નવી દિલ્હી: ખગોળશાસ્ત્રના શોખીનો અને આકાશની સુંદરતાના દીવાનાઓ માટે આવતીકાલ એટલે કે 13 એપ્રિલ એક ખાસ દિવસ બનવાનો છે. આ દિવસે ભારતમાં ‘પિંક મૂન’ અથવા ગુલાબી ચંદ્રનો અદભુત નજારો જોવા મળશે, જે એક દુર્લભ ખગોળીય ઘટના છે. આ ચંદ્રને ‘પિંક મૂન’ નામ ઉત્તર અમેરિકામાં એપ્રિલ મહિનામાં ખીલતા ફ્લોક્સ સુબુલાટા નામના ગુલાબી ફૂલોના કારણે આપવામાં આવ્યું છે. આ ઘટના ભારતમાં 13 એપ્રિલે સવારે 5 વાગ્યાથી ખુલ્લા આકાશમાં નિહાળી શકાશે. આ ચંદ્ર માઇક્રોમૂન તરીકે પણ ઓળખાશે, જેની શાંત અને આકર્ષક સુંદરતા ખગોળપ્રેમીઓને મંત્રમુગ્ધ કરશે.

આ વર્ષનો પિંક મૂન એક સંપૂર્ણ ચંદ્ર હશે, જે શનિવારે, 12 એપ્રિલે રાત્રે 8:22 વાગ્યે અમેરિકામાં દેખાશે, જ્યારે ભારતમાં તે 13 એપ્રિલે સવારે 5 વાગ્યાથી નજરે પડશે. આ ચંદ્રને માઇક્રોમૂન કહેવામાં આવે છે, કારણ કે આ સમયે ચંદ્ર પૃથ્વીથી તેના સૌથી દૂરના બિંદુ, એટલે કે એપોજી, પર હશે. આના કારણે ચંદ્ર સામાન્ય કરતાં થોડો નાનો અને ઝાંખો દેખાશે, પરંતુ તેની શાંત સુંદરતા અનોખી હશે. બીજી તરફ, જ્યારે ચંદ્ર પૃથ્વીની સૌથી નજીક હોય છે, ત્યારે તેને સુપરમૂન કહેવામાં આવે છે, જે મોટો અને વધુ તેજસ્વી દેખાય છે.

પિંક મૂનનું નામ અને તેનું મહત્વ:
પિંક મૂનનું નામ ગુલાબી રંગના ચંદ્રની દેખીતી છબી સાથે નથી, પરંતુ તે ઉત્તર અમેરિકાના વસંત ઋતુમાં ખીલતા ફ્લોક્સ સુબુલાટા ફૂલોના સંદર્ભમાં રાખવામાં આવ્યું છે. આ ફૂલો એપ્રિલમાં વ્યાપકપણે ખીલે છે, જેના કારણે આ સંપૂર્ણ ચંદ્રને ‘પિંક મૂન’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, આ ચંદ્રને ‘પાસ્ચલ મૂન’ પણ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે ઇસ્ટરની તારીખ આ ચંદ્રના દેખાવના આધારે નક્કી થાય છે. ખગોળશાસ્ત્રીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટના દર વર્ષે એપ્રિલમાં થાય છે, પરંતુ તેની દૃશ્યતા આકાશની સ્વચ્છતા અને હવામાન પર નિર્ભર કરે છે.

ચંદ્રનો રંગ અને તેની દેખીતી વિવિધતા પૃથ્વીના વાતાવરણ અને પ્રકાશના વર્ણપટ (સ્પેક્ટ્રમ) પર આધાર રાખે છે. પ્રકાશના વર્ણપટમાં સાત રંગો—લાલ, નારંગી, પીળો, લીલો, વાદળી, ઈન્ડિગો અને વાયોલેટ—હોય છે. પૃથ્વીનું વાતાવરણ પ્રકાશના કેટલાક રંગોને ફેલાવે છે કે અવરોધે છે, જેના કારણે ચંદ્ર ક્યારેક લાલ, વાદળી કે ઝાંખો ગુલાબી દેખાય છે. પિંક મૂનનો રંગ પણ આવા વાતાવરણીય પરિબળોના કારણે થોડો બદલાયેલો દેખાઈ શકે છે, જે તેને અનોખો નજારો બનાવે છે.

ભારતમાં ક્યાં અને કેવી રીતે જોવું?
ભારતમાં પિંક મૂન 13 એપ્રિલે સવારે 5 વાગ્યાથી દેખાશે, જે મુખ્યત્વે ખુલ્લા મેદાનો, ઊંચી ઇમારતોની ટેરેસ કે સ્વચ્છ આકાશ ધરાવતા વિસ્તારોમાં સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાશે. ખગોળશાસ્ત્રીઓની સલાહ છે કે આ ઘટનાને નિહાળવા માટે શહેરના પ્રકાશ પ્રદૂષણથી દૂરના સ્થળો પસંદ કરવા જોઈએ. દૂરબીન કે ટેલિસ્કોપનો ઉપયોગ કરવાથી ચંદ્રની સપાટીની વિગતો વધુ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે, પરંતુ નરી આંખે પણ આ નજારો આનંદદાયક રહેશે.

આ માઇક્રોમૂનની ખાસિયત તેની શાંત અને ઝાંખી ચમકમાં રહેલી છે, જે તેને સુપરમૂનથી અલગ બનાવે છે. ખગોળપ્રેમીઓ માટે આ એક એવી તક છે, જેમાં તેઓ ચંદ્રની આ અનોખી રજૂઆતનો આનંદ માણી શકે છે. હવામાન સ્વચ્છ રહે તો ગુજરાત સહિત ભારતના અન્ય ભાગોમાં પણ આ ગુલાબી ચંદ્રનો નજારો યાદગાર બની રહેશે. આવી ખગોળીય ઘટનાઓ માત્ર વૈજ્ઞાનિક રસ જગાડતી નથી, પરંતુ પ્રકૃતિની અજાયબીઓ સાથે જોડાવાનો અવસર પણ પૂરો પાડે છે.