વોશિંગ્ટન, 26 માર્ચ, 2025: અમેરિકાએ મંગળવારે ચીનની 50થી વધુ ટેક્નોલોજી કંપનીઓને ‘એક્સપોર્ટ બ્લેકલિસ્ટ’માં સામેલ કરીને વિશ્વભરમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પ્રશાસને આ પગલું ચીનની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ચિપ ટેક્નોલોજીની પ્રગતિને મર્યાદિત કરવાના હેતુથી લીધું છે. અમેરિકાના વાણિજ્ય મંત્રાલયની બ્યુરો ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ સિક્યોરિટી (BIS)એ કુલ 80 સંસ્થાઓને ‘એન્ટિટી લિસ્ટ’માં ઉમેરી છે, જેમાંથી 50થી વધુ ચીનની છે. આ લિસ્ટમાં સામેલ કંપનીઓને હવે અમેરિકી ટેક્નોલોજી, સોફ્ટવેર કે અન્ય સામગ્રી મેળવવા માટે સરકારી મંજૂરી લેવી પડશે, જે મેળવવી લગભગ અશક્ય માનવામાં આવે છે.

આરોપો અને પ્રતિબંધનું કારણ:
અમેરિકી વાણિજ્ય મંત્રાલયે જણાવ્યું કે આ કંપનીઓ પર આરોપ છે કે તેઓ અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિની વિરુદ્ધ કામ કરી રહી હતી. આમાંથી ઘણી કંપનીઓ ચીનની સેના માટે મિલિટરી-ગ્રેડ AI, સુપરકમ્પ્યુટર્સ અને હાઈ-પરફોર્મન્સ ચિપ્સના નિર્માણમાં સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે. વાણિજ્ય મંત્રાલયના સેક્રેટરી જેફ્રી કેસલરે કહ્યું, “અમે એ સુનિશ્ચિત કરી રહ્યા છીએ કે અમેરિકી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ હાઈ-પરફોર્મન્સ કમ્પ્યુટિંગ, હાઈપરસોનિક મિસાઈલ્સ, મિલિટરી ટ્રેનિંગ અને ડ્રોન (UAVs) જેવા હેતુઓ માટે ન થાય, જે અમારી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જોખમી છે.”

બ્લેકલિસ્ટમાં કઈ કંપનીઓ સામેલ?
અમેરિકાએ આ લિસ્ટમાં વિવિધ કંપનીઓને નિશાન બનાવી છે, જેમાં મુખ્ય રીતે ચીનની ટેક કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે:

- 27 ચીની કંપનીઓ: અમેરિકી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ચીનની સેનાને મજબૂત કરવાના આરોપમાં.

- 7 કંપનીઓ: ચીનની ક્વોન્ટમ ટેક્નોલોજીની પ્રગતિને સમર્થન આપવાના આરોપમાં.

- 6 સબસિડિયરી: ચીનની ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ કંપની ઇન્સ્પુર ગ્રૂપની, જેને અગાઉ બાઇડન પ્રશાસન દ્વારા બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવી હતી.

- 2 કંપનીઓ: હુઆવેઇ અને તેની ચિપ નિર્માતા કંપની હાઇસિલિકોનને સપ્લાય કરવાના આરોપમાં.

અમેરિકાની મોટી ચિંતા - થર્ડ પાર્ટી અને સ્મગલિંગ:
અમેરિકાને શંકા છે કે ચીની કંપનીઓ હજુ પણ ત્રીજા પક્ષો (થર્ડ પાર્ટી) દ્વારા અથવા ગેરકાયદેસર રીતે સ્મગલિંગ દ્વારા પ્રતિબંધિત અમેરિકી ટેક્નોલોજી હાંસલ કરી રહી છે. નિષ્ણાતોના મતે, અમેરિકા હવે ટ્રેકિંગ અને ટ્રેસિંગની પ્રક્રિયાને વધુ તીવ્ર બનાવશે, ખાસ કરીને એનવિડિયા (Nvidia) અને એએમડી (AMD) જેવી અમેરિકી કંપનીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવતી ચિપ્સ પર નજર રાખવામાં આવશે.

ચીનની પ્રતિક્રિયા:
આ મામલે હુઆવેઇ અને ઇન્સ્પુર ગ્રૂપે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપી નથી. જોકે, ચીનના વિદેશ મંત્રાલયે આવા પ્રતિબંધોને ‘આર્થિક દબાણ’ ગણાવીને તેનો વિરોધ કર્યો હતો અને પોતાના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે પગલાં લેવાની ચીમકી આપી છે.

ભારત અને વિશ્વ પર અસર:
આ પગલું અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ચાલી રહેલા ટેક યુદ્ધને વધુ ગાઢું બનાવે છે. આની અસર વૈશ્વિક ચિપ સપ્લાય ચેઇન, AI સંશોધન અને ટેક કંપનીઓના વેપારી સંબંધો પર પડી શકે છે. ભારત જેવા દેશો માટે આ એક રણનીતિક તક બની શકે છે, જ્યાં ટેક્નોલોજીમાં રોકાણ અને ચિપ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સ્થાન મજબૂત કરી શકાય.

ટ્રમ્પ પ્રશાસનની આ કાર્યવાહી ચીનના AI અને ચિપ સેક્ટરને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ છે, સાથે જ અમેરિકી ટેક્નોલોજીને સૈન્ય હેતુઓથી દૂર રાખવાનો સંકેત પણ આપે છે. આગામી સમયમાં અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ટેક્નોલોજીને લઈને સંઘર્ષ વધુ તીવ્ર બનવાની શક્યતા છે, જેની અસર વૈશ્વિક સ્તરે જોવા મળશે.