નવી દિલ્હી, 24 માર્ચ 2025 : નવી દિલ્હીથી મળતી માહિતી અનુસાર, ભારતની સરકારી અને ખાનગી બેંકો ટૂંક સમયમાં એક સરળ અને સામાન્ય ફોર્મેટ રજૂ કરશે, જેના દ્વારા ખાતાધારકો અથવા તેમના નોમિની ₹78,213 કરોડથી વધુની બિનદાવાખાસ્ત જમા રકમ પાછી મેળવી શકશે. આ નવી પ્રક્રિયામાં સામાન્ય અરજી અને ઘોષણા ફોર્મનો સમાવેશ થશે, સાથે જ આવી જમા રકમ પાછી મેળવવા માટે જરૂરી પ્રમાણભૂત દસ્તાવેજોની યાદી પણ આપવામાં આવશે.

પ્રક્રિયાની વિગતો:
એક સરકારી બેંકના અધિકારીએ જણાવ્યું કે, “અરજીમાં ખાતાધારકનું નામ, મોબાઈલ નંબર અને સરનામું જેવી વિગતો આપવી પડશે. તેની ચકાસણી બાદ સંબંધિત બેંક શાખા તેની પ્રક્રિયા કરશે.” બીજા એક બેંક અધિકારીએ કહ્યું, “બિનદાવાખાસ્ત જમા રકમના મુદ્દાને ઉકેલવા માટે રચાયેલા વર્કિંગ ગ્રુપની ભલામણો સ્વીકારવામાં આવી છે. FY26થી ઓનલાઈન પુનઃપ્રાપ્તિ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત થઈ જશે.”

ગયા વર્ષે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI), સરકાર અને અન્ય હિતધારકો સાથેની ચર્ચા બાદ સરકારી બેંકોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓનું એક વર્કિંગ ગ્રુપ બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેણે આ રકમના ઝડપી સેટલમેન્ટ માટે રસ્તાઓ સૂચવ્યા હતા. આ નવું ફોર્મેટ સરકારી બેંકોએ તૈયાર કર્યું છે, જે ઈન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશન (IBA) દ્વારા ખાનગી બેંકો સાથે શેર કરવામાં આવશે.

ત્રીજા એક અધિકારીએ જણાવ્યું, “આ સમગ્ર પ્રક્રિયા તમામ બેંકોમાં એકસરખી અને સરળ રહેશે. ગ્રાહકે વિગતો ભર્યા બાદ બેંક શાખા જરૂરી ચકાસણી માટે સંપર્ક કરશે અને ચકાસાયેલા ખાતામાં રકમ ટ્રાન્સફર કરશે.”

મુશ્કેલી-મુક્ત પ્રક્રિયા:
આ પગલું RBIના નવા માર્ગદર્શનને અમલમાં મૂકવાની તૈયારીના ભાગરૂપે આવે છે, જે 1 એપ્રિલથી બિનદાવાખાસ્ત જમા રકમ અને નિષ્ક્રિય ખાતાઓના વર્ગીકરણ માટે લાગુ થશે. નવા પગલાં હેઠળ, બેંકો તેમની વેબસાઈટ પર બિનદાવાખાસ્ત જમા રકમની વિગતો પ્રકાશિત કરશે, જેમાં ખાતાધારકોના નામ અને સરનામાંનો સમાવેશ થશે, સાથે જ લોકો માટે સર્ચ સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ રહેશે.

હાલમાં, ગ્રાહકો RBIના UDGAM પોર્ટલ દ્વારા બિનદાવાખાસ્ત જમા રકમ ચકાસી શકે છે અને તેને પાછી મેળવવા સંબંધિત બેંક શાખામાં જવું પડે છે. જે બેંક ખાતાઓમાં 10 કે તેથી વધુ વર્ષથી કોઈ હલચલ નથી, તેની રકમ RBIના ડિપોઝિટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ (DEA) ફંડમાં ટ્રાન્સફર થઈ જાય છે. માર્ચ 2024 સુધી આ ફંડમાં ₹78,213 કરોડ હતા, જે ગત નાણાકીય વર્ષની સરખામણીએ 26%નો વધારો દર્શાવે છે.

કાયદાકીય સુધારા અને સરકારી પહેલ:
ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં, બેંકિંગ લૉઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2024 દ્વારા સરકારે બેંક ખાતા દીઠ નોમિનીની સંખ્યા એકથી વધારીને ચાર સુધી કરવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો. આ ઉપરાંત, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે નાણાકીય ક્ષેત્રના નિયામકોને બેંકો, શેર, ડિવિડન્ડ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને ઈન્સ્યોરન્સ સહિત તમામ સેગમેન્ટમાં બિનદાવાખાસ્ત જમા રકમ અને ક્લેઈમના સેટલમેન્ટ માટે વિશેષ ઝુંબેશ શરૂ કરવા સૂચના આપી હતી.

આ નવી પ્રક્રિયા ગ્રાહકો માટે બિનદાવાખાસ્ત જમા રકમ પાછી મેળવવાનું સરળ બનાવશે અને FY26થી ઓનલાઈન સુવિધા સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત થતાં આ પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી થશે. RBI અને સરકારની આ પહેલ લોકોના પૈસા તેમના સુધી પહોંચાડવાના પ્રયાસોને મજબૂત કરશે.