મોહન સરકાર આજે મધ્યપ્રદેશ વિધાનસભામાં જમીન સંબંધિત કાયદો પસાર કરવા જઈ રહી છે. હકીકતમાં, હવે મધ્યપ્રદેશમાં જમીનના બદલામાં ફક્ત જમીન આપવામાં આવશે, કોઈ વળતર આપવામાં આવશે નહીં. આ મહત્વપૂર્ણ કાયદો આજે મધ્યપ્રદેશ વિધાનસભામાં પસાર થશે. પડોશી રાજ્ય ગુજરાતમાં પણ આ જ ફોર્મ્યુલા લાગુ પડે છે, જે મોહન સરકાર હવે લાગુ કરવા જઈ રહી છે. કારણ કે જમીનના બદલામાં વળતર આપવાથી ઘણીવાર કેસોમાં વિલંબ થતો હતો, જ્યારે જે વ્યક્તિની જમીન છીનવી લેવામાં આવી હતી તે પણ ઘણીવાર ફરિયાદ કરતી હતી કે તેને જમીનના બદલામાં યોગ્ય વળતર મળ્યું નથી. તેથી, મધ્યપ્રદેશમાં હવે જમીનના બદલામાં જમીન આપવાનો કાયદો લાવવામાં આવી રહ્યો છે.
વાસ્તવમાં, અત્યાર સુધી સરકાર કોઈપણ પ્રોજેક્ટ માટે જમીન સંપાદન કરતી હતી અને પછી વળતર આપતી હતી, પરંતુ વળતર અંગે સર્વસંમતિના અભાવે, જે પ્રોજેક્ટ માટે જમીન સંપાદિત કરવામાં આવી હતી તેમાં ઘણીવાર વિલંબ થતો હતો. આવી સ્થિતિમાં, હવે સરકારે એક યોજના બનાવી છે કે જમીનના બદલામાં, વિકસિત જમીનનો 50 ટકા ભાગ માલિકને આપવામાં આવશે. આના કારણે, માલિકને પણ ઓછી સમસ્યાઓની અપેક્ષા રહેશે જ્યારે સરકારી પ્રોજેક્ટ્સ પણ સમયસર શરૂ થવાની અપેક્ષા રહેશે.

મોહન સરકારે વિધાનસભામાં ટાઉન એન્ડ કન્ટ્રી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એક્ટમાં સુધારો કરવા માટે એક બિલ રજૂ કર્યું. આમાં, સરકારે ગામ અને શહેર રોકાણ અધિનિયમ 1973 માં એક નવી કલમ 66 (a) ઉમેરી છે. આમાં, સરકારે એવી જોગવાઈ કરી છે કે કોઈપણ પ્રોજેક્ટ માટે સંપાદિત જમીનને લેન્ડ પૂલિંગ યોજનામાં સમાવવામાં આવશે અને જમીનના બદલામાં જમીન આપવામાં આવશે. આ બિલ પર આજે ગૃહમાં ચર્ચા થશે અને આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી, તેને વિધાનસભામાં પસાર કરવામાં આવશે. મધ્યપ્રદેશ ભાજપ પાસે બમ્પર બહુમતી હોવાથી, તેને પસાર કરવામાં કોઈ સમસ્યા નહીં હોય. આ બિલ પસાર થયા પછી, SADA જેવી એજન્સી બનાવવાની જરૂર રહેશે નહીં, તેના બદલે આ કામ હાઉસિંગ બોર્ડ, ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી, પોલીસ હાઉસિંગ અને PWD દ્વારા કરી શકાય છે.

હકીકતમાં, આ જ ફોર્મ્યુલા પડોશી રાજ્ય ગુજરાતમાં લાગુ પડે છે, તેથી મધ્યપ્રદેશ સરકારે જમીન સંપાદન કેસમાં ગુજરાત સરકારની ફોર્મ્યુલા લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. જ્યાં કોઈપણ પ્રોજેક્ટ વિસ્તારને સ્પેશિયલ એરિયા ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી તરીકે જાહેર કરવામાં આવશે અને જમીન સંપાદિત કરવામાં આવશે, ત્યાં પછીથી તેને જમીનના બદલામાં જમીન આપવામાં આવશે. મહારાષ્ટ્રમાં પણ આવો જ કાયદો લાગુ છે. નવા કાયદા મુજબ, જ્યાં ૪૦ હેક્ટર કે તેથી વધુ વિસ્તાર વિકસાવવાનો હોય અને સરકારી એજન્સીઓ ૫૦૦ કરોડ કે તેથી વધુ કિંમતના પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહી હોય, તો નવા આયોજન હેઠળ, પહેલા જમીન આયોજન માટે જમીન તૈયાર કરવી પડશે, જ્યાં રાજ્ય સરકારની પરવાનગી પછી જ આ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી શકાશે.

મધ્યપ્રદેશના ભોપાલ-ઈન્દોર જેવા ઘણા મોટા શહેરોમાં, જમીનના બદલામાં વળતર આપવામાં આવતા હોવાથી યોજનાઓ સમયપત્રક કરતાં 10 થી 15 વર્ષ પાછળ છે, કારણ કે જમીન માલિકોના વાંધાને કારણે અહીં કામ થઈ રહ્યું નથી. પરંતુ આ કાયદો ફાયદાકારક રહેશે.

વાસ્તવમાં, જો સરકાર દ્વારા કોઈ જાહેર કાર્ય માટે ખાનગી જમીન સંપાદિત કરવામાં આવે છે, તો બદલામાં સરકાર જમીન માલિકને વળતર આપે છે, આને જમીન સંપાદન કહેવામાં આવે છે, પરંતુ જમીન પૂલિંગ આનાથી અલગ છે, જમીન પૂલિંગ સિસ્ટમમાં 50 ટકા જમીન વિકસાવવામાં આવશે અને માલિકને પરત કરવામાં આવશે, જેમાં વળતર આપવાની કોઈ જોગવાઈ રહેશે નહીં. જમીન વિકસાવવાથી તેની કિંમત વધશે અને સાથે જ સરકારને ઘણી સરકારી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવાની જરૂર રહેશે નહીં. મધ્યપ્રદેશના શહેરી વિકાસ વિભાગનું કહેવું છે કે આનાથી જમીન માલિક અને સરકાર બંનેને ફાયદો થશે. કારણ કે જો કોઈ સરકારી એજન્સી પાસે પ્રોજેક્ટ માટે ભંડોળ ન હોય તો પણ, તેને પ્રોજેક્ટના કાર્યક્ષેત્ર હેઠળ આવતી ખાનગી જમીન ખરીદવાની જરૂર રહેશે નહીં, બદલામાં જમીન માલિકને વિકસિત જમીન મળશે જેની કિંમત ભવિષ્યમાં પણ વધશે.