આસ્થાથી અર્થતંત્રને મળી રફતારઃ ધર્મએ બદલ્યું દેશનું ટુરીઝમ સેકટર
કુંભ અને અયોધ્યાએ પર્યટન ઉદ્યોગ માટે જગાવી નવી આશા ભારતમાં ૬૦ ટકાથી વધુ પર્યટન ધર્મ સાથે જોડાયેલું: ર૦રરમાં ધાર્મિક સ્થળો પર ૧૪૩.૯ કરોડ પર્યટકો પહોંચ્યા હતાં: ૧.૩૪ લાખ કરોડની થઇ'તી આવક
નવી દિલ્હી તા.૮: પ્રયાગરાજમાં તાજેતરમાં પૂર્ણ થયેલા મહાકુંભ દરમિયાન, ત્યાં પહોંચેલા કરોડો ભક્તોએ બતાવ્યું કે ધર્મ દ્વારા પર્યટનને કેવી રીતે પ્રોત્સાહન આપી શકાય છે. આના દ્વારા રોજગારીનું સર્જન થઈ શકે છે અને આવક પણ મેળવી શકાય છે. પર્યટન મંત્રાલયના તાજેતરના આંકડા અનુસાર, વર્ષ ૨૦૨૨માં ૧૪૩.૯ કરોડ પ્રવાસીઓએ ધાર્મિક સ્થળોની મુલાકાત લીધી હતી અને તેમાંથી લગભગ ૧.૩૪ લાખ કરોડ રૂપિયાની આવક થઈ હતી. PHDCCI દ્વારા ધાર્મિક પર્યટન પરના એક અહેવાલ મુજબ, એવી અપેક્ષા છે કે ધાર્મિક પર્યટન વર્ષ ૨૦૨૮ સુધીમાં લગભગ ઼૫૯ બિલિયનની આવક પેદા કરી શકે છે અને વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧૪ કરોડ કાયમી અને અસ્થાયી નોકરીઓનું સર્જન થવાની ધારણા છે.
ગયા વર્ષે અયોધ્યામાં યોજાયેલી ધાર્મિક પ્રવાસન પરિષદ દરમિયાન બહાર પાડવામાં આવેલા એક અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે ભારતમાં ૬૦ ટકાથી વધુ પ્રવાસન ધર્મ સાથે સંબંધિત છે. ઉત્તર પ્રદેશથી મળેલી માહિતી અનુસાર, અયોધ્યામાં શ્રી રામ મંદિરના નિર્માણ પછી ધાર્મિક પર્યટનમાં ઝડપથી વધારો થયો છે. ઉત્તરપ્રદેશ સરકાર પાસેથી મળેલા ડેટાને ટાંકીને કેન્દ્રીય પ્રવાસન મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે જિલ્લામાં આવનારા પ્રવાસીઓની કુલ સંખ્યા પણ ૨૦૨૦ માં ૬૦.૨ લાખથી વધીને ૨૦૨૪ માં ૧૬.૪ કરોડ થઈ ગઈ છે. ધાર્મિક પર્યટન વધારવામાં મહાકુંભનું પણ નોંધપાત્ર યોગદાન છે. ઉત્તરપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે આ શ્રદ્ધાના મહાન મેળાવડામાંથી આશરે ૩ થી ૩.૫ લાખ કરોડ રૂપિયાની આવકનો અંદાજ લગાવ્યો છે. પ્રવાસન મંત્રાલયે ૨૦૧૭ માં આ ક્ષેત્રને એક મુખ્ય વિકાસ એન્જિન તરીકે પ્રોત્સાહન આપવા માટે PRASAD યોજના શરૂ કરી હતી. ૨૭ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ૪૮ પ્રોજેક્ટ્સના અપગ્રેડેશન માટે ૧,૬૪૬.૯૯ કરોડ રૂપિયાની રકમ મંજૂર કરવામાં આવી હતી. આમાંથી, ૧,૦૩૬.૯૬ કરોડ રૂપિયા જારી કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ૨૫ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા છે, ૨૨ બાંધકામ હેઠળ છે અને એક પ્રોજેક્ટ રદ કરવામાં આવ્યો છે. એકંદરે, ભારતના -વાસન ઉદ્યોગમાં નોંધપાત્ર પુનરુત્થાન જોવા મળી રહ્યું છે, જેનાથી આર્થિક વળદ્ધિ અને વિદેશી હૂંડિયામણની કમાણીમાં વધારો થઈ રહ્યો છે.તાજેતરના ઇન્ડિયા ટુરિઝમ ડેટા કમ્પેન્ડિયમ ૨૦૨૪ મુજબ, આ ક્ષેત્ર વૈશ્વિક રોગચાળામાંથી બહાર નીકળી ગયું છે અને ઘણા મુખ્ય સૂચકાંકોમાં ૨૦૧૯ પહેલાના સ્તરોને વટાવી ગયું છે.
ઘણા રાજ્યો હવે તેમના અર્થતંત્રને વેગ આપવા માટે પ્રવાસન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. આ એવા પ્રદેશોમાં ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે જે અન્ય કરતા પર્યટન પર વધુ નિર્ભર છે. આ ક્ષેત્રનો લાભ લેવા માટે, અરુણાચલ પ્રદેશ બુધવારે તેની નવી -વાસન નીતિ અને લોગોનું અનાવરણ કરવા જઈ રહ્યું છે. આમ છતાં, નાણાકીય વર્ષ ૧૯ થી નાણાકીય વર્ષ ૨૩ સુધીમાં કુલ રોજગારમાં પ્રવાસનનો હિસ્સો ઘટયો છે, જે કાર્યબળની ગતિશીલતામાં ફેરફાર અને અન્ય આર્થિક ક્ષેત્રોના વધતા પ્રભાવને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વર્ષ ૨૦૨૩માં, ૯૫.૨૦ લાખ વિદેશી પ્રવાસીઓ ભારતમાં આવ્યા હતા, જે વર્ષ ૨૦૨૨ કરતા ૪૭.૯ ટકા વધુ છે. આ ઉપરાંત, રેકોર્ડ ૯૩.૮ લાખ બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRI) આવ્યા, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય -વાસીઓની સંખ્યામાં વધુ વધારો થયો. બાંગ્લાદેશ, યુએસ, યુકે, ઓસ્ટ્રેલિયા અને કેનેડા વિદેશથી આવતા -વાસીઓમાં ટોચના પાંચ દેશો હતા.
સ્થાનિક પ્રવાસનમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. વર્ષ ૨૦૨૩માં ૨.૫ અબજ સ્થાનિક -વાસીઓ આવ્યા હતા, જે વર્ષ ૨૦૨૨ કરતા ૪૫ ટકા વધુ છે. -વાસનમાંથી થતી વિદેશી હૂંડિયામણની કમાણી (FEE)માં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ વર્ષ ૨૦૨૩માં ૨૮.૦૭૭ બિલિયન ડોલર હતું, જે વર્ષ ૨૦૨૨માં ૨૧.૩૬ બિલિયન ડોલર કરતાં ૩૧.૫ ટકા વધુ છે. સ્થાનિક પર્યટનમાં, ઉત્તર -દેશ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોમાં મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસીઓ આવ્યા હતા. ૪૭.૮૫ કરોડ -વાસીઓએ ઉત્તરપ્રદેશની મુલાકાત લીધી અને ૨૮.૬૦ કરોડ પ્રવાસીઓએ તમિલનાડુની મુલાકાત લીધી. દરમિયાન, મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતે સૌથી વધુ વિદેશી પ્રવાસીઓને આકર્ષ્યા છે. મહારાષ્ટ્રમાં ૩૩.૯ લાખ અને ગુજરાતમાં ૨૮.૧ લાખ વિદેશી પ્રવાસીઓ આવ્યા.
હેરિટેજ ટુરિઝમની દ્રષ્ટિએ તાજમહેલ હજુ પણ સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાયેલ સ્મારક છે. ગયા નાણાકીય વર્ષમાં, ૬૦.૧૦ લાખ સ્થાનિક અને ૬.૮ લાખ વિદેશી પ્રવાસીઓએ સાત અજાયબીઓમાંની આ પ્રથમ અજાયબીની મુલાકાત લીધી હતી. અન્ય વારસાગત સ્થળોમાં નવી દિલ્હીમાં કુતુબ મિનાર, આગ્રામાં આગ્રાનો કિલ્લો અને કોણાર્કમાં સૂર્ય મંદિરનો સમાવેશ થાય છે.
ભારત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, ડિજિટલાઈઝેશન અને ટકાઉ પર્યટન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને વૈશ્વિક પ્રવાસન દિગ્ગજ તરીકે પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવા માટે તૈયાર છે. નવા હવાઈ માર્ગો, હાઇ-સ્પીડ ટ્રેનો અને ઇકો-ટુરિઝમ પહેલોમાં રોકાણથી આ ક્ષેત્રના વિકાસને વધુ વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.
(11:21 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
