રાજકોટ, : આજે દેશભરમાં જૈન ધર્મના 24મા અને અંતિમ તીર્થંકર ભગવાન મહાવીરની જન્મજયંતિ ‘મહાવીર જયંતિ’ શ્રદ્ધા અને ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવી રહી છે. ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની ત્રયોદશી તિથિએ જન્મેલા ભગવાન મહાવીરનો આ જન્મદિવસ જૈન સમુદાય માટે અહિંસા, સત્ય અને સંયમની પ્રેરણા આપતો પવિત્ર પર્વ છે. આ વર્ષે ગુરુવાર, 10 એપ્રિલે ઉજવાતા આ પર્વ પર લોકો પૂજા, ઉપવાસ અને સેવાકાર્યોમાં જોડાયા છે. ભગવાન મહાવીરનું જીવન એક રાજવી કુળમાં જન્મેલા યુવાનની આધ્યાત્મિક જાગૃતિની અનોખી ગાથા છે, જેમણે 30 વર્ષની ઉંમરે સંસારનો ત્યાગ કરી સાધુત્વનો માર્ગ અપનાવ્યો હતો.

મહાવીર જયંતિનું ધાર્મિક મહત્વ અને ઉજવણી:
મહાવીર જયંતિના દિવસે જૈન મંદિરોમાં ભગવાન મહાવીરની મૂર્તિનો અભિષેક દૂધ, પાણી અને સુગંધિત દ્રવ્યોથી કરવામાં આવે છે. મૂર્તિને ફૂલો અને ચંદનથી સજાવી, ભક્તો રથયાત્રા કે પાલખી શોભાયાત્રામાં ભાગ લે છે. આ શોભાયાત્રાઓમાં ભજન-કીર્તનના સૂરો ગુંજે છે અને ભગવાન મહાવીરના ઉપદેશોનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે. આ દિવસ જૈન ધર્માવલંબીઓ માટે માત્ર ઉત્સવ નથી, પરંતુ આધ્યાત્મિક ચેતના અને સમાજસેવાનો સંદેશ આપતો પ્રસંગ છે.

રાજકુળમાં જન્મ અને બાળપણનું નામ ‘વર્ધમાન’:
ભગવાન મહાવીરનો જન્મ બિહારના વૈશાલી નજીક કુંડગ્રામ ખાતે થયો હતો. તેમના પિતા રાજા સિદ્ધાર્થ અને માતા રાણી ત્રિશલાના ઘરમાં તેમના આગમનથી સુખ-સમૃદ્ધિમાં વધારો થયો હતો. આ કારણે તેમને બાળપણમાં ‘વર્ધમાન’ (વૃદ્ધિ કરનાર) નામ આપવામાં આવ્યું. રાજવી પરિવારમાં જન્મેલા મહાવીરનું બાળપણ ઐશ્વર્ય અને સુખ-સગવડોથી ભરેલું હતું, પરંતુ તેમનું હૃદય આ ભૌતિક વૈભવમાં રમ્યું નહીં.

30 વર્ષે સંન્યાસનો સંકલ્પ અને કૈવલ્ય જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ:
પોતાના જીવનના પ્રારંભિક 30 વર્ષ રાજકુમાર તરીકે વિતાવ્યા બાદ મહાવીરના મનમાં આધ્યાત્મિક પ્રશ્નો ઉદ્ભવ્યા. 30 વર્ષની ઉંમરે તેમણે રાજમહેલનો ત્યાગ કરી સંન્યાસનો માર્ગ સ્વીકાર્યો. ત્યારબાદ 12 વર્ષ સુધી તેમણે જંગલોમાં રહી કઠોર તપસ્યા કરી. આ દરમિયાન તેમણે શારીરિક કષ્ટો અને માનસિક પડકારોનો સામનો કર્યો, પરંતુ તેમની એકાગ્રતા અડગ રહી. આ સાધનાના પરિણામે જાંબુક ગામે એક વૃક્ષ નીચે તેમને કૈવલ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું, જે જૈન ધર્મમાં આત્માની સંપૂર્ણ જાગૃતિનું પ્રતીક છે.

જીવો અને જીવવા દો’નો અમર સંદેશ:
કૈવલ્ય જ્ઞાન પછી ભગવાન મહાવીરે પોતાનું બાકીનું જીવન લોકોને મોક્ષનો માર્ગ બતાવવામાં સમર્પિત કર્યું. તેમણે ‘જીવો અને જીવવા દો’નો સિદ્ધાંત આપ્યો, જે દરેક જીવનું સન્માન કરવા અને હિંસા ટાળવાનું શીખવે છે. તેમણે પાંચ મૂળભૂત સિદ્ધાંતો - સત્ય, અહિંસા, સંતોષ, પ્રામાણિકતા અને બ્રહ્મચર્ય - પર ભાર મૂક્યો. આ સિદ્ધાંતોનું પાલન કરનાર વ્યક્તિને ‘જિન’ કહેવાય છે, જેમાંથી ‘જૈન’ શબ્દની ઉત્પત્તિ થઈ. આ ઉપદેશો મનુષ્યને ઇચ્છાઓ પર વિજય મેળવી આત્મશાંતિ તરફ લઈ જાય છે.

મહાવીર જયંતિનો આ પવિત્ર દિવસ ભગવાન મહાવીરની તપસ્યા, ત્યાગ અને શાંતિના સંદેશને યાદ કરવાનો અવસર છે. તેમના જીવન અને ઉપદેશો આજે પણ સમાજ માટે પ્રેરણાસ્ત્રોત બની રહે છે.