મહારાષ્ટ્રના નાગપુર શહેરમાં સોમવાર, 17 માર્ચના રોજ ઔરંગઝેબની કબર પર શરૂ થયેલો વિવાદ હિંસક અથડામણ અને આગચંપીમાં ફેરવાઈ ગયો. આ ઘટના શહેરના મહલ વિસ્તારમાં બની હતી, જ્યાં બે જૂથો વચ્ચે તણાવ વધ્યા બાદ પથ્થરમારો, વાહનોમાં આગચંપી અને પોલીસ પર હુમલાની ઘટના નોંધાઈ હતી. પોલીસે પરિસ્થિતિને કાબુમાં લેવા માટે લાઠીચાર્જ અને ટીયર ગેસનો ઉપયોગ કર્યો. આ હિંસામાં ઓછામાં ઓછા 11 લોકો ઘાયલ થયા હતા, જેમાં પોલીસકર્મીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. ભારે અંધાધૂંધીને ધ્યાનમાં રાખીને, નાગપુર શહેરના ઘણા વિસ્તારમાં કર્ફ્યુ લાદવામાં આવ્યો છે. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે લોકોને શાંતિ જાળવવા અને અફવાઓ પર ધ્યાન ન આપવાની અપીલ કરી છે. ચાલો આ સમગ્ર વિવાદ અને તેના વિકાસને વિગતવાર સમજીએ.

સોમવારે નાગપુરના મહાલ ગાંધી ગેટ સંકુલમાં છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની પ્રતિમા સામે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અને બજરંગ દળના કાર્યકરોએ ઔરંગઝેબનું પુતળું બાળ્યું ત્યારે વિવાદ શરૂ થયો. આ સંગઠનોએ કહ્યું કે ખુલ્દાબાદ (છત્રપતિ સંભાજીનગર) માં સ્થિત ઔરંગઝેબની કબર દૂર કરવી જોઇએ. તેઓ દલીલ કરે છે કે ઔરંગઝેબ એક "અત્યાચારી શાસક" હતા, અને તેમની કબરનો મહિમા સ્વીકાર્ય નથી. પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસે પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લીધી હતી, પરંતુ સાંજે પરિસ્થિતિ ફરી ભડકી ઉઠી.

સાંજે 7:00 થી 7:30 વાગ્યાની આસપાસ, શિવાજી ચોક પાસે એક જૂથે હિન્દુ સંગઠનોના વિરોધ પર નારાજગી વ્યક્ત કરતા સૂત્રોચ્ચાર શરૂ કર્યા. જવાબમાં, બીજું જૂથ પણ સૂત્રોચ્ચારમાં જોડાયું, જેનાથી તણાવ વધ્યો. દરમિયાન, એક અફવા ફેલાઈ હતી કે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અને બજરંગ દળ સહિતના હિન્દુ સંગઠનોના કાર્યકરોએ વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પવિત્ર કલમા (ઇસ્લામિક પ્રાર્થના) અને એક પવિત્ર પુસ્તક ધરાવતું કપડું બાળી નાખ્યું હતું. આ અફવાએ આગમાં ઘી ઉમેરવાનું કામ કર્યું અને પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર થઈ ગઈ.

અફવા ફેલાતાની સાથે જ ચિટનીસ પાર્કથી ભાલદારપુરા વિસ્તાર સુધી હિંસા ફાટી નીકળી. તોફાનીઓએ પોલીસ પર મોટા પથ્થરમારો કર્યો, અનેક વાહનોને આગ ચાંપી દીધી અને નજીકની મિલકતોને નુકસાન પહોંચાડ્યું. જેસીબી મશીન સહિત અનેક વાહનો બળી ગયા હતા. સ્થાનિક લોકોએ જણાવ્યું હતું કે ઘરોની છત પરથી પણ પથ્થરો ફેંકવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે પોલીસ મૂંઝવણમાં મુકાઈ ગઈ હતી કે આટલા મોટા પથ્થરો ક્યાંથી આવ્યા. આ હિંસામાં 11 લોકો ઘાયલ થયા હતા, જેમાં કેટલાક પોલીસકર્મીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. નાગપુરના જોઈન્ટ કમિશનર નિસાર તંબોલીએ જણાવ્યું હતું કે હિંસામાં સામેલ લોકો સામે કેસ નોંધવામાં આવ્યો છે અને તપાસ ચાલુ છે.

પોલીસે ભીડને વિખેરવા માટે ટીયર ગેસના શેલ અને લાઠીચાર્જનો ઉપયોગ કર્યો. રાત્રિ સુધીમાં, હિંસા કોતવાલી અને ગણેશપેઠ વિસ્તારોમાં ફેલાઈ ગઈ, ત્યારબાદ સમગ્ર વિસ્તારમાં કલમ 144 લાગુ કરવામાં આવી. આગને કાબુમાં લેવા અને પરિસ્થિતિને કાબુમાં લેવા માટે ફાયર ફાઇટર અને વધારાના પોલીસ દળો સ્થળ પર તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.

પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હિંસાનું મૂળ ગેરસમજ અને અફવાઓ હતી. વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન ઔરંગઝેબના પુતળાને બાળ્યા પછી, કેટલાક લોકોએ દાવો કર્યો હતો કે પુતળા પર મૂકેલી લીલી ચાદર પર ધાર્મિક શબ્દો લખેલા હતા, જેને બાળી નાખવામાં આવ્યા હતા. આ અફવા ઝડપથી ફેલાઈ ગઈ અને હજારો લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા. મુસ્લિમ સંગઠનોએ આરોપ લગાવ્યો કે આ તેમની ધાર્મિક લાગણીઓ પર હુમલો છે અને બજરંગ દળ વિરુદ્ધ FIR નોંધાવવાની માંગ કરી છે. જોકે, બજરંગ દળે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે તેમણે ફક્ત ઔરંગઝેબનું પૂતળું બાળ્યું હતું, કોઈ પવિત્ર વસ્તુનું નહીં.

દરમિયાન, VHPના મહારાષ્ટ્ર-ગોવા પ્રદેશના વડા ગોવિંદ શેંડેએ કહ્યું, "અમે બાબરી ઢાંચાને તોડી પાડવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી અને અમે તે પૂર્ણ કરી છે. હવે અમે ઔરંગઝેબની કબરને દૂર કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે અને અમે તે પણ પૂર્ણ કરીશું." આ નિવેદન વિવાદને વધુ વેગ આપી શકે છે.

આજે સવારે 6:30 વાગ્યા સુધીમાં, નાગપુરમાં પરિસ્થિતિ નિયંત્રણમાં હોવાનું કહેવાય છે, પરંતુ તણાવ હજુ પણ યથાવત છે. પોલીસ કમિશનર ડૉ. રવિન્દર કુમાર સિંધલે એક આદેશ જારી કરીને કહ્યું કે નાગપુર શહેરના કોટવાલી, ગણેશપેઠ, લાકડાગંજ, પચપાવલી, શાંતિનગર, સક્કરદરા, નંદનવન, ઇમામવાડા, યશોધરા નગર અને કપિલ નગર પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તારોમાં કર્ફ્યુ લાદવામાં આવ્યો છે. આ કર્ફ્યુ આગામી આદેશો સુધી અમલમાં રહેશે.

મહેલ, ચિટનીસ પાર્ક અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે પોલીસ બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો છે. સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં રાજ્ય અનામત પોલીસ દળ (SRPF), રમખાણો નિયંત્રણ પોલીસ અને ઝડપી પ્રતિક્રિયા ટીમો (QRTS) તૈનાત કરવામાં આવી છે. પોલીસે લગભગ 50 લોકોની અટકાયત કરી છે અને હિસા પાછળના કાવતરાની તપાસ કરી રહી છે.

મુખ્યમંત્રીનું નિવેદન બહાર પાડીને કહ્યું, "નાગપુર શાંતિ અને સૌહાર્દ માટે જાણીતું છે. હું નાગરિકોને અપીલ કરું છું કે તેઓ અફવાઓ પર ધ્યાન ન આપે અને વહીવટીતંત્રને સહયોગ આપે." નાયબ મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદેએ પણ ઔરંગઝેબનું મહિમા કરનારાઓની કડક નિંદા કરી અને તેમને "દેશદ્રોહી" ગણાવ્યા.

આ વિવાદ હવે રાજકીય રંગ લઈ ચૂક્યો છે. ભાજપના ધારાસભ્ય પ્રવીણ ટકેએ દાવો કર્યો હતો કે હિંસામાં "બહારના લોકો" સામેલ હતા અને તે એક સુનિયોજિત કાવતરું હતું. તે જ સમયે, વિરોધ પક્ષોએ તેને ભાજપની "વિભાજનકારી નીતિ"નો એક ભાગ ગણાવ્યો. સમાજવાદી પાર્ટીના ધારાસભ્ય અબુ આસીમ આઝમીએ ઔરંગઝેબની પ્રશંસા કરતા તાજેતરના નિવેદનથી પણ આગમાં ધી ઉમેરવામાં આવ્યું. આઝમીને મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાના બજેટ સત્રમાંથી સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા, જેના પગલે રાજ્યભરમાં વિવાદ ફેલાઈ ગયો હતો.

ઔરંગઝેબના મકબરા પરનો આ વિવાદ ખતમ થવાને બદલે વધતો જતો હોય તેવું લાગે છે. ખુલદાબાદમાં કબરની સુરક્ષા માટે CRPF અને પોલીસ પહેલેથી જ તૈનાત છે, પરંતુ નાગપુરની ઘટનાએ તેને રાજ્યવ્યાપી મુદ્દો બનાવી દીધો છે. વહીવટીતંત્રે કડક પગલાં લેવાની વાત કરી છે, પરંતુ આગામી દિવસોમાં તણાવ વધુ વધી શકે છે તેવી આશંકા છે.