લખનૌ, 4 એપ્રિલ 2025: અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે શુક્રવારે વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીની અરજીને ફગાવી દીધી, જેમાં તેમણે 2022ની ભારત જોડો યાત્રા દરમિયાન વિનાયક દામોદર સાવરકર વિરુદ્ધ કથિત અપમાનજનક ટિપ્પણીઓને લઈને લખનૌની સેશન્સ કોર્ટના સમન્સ આદેશને રદ કરવાની માગણી કરી હતી. જસ્ટિસ સુભાષ વિદ્યાર્થીએ રાહુલ ગાંધીની અરજી સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરતાં કહ્યું કે તેમની પાસે ફોજદારી કાર્યરીતિ સંહિતાની કલમ 397 (નીચલી અદાલતના રેકોર્ડની સમીક્ષા) હેઠળ સેશન્સ જજ પાસે જવાનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ છે. આ કેસમાં રાહુલ ગાંધી પર ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 153A (દુશ્મનાવટ ફેલાવવી) અને 505 (જાહેર ઉપદ્રવ) હેઠળ આરોપોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.

આ મામલો 17 નવેમ્બર, 2022ના રોજ ભારત જોડો યાત્રા દરમિયાન રાહુલ ગાંધીએ કરેલી ટિપ્પણીઓથી શરૂ થયો હતો. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું હતું કે સાવરકર બ્રિટિશ સરકારના નોકર હતા અને તેમને બ્રિટિશ તરફથી પેન્શન મળતું હતું. આ ટિપ્પણીઓને લઈને એડવોકેટ નૃપેન્દ્ર પાંડેએ લખનૌની એડિશનલ ચીફ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ (ACJM) કોર્ટમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. પાંડેએ આરોપ લગાવ્યો કે આવા નિવેદનોથી સમાજમાં નફરત અને ખરાબ ભાવનાઓ ફેલાઈ છે, અને તેનો હેતુ લોકોમાં દ્વેષ ઉભો કરવાનો હતો.

લખનૌની ટ્રાયલ કોર્ટે ડિસેમ્બર 2024માં આ મામલે સમન્સ જારી કર્યું હતું. કોર્ટે નોંધ્યું કે રાહુલ ગાંધીની ટિપ્પણીઓથી સમાજમાં નફરત ફેલાવવાનું જોખમ ઊભું થયું છે અને તેમની સામે પ્રાથમિક પુરાવા મળ્યા છે. આ આદેશમાં રાહુલ ગાંધીને કોર્ટમાં હાજર થવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો. આ સમન્સની વિરુદ્ધ રાહુલ ગાંધીએ હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી, જેને હવે નામંજૂર કરવામાં આવી છે.

નૃપેન્દ્ર પાંડેએ પોતાની ફરિયાદમાં જણાવ્યું હતું કે રાહુલ ગાંધીએ સાવરકરને બ્રિટિશ સાથે સહયોગી ગણાવીને અને પેન્શન મેળવનાર તરીકે દર્શાવીને તેમની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. પાંડેએ એમ પણ દાવો કર્યો હતો કે મહાત્મા ગાંધીએ સાવરકરને દેશભક્ત તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, અને રાહુલની ટિપ્પણીઓ ઐતિહાસિક હકીકતોની વિરુદ્ધ છે. પાંડેએ સૌપ્રથમ ACJM કોર્ટમાં FIR નોંધવાની માગણી કરી હતી, પરંતુ જૂન 2023માં તેમની અરજી નામંજૂર થતાં તેમણે સેશન્સ કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી. સેશન્સ કોર્ટે તેમની અપીલ મંજૂર કરી અને મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટને પુનઃવિચારણા માટે મોકલી, જે બાદ સમન્સ જારી થયું.

જસ્ટિસ સુભાષ વિદ્યાર્થીએ રાહુલ ગાંધીની અરજી પર સુનાવણી દરમિયાન નોંધ્યું કે તેમની પાસે કલમ 397 હેઠળ સેશન્સ જજ પાસે રિવ્યૂ માટે જવાનો કાયદાકીય વિકલ્પ ઉપલબ્ધ છે. આના આધારે હાઈકોર્ટે અરજી સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો. રાહુલ ગાંધીનું પ્રતિનિધિત્વ એડવોકેટ પ્રાંશુ અગ્રવાલ, મોહમ્મદ સમર અન્સારી અને મોહદ યાસીર અબ્બાસીએ કર્યું હતું. હાઈકોર્ટના આ નિર્ણયથી રાહુલ ગાંધીને ટ્રાયલ કોર્ટમાં હાજર થવું પડશે અથવા સેશન્સ કોર્ટમાં રિવ્યૂ માટે જવું પડશે.

તાજેતરમાં લખનૌની ટ્રાયલ કોર્ટે રાહુલ ગાંધી પર હાજર ન થવા બદલ 200 રૂપિયાનો દંડ પણ ફટકાર્યો હતો. કોર્ટે ગાંધીને સમન્સના જવાબમાં હાજર થવા આદેશ આપ્યો હતો, પરંતુ તેમની ગેરહાજરીએ આ કેસને વધુ ચર્ચામાં લાવ્યો છે. આ કેસ હવે રાજકીય અને કાનૂની દૃષ્ટિએ મહત્ત્વનો મુદ્દો બની ગયો છે.

હાઈકોર્ટના આ નિર્ણય બાદ રાહુલ ગાંધી પાસે હવે બે વિકલ્પો છે—ટ્રાયલ કોર્ટમાં હાજર થઈને કેસનો સામનો કરવો અથવા સેશન્સ જજ પાસે રિવ્યૂ માટે અરજી કરવી. આ કેસની આગળની કાર્યવાહી પર રાજકીય વર્તુળોની નજર રહેશે, કારણ કે તેમાં સાવરકરની વારસો અને રાહુલ ગાંધીની ટિપ્પણીઓનો મુદ્દો જોડાયેલો છે. આ ઘટના રાજકીય ચર્ચાઓને વધુ ગરમ કરી શકે છે.