છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
સુપ્રિમ કોર્ટે ઇતિહાસ રચ્યોઃ રાષ્ટ્રપતિ માટે નકકી કરી નિર્ણયની સમય મર્યાદા
સુપ્રિમ કોર્ટે પહેલીવાર રાષ્ટ્રપતિના ‘‘હાથ બાંધ્યા'': રાષ્ટ્રપતિએ રાજયપાલો દ્વારા ‘‘બાજુએ'' રાખી દીધેલા વિધેયકો ઉપર ૩ મહિનામાં નિર્ણય લેવો પડશે : જો રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા વિલંબ થાય તો રાજય સરકાર કોર્ટના દ્વારે જઇ શકે છેઃ સુપ્રિમ કોર્ટે તમિલનાડુ સરકાર અને રાજયપાલ વચ્ચેના વિવાદ મામલે આ બાબત જણાવી
નવી દિલ્હી તા.૧૨: બિલો સંબંધિત એક કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિએ ત્રણ મહિનાની અંદર વિચારણા માટે મોકલવામાં આવેલા બિલો પર નિર્ણય લેવો જોઈએ. આ પહેલી વાર છે જ્યારે દેશની સુપ્રીમ કોર્ટે રાષ્ટ્રપતિ માટે સ્પષ્ટ સમય મર્યાદા નક્કી કરી છે. આ નિર્ણય એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે કારણ કે બંધારણની કલમ ૨૦૧ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણય માટે કોઈ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું છે કે જો વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલ બિલ રાજ્યપાલ દ્વારા રાષ્ટ્રપતિને મોકલવામાં આવે છે તો રાષ્ટ્રપતિએ તેના પર ત્રણ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવો જોઈએ. જો આમ ન થાય તો રાજ્ય સરકાર કોર્ટમાં જઈ શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તમિલનાડુ સરકાર અને રાજ્યપાલ વચ્ચેના વિવાદ સંબંધિત પોતાના નિર્ણયમાં આ વાત કહી છે.
૮ એપ્રિલના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જેબી પારડીવાલા અને આર મહાદેવનની બેન્ચે તમિલનાડુના ૧૦ બિલોને મંજૂરી આપી હતી જે લાંબા સમયથી રાજ્યપાલ અને રાષ્ટ્રપતિ પાસે પેન્ડિંગ હતા. બંધારણની કલમ ૨૦૦નું અર્થઘટન કરતી વખતે, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે રાજ્યપાલ વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલને અનિﾍતિ સમય માટે રોકી શકતા નથી.
કોર્ટે કહ્યું હતું કે જો રાજ્યપાલ કોઈ બિલ રાષ્ટ્રપતિને મોકલવા માંગતા હોય તો તે એક મહિનાની અંદર કરવું પડશે. જો તે બિલને પુનર્વિચાર માટે વિધાનસભામાં પાછું મોકલવા માંગે છે, તો તેણે વધુમાં વધુ ત્રણ મહિનાની અંદર આમ કરવું પડશે. જો વિધાનસભા બિલને તેના જૂના સ્વરૂપમાં પાછું પસાર કરે છે, તો રાજ્યપાલ પાસે તેને મંજૂરી આપવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ રહેશે નહીં.
આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટનો લેખિત નિર્ણય હવે બહાર આવી ગયો છે. આ નિર્ણયમાં, કોર્ટે બિલો પર રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણય માટે સમય મર્યાદાની પણ ચર્ચા કરી છે. બંધારણની કલમ ૨૦૧ રાષ્ટ્રપતિ માટે કોઈ સમય મર્યાદા પૂરી પાડતી નથી, છતાં સુપ્રીમ કોર્ટે એવું ઠરાવ્યું છે કે રાજ્ય સરકારના બિલને નિર્ણય વિના રાષ્ટ્રપતિ પાસે પેન્ડિંગ રાખવું એ સંઘીય માળખા સાથે સુસંગત નથી. રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બિલને મંજૂરી આપવી કે નહીં તે અંગેનો નિર્ણય ૩ મહિનાની અંદર લેવો જોઈએ. જો કોઈ કારણોસર નિર્ણય લેવામાં વિલંબ થાય છે, તો રાજ્ય સરકારને તેના કારણો લેખિતમાં જણાવવા જોઈએ
સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારી કામગીરી અને કેન્દ્ર સરકારના કેટલાક ઓફિસ મેમોરેન્ડમ અંગે રચાયેલા સરકારીયા કમિશન અને પુંછી કમિશનની ભલામણોના આધારે આ સમય મર્યાદા નક્કી કરી છે. ન્યાયાધીશોએ ચુકાદામાં લખ્યું હતું કે, ‘‘જો કોઈ બંધારણીય સંસ્થા સમયસર પોતાની ફરજ બજાવતી નથી, તો કોર્ટ આ મામલે શક્તિહીન નથી.'' આવી પરિસ્થિતિમાં તે હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે.
ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, ન્યાયાધીશ જેબી પારડીવાલા અને ન્યાયાધીશ આર મહાદેવનની બેન્ચે ૮ એપ્રિલના પોતાના નિર્ણયને જાહેર કર્યો હતો, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ સમયગાળા (ત્રણ મહિના) થી વધુ વિલંબના કિસ્સામાં, સંબંધિત રાજ્યને જાણ કરવી પડશે અને વિલંબનું કારણ જણાવવું પડશે. કોર્ટનો આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો જ્યારે તમિલનાડુના રાજ્યપાલ આર.એન. રવિ દ્વારા રાષ્ટ્રપતિને ૧૦ બિલ મોકલવાની કાર્યવાહીને ૅગેરકાયદેસર અને ભૂલભરેલીૅ ગણાવવામાં આવી હતી.
આ દરમિયાન, કોર્ટે સરકારિયા કમિશન અને પુંછી કમિશનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં ભલામણ કરવામાં આવી હતી કે કલમ ૨૦૧ હેઠળ કેસોના નિરાકરણ માટે એક નિﾍતિ સમય મર્યાદા અપનાવવી જોઈએ. તે જ સમયે, પુંછી કમિશને કલમ ૨૦૧ માં સમય મર્યાદા નક્કી કરવાનું પણ સૂચન કર્યું હતું.
બેન્ચ તરફથી લખતા, જસ્ટિસ પારડીવાલાએ કહ્યું કે કલમ ૨૦૧ હેઠળ, જ્યારે કોઈ બિલ રાજ્યપાલ દ્વારા વિચારણા માટે અનામત રાખવામાં આવે છે, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ પાસે બે વિકલ્પો હોય છેઃ સંમતિ આપવી કે સંમતિ ન આપવી બેન્ચે વધુમાં કહ્યું,હતું.
‘‘કલમ ૨૦૧ ની એક વિશેષતા જે ઘણા વર્ષોથી કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે વિવાદનું કારણ બની રહી છે તે એ છે કે રાષ્ટ્રપતિએ રાજ્યપાલ દ્વારા બિલને વિચારણા માટે અનામત રાખ્યા પછી તેની સંમતિ જાહેર કરવી પડે અથવા તેને રોકી રાખવી પડે તે સમય મર્યાદાનો અભાવ છે.''
બેન્ચે કહ્યું કે જો રાજ્યપાલ બિલને રાષ્ટ્રપતિના વિચારણા માટે મોકલે છે અને રાષ્ટ્રપતિ તેને મંજૂરી આપતા નથી, તો રાજ્ય સરકાર માટે કોર્ટમાં જવા અને કાર્યવાહીનો વિરોધ કરવાનો માર્ગ ખુલ્લો રહેશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે એમ પણ જણાવ્યું કે જો રાષ્ટ્રપતિ બિલ પર નિર્ણય લેવામાં કારણો જણાવવામાં નિષ્ફળ જાય તો તેની સદભાવના (બોના ફાઈડ્સ) પર પ્રશ્ન ઉભો થશે. આ ચુકાદો તમિલનાડુ અને કેરળ જેવા રાજ્યોના કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને આવ્યો છે, જ્યાં રાજ્યપાલો અને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બિલોને લાંબા સમય સુધી અટકાવવામાં આવ્યા હતા.
શું છે આ ચુકાદાનો પૂર્વ ઇતિહાસ? આ નિર્ણયની પળષ્ઠભૂમિમાં તમિલનાડુના રાજ્યપાલ આર.એન. રવિની કામગીરી પર સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણી મહત્વની છે. કોર્ટે રાજ્યપાલની ૧૦ બિલો પર નિર્ણય ન લેવાની અને તેને રાષ્ટ્રપતિને મોકલવાની કાર્યવાહીને ‘બંધારણ વિરોધી' ગણાવી હતી. આ બિલો જાન્યુઆરી ૨૦૨૦થી એપ્રિલ ૨૦૨૩ સુધી પેન્ડિંગ હતા. કોર્ટે આર્ટિકલ ૧૪૨નો ઉપયોગ કરીને આ બિલોને મંજૂર થયેલા જાહેર કર્યા હતા.
રાજ્યોને શું ફાયદો? આ ચુકાદાથી રાજ્ય સરકારોને તેમના બિલો પર ઝડપી નિર્ણયની ખાતરી મળશે. જો રાષ્ટ્રપતિ ૩ મહિનામાં નિર્ણય ન લે તો રાજ્યો સુપ્રીમ કોર્ટમાં રિટ પિટિશન દાખલ કરી શકે છે. આ નિર્ણય ખાસ કરીને એવા રાજ્યો માટે ફાયદાકારક છે જ્યાં રાજ્યપાલો અને રાષ્ટ્રપતિ વચ્ચે વિવાદો ચાલી રહ્યા છે.
શું છે રાજ્યોનો આક્ષેપ? તમિલનાડુ અને કેરળ જેવા રાજ્યોએ રાજ્યપાલો અને રાષ્ટ્રપતિ પર બિલોને લાંબા સમય સુધી અટકાવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. કેરળ સરકારે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટમાં રિટ પિટિશન દાખલ કરી હતી, જેમાં ચાર બિલો પર નિર્ણય ન લેવાનો અને કારણો ન જણાવવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો.
એક્સ પ્લેટફોર્મ પર આ નિર્ણયને લઈને ઉગ્ર ચર્ચા ચાલી રહી છે. કેટલાક યુઝર્સે આને રાષ્ટ્રપતિની સત્તા પર ‘ન્યાયિક દખલ' ગણાવી છે, જ્યારે અન્યોએ આ નિર્ણયને રાજ્યોના હકનું રક્ષણ કરનાર ગણાવ્યો છે. જોકે, આ મુદ્દે ચોક્કસ તથ્યોની પુષ્ટિ થવી હજુ બાકી છે.
આ ચુકાદો ભારતના સંઘીય ઢાંચામાં રાજ્યોની વિધાનસભાઓની શક્તિને મજબૂત કરે છે. રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલોની નિષ્ક્રિયતા સામે રાજ્યોને કાનૂની માર્ગ મળવાથી શાસન વધુ પારદર્શી અને જવાબદાર બનશે એવી આશા છે.(૩૮.૨૬)
રાષ્ટ્રપતિ પાસે ‘‘સંપૂર્ણ વીટો''નો અધિકાર નથીઃ કોર્ટ
નવી દિલ્હી તા.૧૨: સુપ્રિકોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જેમ રાજ્યપાલ પાસે બિલ પર સંપૂર્ણ વીટો કરવાનો અધિકાર નથી, તેવી જ રીતે રાષ્ટ્રપતિ પાસે પણ આવી કોઈ અવિરત સત્તા નથી. જો રાષ્ટ્રપતિ કોઈ બિલને મંજૂરી ન આપે, તો તેમણે યોગ્ય અને સ્પષ્ટ કારણો આપવા પડશે. કોર્ટે કહ્યું કે કલમ ૨૦૧ માં સમય મર્યાદાનો અભાવ એનો અર્થ એ નથી કે રાષ્ટ્રપતિ તેમની બંધારણીય જવાબદારી અનિﾍતિ સમય માટે મુલતવી રાખી શકે છે. કોઈ બિલ કાયદો બની શકતો નથી જ્યાં સુધી તેને રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ ન મળે અને આમ લોકોની ઇચ્છાને પેન્ડિંગ રાખવી એ બંધારણની સંઘીય ભાવનાની વિરુદ્ધ છે. જ્યાં રાજ્યપાલ રાષ્ટ્રપતિના વિચારણા માટે બિલ મોકલે છે અને રાષ્ટ્રપતિ તેને મંજૂરી આપતા નથી, ત્યાં રાજ્ય સરકાર માટે આ કોર્ટ સમક્ષ આવી કાર્યવાહીનો વિરોધ કરવો ખુલ્લો રહેશે, બેન્ચે જણાવ્યું હતું.(૩૮.૨૭)
(2:54 PM IST)
