ગુલાટી ભારતમાં 182 દિવસથી વધુ રહ્યા હતા અને તેમની વિદેશી આવક કરપાત્ર હતી. પરંતુ ITATએ આ દૃષ્ટિકોણને નકારી કાઢ્યો અને નિયમની વ્યાપક વ્યાખ્યાને સમર્થન આપ્યું.

સામાજિક પ્રતિક્રિયા:
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર આ નિર્ણયની ચર્ચા શરૂ થઈ છે. એક યુઝરે લખ્યું, "ITATનો આ ચુકાદો NRI માટે મોટી રાહત છે, ખાસ કરીને જેઓ વિદેશમાં નોકરી શોધે છે." બીજાએ ઉમેર્યું, "આ નિર્ણય કર વ્યવસ્થામાં સ્પષ્ટતા લાવશે."

નિષ્કર્ષ:
ITATનો આ ચુકાદો બિન-નિવાસી ભારતીયો અને વિદેશમાં નોકરીની શોધ કરતા લોકો માટે એક મહત્વનો નિર્ણય છે. તે સ્પષ્ટ કરે છે કે કર સ્થિતિ નક્કી કરવામાં ભારતમાં રહેવાના દિવસો જ નિર્ણાયક છે, અને વિદેશમાં નોકરીની શોધ પણ તેમાં ગણાશે. આ નિર્ણયથી ભવિષ્યમાં આવા વિવાદો ઘટશે તેવી આશા છે.