નવી દિલ્હી: ભારતના ઇતિહાસમાં સૌથી ભયાનક આતંકવાદી હુમલાઓમાંના એક, 26/11 મુંબઈ હુમલાના મુખ્ય સૂત્રધાર તહવ્વુર રાણાને આખરે અમેરિકાએ ભારતના હવાલે કરી દીધો છે. ગુરુવારે રાણા ખાસ વિમાન દ્વારા નવી દિલ્હી પહોંચ્યો, જ્યાં ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓએ તેને તાત્કાલિક કબજામાં લઈ લીધો અને એરપોર્ટથી સીધા NIA હેડક્વાર્ટર લઈ જવામાં આવ્યો છે. આ પછી તેને તિહાર જેલમાં રાખવામાં આવશે. 64 વર્ષીય તહવ્વુર રાણા, જે પાકિસ્તાની મૂળનો કેનેડિયન નાગરિક છે, તેના પર 2008માં મુંબઈમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાનું આયોજન અને સંચાલન કરવાનો આરોપ છે. આ હુમલામાં 166 નિર્દોષ લોકોના જીવ ગયા હતા, જેમાં છ અમેરિકન નાગરિકો પણ સામેલ હતા. 10 પાકિસ્તાની આતંકવાદીઓએ 60 કલાકથી વધુ સમય સુધી ચાલેલા આ હુમલામાં મુંબઈના પ્રમુખ સ્થળો જેમ કે તાજ હોટેલ, છત્રપતિ શિવાજી ટર્મિનસ, ઓબેરોય હોટેલ અને નરીમન પોઈન્ટને નિશાન બનાવીને અપાર વિનાશ સર્જ્યો હતો.

આ પ્રત્યાર્પણ ભારતની કૂટનીતિક અને કાનૂની સફળતાનું પરિણામ છે. ભારતની એક મલ્ટી-એજન્સી ટીમે અમેરિકા જઈને યુએસ અધિકારીઓ સાથે તમામ કાગળિયા અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ કરી હતી. રાણા પાકિસ્તાની-અમેરિકન આતંકવાદી ડેવિડ કોલમેન હેડલી સાથે સીધી રીતે જોડાયેલો હતો, જે 26/11 હુમલાનો મુખ્ય ષડયંત્રકર્તા હતો અને જેણે હુમલા પહેલાં મુંબઈની રેકી કરી હતી. રાણાના પ્રત્યાર્પણ બાદ કેન્દ્ર સરકારે એડવોકેટ નરેન્દ્ર માનને રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (NIA)ના આ કેસમાં સ્પેશિયલ પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે, જેઓ હવે આ મામલે ન્યાયિક કાર્યવાહીને આગળ ધપાવશે.

#### પ્રત્યાર્પણની પ્રક્રિયા અને ભારતની ઝડપી સફળતા કેવી રીતે મળી?

આ ઐતિહાસિક પ્રત્યાર્પણ પાછળ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો મજબૂત રાજદ્વારી સહયોગ મહત્વનું પરિબળ રહ્યો. ફેબ્રુઆરીમાં ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથેની સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રાણાના પ્રત્યાર્પણને મંજૂરી આપવાની જાહેરાત કરી હતી. ટ્રમ્પે રાણાને "અત્યંત દુષ્ટ" ગણાવીને કહ્યું હતું, "તેને ભારતમાં ન્યાયનો સામનો કરવો પડશે." રાણા અગાઉ લોસ એન્જલસના મેટ્રોપોલિટન ડિટેન્શન સેન્ટરમાં કેદ હતો અને તેણે પોતાના પ્રત્યાર્પણને રોકવા માટે યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટમાં છેલ્લા પ્રયાસો કર્યા હતા.

27 ફેબ્રુઆરી, 2025ના રોજ રાણાએ "ઇમરજન્સી એપ્લિકેશન ફોર સ્ટે પેન્ડિંગ લિટિગેશન ઓફ પિટિશન ફોર રિટ ઓફ હેબિયસ કોર્પસ" દાખલ કરી હતી, જે ન્યાયમૂર્તિ એલેના કાગનને સંબોધિત હતી. 6 માર્ચે આ અરજી નકારાઈ ગઈ, જે બાદ રાણાએ યુએસ ચીફ જસ્ટિસ જોન રોબર્ટ્સને નવેસરથી અરજી કરી. સુપ્રીમ કોર્ટની વેબસાઇટ પર 4 એપ્રિલે જણાવાયું કે આ અરજી "કોન્ફરન્સ માટે વિતરિત" કરવામાં આવી હતી અને "કોર્ટને સોંપાઈ" હતી. જોકે, સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટે આ અરજીને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી, જેના પગલે રાણાનું પ્રત્યાર્પણ નિશ્ચિત થયું.

#### રાણાની દલીલો અને ત્રાસનો ડર

રાણાના ન્યૂયોર્ક સ્થિત ભારતીય-અમેરિકન વકીલ રવિ બત્રાએ જણાવ્યું કે, આ અરજીનો હેતુ તેમના મુવક્કિલના પ્રત્યાર્પણને રોકવાનો હતો. રાણાએ દલીલ કરી હતી કે, ભારતમાં પ્રત્યાર્પણથી યુએસ કાયદાનું અને યુએન કન્વેન્શન અગેન્સ્ટ ટોર્ચરનું ઉલ્લંઘન થશે. તેણે દાવો કર્યો હતો કે, પાકિસ્તાની મૂળના મુસ્લિમ તરીકે અને 26/11 હુમલા સાથે સંકળાયેલા આરોપોને કારણે તેને ભારતમાં ત્રાસનો સામનો કરવો પડી localisation શકે છે. રાણાએ પોતાની ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં જુલાઈ 2024ના મેડિકલ રેકોર્ડ્સના આધારે હૃદયરોગના હુમલા, પાર્કિન્સન રોગ સાથે જ્ઞાનાત્મક ઘટાડો, બ્લેડર કેન્સરની શંકા, સ્ટેજ 3 કિડની રોગ અને દીર્ઘકાલીન અસ્થમાનો સમાવેશ થાય છે.

તેની અરજીમાં ઉલ્લેખ હતો કે, "આરોગ્યની ગંભીર સ્થિતિને કારણે ભારતીય કેદમાં પ્રત્યાર્પણ એ ડી ફેક્ટો મૃત્યુદંડ સમાન હશે." આ ઉપરાંત, "તેની મુસ્લિમ ઓળખ, પાકિસ્તાની મૂળ, પાકિસ્તાની સેનાના ભૂતપૂર્વ સભ્ય તરીકેનો ઇતિહાસ અને મુંબઈ હુમલા સાથેના આરોપોને કારણે તેને ત્રાસ આપવાની શક્યતા વધુ છે, જે ટૂંક સમયમાં તેનું મૃત્યુ નોતરી શકે છે." જોકે, આ તમામ દલીલો અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટમાં નિષ્ફળ ગઈ, અને હવે રાણા ભારતમાં ન્યાયની પ્રક્રિયાનો સામનો કરવા તૈયાર છે.

આ પ્રત્યાર્પણ ભારત માટે એક મોટી જીત છે, જે દર્શાવે છે કે આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં ભારતનું વલણ કેટલું મજબૂત છે. હવે રાણા સામે NIAના કેસમાં સુનાવણી શરૂ થશે, જેમાં 26/11ના નિર્દોષ પીડિતોને ન્યાય મળવાની આશા જાગી છે.