મૈનપુરી, 18 માર્ચ 2025 : ઉત્તર પ્રદેશના મૈનપુરી જિલ્લાના દિહુલી ગામમાં 18 નવેમ્બર, 1981ના રોજ થયેલા દલિત નરસંહારના 44 વર્ષ બાદ ન્યાય મળ્યો છે. આ ઘટનામાં ડકૈતોના એક જૂથે 24 દલિતોની નિર્મમ હત્યા કરી હતી. સ્થાનિક અદાલતના વિશેષ ન્યાયાધીશ ઇન્દિરા સિંહે 11 માર્ચના રોજ ત્રણ આરોપીઓ - કપ્તાન સિંહ, રામ પાલ અને રામ સેવકને દોષી ઠેરવ્યા બાદ હવે તેમને ફાંસીની સજા સંભળાવી છે. કોર્ટે દરેક દોષી પર 50,000 રૂપિયાનો દંડ પણ ફટકાર્યો છે. આ ચુકાદાએ દાયકાઓ જૂના આ નૃશંસ હત્યાકાંડના પીડિતોના પરિવારોને ન્યાયની આશા જગાવી છે.

શું હતો દિહુલી નરસંહાર?
આ ઘટના 18 નવેમ્બર, 1981ની સાંજે બની હતી, જ્યારે સંતોષ સિંહ ઉર્ફે સંતોષા અને રાધેશ્યામ ઉર્ફે રાધેની આગેવાની હેઠળના ડકૈતોના જૂથે જસરાના થાણા ક્ષેત્રના દિહુલી ગામ પર હુમલો કર્યો હતો. હુમલાખોરોએ પોલીસની વર્દી પહેરીને ગામમાં પ્રવેશ કર્યો અને ડકૈતીની ગવાહીના ડરથી અંધાધૂંધ ગોળીબાર કર્યો. આ હુમલામાં મહિલાઓ અને બાળકો સહિત 24 દલિતોની હત્યા કરવામાં આવી હતી, જેમાં 2 નાબાલિક અને 7 મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે. હુમલા બાદ ડકૈતોએ ગામમાંથી સામાન લૂંટી લીધો અને આખા વિસ્તારમાં દહેશત ફેલાવી દીધી હતી.

મુકદ્દમાની લાંબી સફર:
ઘટનાના બીજા દિવસે, 19 નવેમ્બર, 1981ના રોજ સ્થાનિક નિવાસી લાયક સિંહે પ્રાથમિકી નોંધાવી હતી. આ કેસમાં કુલ 17 આરોપીઓ હતા, જેમાંથી સંતોષ અને રાધે સહિત 13નું મુકદ્દમા દરમિયાન મૃત્યુ થયું. ચારમાંથી એક આરોપી હજુ ફરાર છે, જ્યારે કપ્તાન સિંહ, રામ સેવક અને રામ પાલે મુકદ્દમાનો સામનો કર્યો. લગભગ ચાર દાયકા સુધી ચાલેલી આ કાનૂની લડાઈમાં અનેક અડચણો આવી, પરંતુ આખરે ન્યાય પ્રાપ્ત થયો.

રાજકીય અને સામાજિક પડઘા:
દિહુલી નરસંહારે તે સમયે દેશની રાજનીતિને હચમચાવી દીધી હતી. ઘટના બાદ તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધી, ગૃહમંત્રી બી.પી. સિંહ અને ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી નારાયણ દત્ત તિવારીએ ગામની મુલાકાત લીધી હતી. વિપક્ષના નેતા અટલ બિહારી વાજપેયીએ પીડિત પરિવારો પ્રત્યે એકતા દર્શાવવા દિહુલીથી સદુપુર સુધી પદયાત્રા કરી હતી. આ ઘટનાએ દલિત સમુદાયની સુરક્ષા અને ન્યાયના મુદ્દાઓને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉજાગર કર્યા હતા.

પીડિત પરિવારોની હાલત:
હત્યાકાંડ બાદ દિહુલી ગામના મોટાભાગના પીડિત પરિવારોએ ગામ છોડી દીધું હતું, પરંતુ કેટલાક હજુ પણ ત્યાં રહે છે. આ ચુકાદાથી તેમને ન્યાયની એક આશા મળી છે, જોકે ઘણા પરિવારો માટે આ લાંબી રાહ ભાવનાત્મક અને આર્થિક રીતે પણ ભારે રહી છે.

કોર્ટનો ચુકાદો અને ભવિષ્ય:
વિશેષ ન્યાયાધીશ ઇન્દિરા સિંહે આ કેસને 'અત્યંત ગંભીર અને નૃશંસ' ગણાવીને દોષીઓને ફાંસીની સજા સંભળાવી છે. આ ઉપરાંત, દરેક દોષી પર 50,000 રૂપિયાનો દંડ પણ લગાવવામાં આવ્યો છે. આ ચુકાદો નરસંહારના પીડિતો માટે એક ઐતિહાસિક ક્ષણ છે, જે ન્યાયતંત્રમાં વિશ્વાસને મજબૂત કરે છે. જોકે, ફરાર આરોપીની શોધ હજુ ચાલુ છે, અને પોલીસે તેની ધરપકડ માટે પ્રયાસો તેજ કર્યા છે.