સુપ્રીમ કોર્ટે ડિસેમ્બર 2019ના તેના આદેશને પાછો ખેંચ્યો છે જેમાં તાજ ટ્રેપેઝિયમ ઝોન (TTZ) ની અંદર બિન-વન અને ખાનગી જમીનો પર વૃક્ષો કાપવા માટે પૂર્વ પરવાનગી મેળવવાની જરૂરિયાતને દૂર કરવામાં આવી હતી.

ન્યાયાધીશ અભય ઓકા અને ન્યાયાધીશ ઉજ્જલ ભુયાનની બેન્ચે કૃષિ-વનીકરણ પ્રવૃત્તિઓ માટે વૃક્ષ કાપવાની પરવાનગીની જરૂરિયાતમાંથી મુક્તિ માંગતી અરજી પર કાર્યવાહી કરતી વખતે આ આદેશ આપ્યો હતો.

કોર્ટે અગાઉ અરજદારને નોટિસ જારી કરી હતી, જેમાં પૂછવામાં આવ્યું હતું કે તારીખનો આદેશ શા માટે પાછો ખેંચવો જોઈએ નહીં, કારણ કે તે અનિયંત્રિત વૃક્ષ કાપવાની મંજૂરી આપે છે.

કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે અરજીમાં કૃષિ-વનીકરણના અર્થ અને ખ્યાલ અંગે સ્પષ્ટતાનો અભાવ છે. જોકે અરજીમાં કૃષિ-વનીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે દિશાનિર્દેશોની માંગ કરવામાં આવી હતી, કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે પ્રાર્થના કલમોમાંથી એકમાં 8 મે, 2015ના તેના અગાઉના આદેશમાં ફેરફાર કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી હતી, જેમાં TTZ માં વૃક્ષ કાપવા માટે કોર્ટની પૂર્વ મંજૂરી ફરજિયાત હતી.

અરજદારે TTZ ની અંદર બિન-વન/ખાનગી જમીન પર વૃક્ષો કાપવા માટે પૂર્વ કોર્ટની મંજૂરી મેળવવાની જરૂરિયાતને દૂર કરવાની માંગ કરી હતી. કોર્ટે ટિપ્પણી કરી હતી કે ફેરફારની વિનંતી કૃષિ-વનીકરણ સુધી મર્યાદિત હોવાનું માનીને તેને ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવ્યું હશે.

"જોકે અપીલ કલમ  "b" આ કોર્ટ દ્વારા 8 મે 2015 ના રોજ પસાર કરાયેલા આદેશમાં ફેરફાર માટે છે, જે નિર્દેશ આપે છે કે આ કોર્ટની પૂર્વ પરવાનગી વિના TTZ વિસ્તારમાં કોઈ પણ વૃક્ષો કાપવામાં ન આવે. એ નોંધવું યોગ્ય છે કે અપીલ કલમ "b" ફક્ત કૃષિ વનીકરણ સુધી મર્યાદિત નથી. અમારા માટે સદભાગ્યે, આ કોર્ટ સમક્ષ હાજર રહેલા તમામ પક્ષકારોએ છેલ્લી તારીખે જણાવ્યું હતું કે 8 મે 2015 અને 9 મે 2018 ના રોજના આદેશોનો 11 ડિસેમ્બર 2019 ના આદેશ છતાં સતત અમલ કરવામાં આવી રહ્યો છે. અપીલ કલમ "a" કૃષિ વનીકરણના સંબંધમાં હોવાથી, કદાચ કોર્ટને એવું માનવા માટે ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવ્યું હતું કે ફેરફાર માંગતી અપીલ કલમ "b" કૃષિ વનીકરણ સુધી મર્યાદિત છે. કૃષિ વનીકરણનો અર્થ અને ખ્યાલ શું છે તે દર્શાવવા માટે રેકોર્ડ પર કોઈ સામગ્રીના અભાવે, અમે 11 ડિસેમ્બર 2019 ના રોજના આદેશને યાદ કરીએ છીએ".

કોર્ટે જણાવ્યું કે કોર્ટે કેન્દ્રીય સશક્ત સમિતિ (CEC) ને એક મહિનાની અંદર કૃષિ-વનીકરણનો અર્થ સ્પષ્ટ કરતો અહેવાલ રજૂ કરવાનો અને તેને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની પ્રાર્થના અંગે ભલામણો આપવાનો નિર્દેશ પણ આપ્યો હતો. પક્ષકારોને CEC ને સહાયક સામગ્રી સબમિટ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

કોર્ટે મથુરા-વૃંદાવનમાં દાલમિયા ફાર્મ્સ નામની ખાનગી જમીનમાં 454 વૃક્ષોના ગેરકાયદેસર કાપના મુદ્દાને પણ સંબોધિત કર્યો હતો. કોર્ટે ડિસેમ્બરમાં શિવ શંકર અગ્રવાલને અવમાનના નોટિસ ફટકારી હતી, જેમણે તેમના સોગંદનામામાં આ કૃત્ય સ્વીકાર્યું હતું અને બિનશરતી માફી માંગી હતી.

CEC ની ભલામણોના આધારે, કોર્ટે 1 લાખ રૂપિયાનો દંડ અને વળતર આપનાર વનીકરણ લાદવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. તેણે નોંધ્યું હતું કે ગેરકાયદેસર કાપણીને કારણે ગુમાવેલા લીલા આવરણને ફરીથી બનાવવામાં ઓછામાં ઓછા 100 વર્ષ લાગશે.

કોર્ટે નોંધ્યું, આ કોર્ટની પરવાનગી વિના સ્પષ્ટપણે કાપવામાં આવેલા 454 વૃક્ષો દ્વારા બનાવેલા લીલા આવરણને ફરીથી બનાવવામાં અથવા ફરીથી બનાવવામાં ઓછામાં ઓછા 100 વર્ષ લાગશે, જોકે આ કોર્ટ દ્વારા લાદવામાં આવેલ પ્રતિબંધ વર્ષ 2015 થી જ છે.

જસ્ટિસ ઓકાએ આ ઘટના પ્રત્યે સખત નારાજગી વ્યક્ત કરી, તેને અસંખ્ય માનવ જીવનની હત્યા સાથે સરખાવી. ૪૫૪ વૃક્ષો કાપવાનું આટલું બેશરમ કૃત્ય. તે મોટી સંખ્યામાં માનવોને મારવા જેવું છે. અથવા તેનાથી પણ ખરાબ," જસ્ટિસ ઓકાએ ટિપ્પણી કરી.

અગ્રવાલે દાવો કર્યો હતો કે તેઓ કોર્ટના પૂર્વ પરવાનગીની શરત લાદવાના આદેશથી અજાણ હતા. જોકે, કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વૃક્ષ કાપવા પર પ્રતિબંધ ૨૦૧૫ થી અમલમાં છે.

કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે વૃંદાવન વિકાસ સત્તામંડળે ૨૩ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૪ ના રોજ એક આદેશ જારી કર્યો હતો, જેમાં નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો કે જ્યાં સુધી નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા મામલો ઉકેલાય નહીં ત્યાં સુધી સંબંધિત સ્થળ માટે કોઈ બાંધકામ મંજૂરી આપવામાં ન આવે.

સિનિયર એડવોકેટ મુકુલ રોહતગીની દંડમાં ઘટાડો અને વૈકલ્પિક સ્થળ પર વળતર આપતી વનીકરણ કરવાની વિનંતી છતાં, કોર્ટે સીઈસીની ભલામણો સ્વીકારી અને તેના નિર્દેશો જાળવી રાખ્યા.

કોર્ટે વધુમાં ચુકાદો આપ્યો હતો કે જો સત્તાવાળાઓ દ્વારા જમીન પર બાંધકામ અથવા તેમાં કોઈપણ ફેરફાર માટે પરવાનગી આપવામાં આવે તો પણ, કોર્ટની મંજૂરી વિના પરવાનગી પર કાર્યવાહી કરી શકાતી નથી.

અમે સીઈસીના સૂચનો સ્વીકારીએ છીએ. અમે એ પણ નિર્દેશ આપીએ છીએ કે જો શ્રી શિવ શંકર અગ્રવાલને કોઈપણ બાંધકામ અને વિવાદિત જમીન અથવા વિવાદિત જમીનના સંબંધમાં કોઈપણ ફેરફાર કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવે, તો આ કોર્ટની પરવાનગી વિના પરવાનગી શેલ પર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં કારણ કે આ કોર્ટને શ્રી શિવ શંકર અગ્રવાલ દ્વારા ઉપરોક્ત ભલામણોના પાલન અંગે સંપૂર્ણપણે સંતુષ્ટ થવું પડશે."

પાલન સોગંદનામું દાખલ ન થાય અને સીઈસી બધી શરતો પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય તેવું પ્રમાણિત ન કરે ત્યાં સુધી અવમાનના નોટિસ પેન્ડિંગ રહેશે.