નવી દિલ્હી તા.૧ ; સાગાઈંગ ફોલ્ટ એ દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં એક ખતરનાક ભૂગર્ભીય ખામી છે, જે મ્યાનમાર અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે ભૂકંપનું કારણ બને છે. વૈજ્ઞાનિકો ચેતવણી આપી છે કે આ ફોલ્ટ દ્વારા ભવિષ્યમાં વધુ વિનાશક ભૂકંપ આવી શકે છે, તેથી સાવચેતી જરૂરી છે.

મ્યાનમાર અને બેંગકોકમાં મોટા પાયે નુકસાન પહોંચાડનારા ભૂકંપનું મૂળ કારણ સાગાઈંગ ફોલ્ટ છે. આ ફોલ્ટ ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ નકશાઓ દ્વારા જોઈ શકાય છે અને વૈજ્ઞાનિકોના અભ્યાસ મુજબ, તેની ગતિશીલતા એ ભૂકંપ માટે જવાબદાર છે. IIT કાનપુરના પૃથ્વી વિજ્ઞાન વિભાગના પ્રોફેસર જાવેદ મલિકે જણાવ્યું છે કે આ ફોલ્ટ અત્યંત જોખમી છે અને ભૂકંપ સર્જન માટે જવાબદાર છે.

ઉત્તર-પૂર્વ ભારત અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ઘણી સક્રિય ફોલ્ટ લાઇનો છે, જેમ કે ગંગા-બંગાળ ફોલ્ટ, સાગાઈંગ ફોલ્ટ અને બીજી અનેક ભૂગર્ભીય ખામીઓ. જ્યારે એક ફોલ્ટ સક્રિય થાય છે, ત્યારે તે નજીકના અન્ય ફોલ્ટને પણ સક્રિય કરી શકે છે, જે વધુ મોટું ભૂકંપ લાવવાની સંભાવના વધારી શકે છે. પૂર્વોત્તર ભારત અને કાશ્મીર 'ઝોન-5' માં આવે છે, જે સૌથી વધુ જોખમવાળા ભૂકંપ પ્રભાવી વિસ્તાર છે. તેથી, આ વિસ્તાર માટે વિશેષ સાવધાની રાખવાની અને સંશોધન વધારવાની જરૂર છે.

જાપાન અને યુરોપના નિષ્ણાતોએ સાગાઈંગ ફોલ્ટ અંગેના અભ્યાસો કર્યા છે, અને તેઓ કહે છે કે અહીં લગભગ 150-200 વર્ષમાં એક મોટો ભૂકંપ આવતો રહે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અહીં ભૂકંપની સક્રિયતા વધી છે, જે ચિંતાજનક છે. ચીનના વિજ્ઞાનીઓના મત મુજબ, તાજેતરના ભૂકંપની તીવ્રતા 7.9 હતી, જે અમેરિકાના અંદાજ કરતા વધુ વાસ્તવિક લાગી રહી છે.

આ સમગ્ર વિસ્તાર દબાણ હેઠળ છે, અને જમીન અંદર ઊર્જા સતત સંચયિત થઈ રહી છે. એક ભૂકંપ બીજાને ઉત્તેજિત કરી શકે છે, જેને 'ટ્રિગર સ્ટ્રેસ' કહેવામાં આવે છે. જો આ તણાવ વધુ વધી જાય, તો આગામી સમયમાં વધુ ભૂકંપ આવવાની સંભાવના ઓછી નથી. ઉંડા (100-150 કિમી) ભૂકંપની તુલનાએ, છીછરા (5-20 કિમી ઊંડાઈ) ભૂકંપ વધુ નુકસાનકારક સાબિત થાય છે, કારણ કે તેમની ઊર્જા સીધી જમીન સપાટી પર અસર કરે છે.

આવા ખતરનાક ભૂકંપથી બચવા માટે, આપણે અગાઉથી તૈયારીઓ કરવી જોઈએ. ભૂકંપ પ્રૂફ ઇમારતો બનાવવી, વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીનો વધુ ઉપયોગ કરવો અને વસ્તીને જાગૃત કરવી આવશ્યક છે. હિમાલય અને પૂર્વોત્તર ભારત જેવા ખતરનાક ભૂકંપ ઝોન માટે વધુ સંશોધન અને પૂર્વ તૈયારી હોવી જરૂરી છે, જેથી ભવિષ્યમાં આવી કુદરતી આપત્તિઓથી બચી શકાય.