અમદાવાદ: ન્યૂઝ ફર્સ્ટના અહેવાલ મુજબ ભારતના ફરાર આરોપી અને પંજાબ નેશનલ બેંક (પીએનબી)માં રૂ. ૧૩૪૦૦ કરોડની છેતરપિંડીના આરોપી મેહુલ ચોક્સીની બેલ્જિયમ પોલીસે ધરપકડ કરી છે. ભારત સરકારે તેને દેશપરત લાવવા માટે બેલ્જિયમ સરકાર સાથે દેશનિકાલની કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. 

ચોક્સીએ આરોગ્યના કારણોસર જામીનની માગણી કરી છે અને દાવો કર્યો છે કે તે બ્લડ કેન્સરથી પીડાઈ રહ્યો છે. હાલ તે એન્ટિગુઆ અને બાર્બુડાનો નાગરિક છે.

બેલ્જિયમના એન્ટવર્પ શહેરમાં રહેતા મેહુલ ચોક્સીની ધરપકડ ભારતીય એજન્સીઓની વિનંતી પર કરવામાં આવી છે. ભારતની સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (સીબીઆઇ) અને એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ઈડી) દ્વારા જારી કરાયેલા ખુલ્લા ધરપકડ વોરંટના આધારે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. ચોક્સીના વકીલે દાવો કર્યો છે કે તે ગંભીર બીમારીથી પીડાઈ રહ્યો છે, જેના કારણે તે ભારત પરત આવી શકે તેમ નથી. જોકે, ભારતીય એજન્સીઓએ જામીનનો વિરોધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે અને દેશનિકાલની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે પ્રયાસો શરૂ કર્યા છે.

મેહુલ ચોક્સી અને તેના ભાણેજ નીરવ મોદી પર પંજાબ નેશનલ બેંકની મુંબઈની બ્રૅડી હાઉસ શાખામાંથી રૂ. ૧૩૪૦૦ કરોડથી વધુની રકમની છેતરપિંડીનો આરોપ છે. આ બંનેએ બેંકના અધિકારીઓની મદદથી બનાવટી લેટર્સ ઓફ અન્ડરટેકિંગ  દ્વારા આ રકમ હડપ કરી હોવાનું તપાસમાં બહાર આવ્યું છે. આ કૌભાંડ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮માં પ્રકાશમાં આવ્યું હતું, જે ભારતના બેંકિંગ ઇતિહાસનું સૌથી મોટું કૌભાંડ માનવામાં આવે છે. ચોક્સી અને મોદીએ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં ભારત છોડી દીધું હતું, જેના થોડા દિવસો બાદ આ કેસનો પર્દાફાશ થયો હતો.

ચોક્સી ગીતાંજલિ ગ્રૂપના માલિક છે, જે ભારતમાં ૪૦૦૦થી વધુ જ્વેલરી સ્ટોર્સ ધરાવે છે. ઈડીએ ચોક્સીની રૂ. ૨૫૬૫ કરોડની સંપત્તિ જપ્ત કરી છે, જેમાં મુંબઈમાં ફ્લેટ્સ, કોલકાતામાં મોલ, અલીબાગમાં ફાર્મહાઉસ અને મહારાષ્ટ્ર તેમજ તમિલનાડુમાં જમીનનો સમાવેશ થાય છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૪માં કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે ચોક્સી જેવા આરોપીઓની રૂ. ૨૨૨૮૦ કરોડની સંપત્તિ પાછી મેળવવામાં આવી છે અથવા વેચાણ કરવામાં આવી છે.

ચોક્સીએ ૨૦૧૭માં એન્ટિગુઆ અને બાર્બુડાનું નાગરિકત્વ લીધું હતું, જે તેમના સિટિઝનશિપ બાય ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્રોગ્રામ હેઠળ મેળવવામાં આવ્યું હતું. મે ૨૦૨૧માં તે એન્ટિગુઆથી ગુમ થયો હતો અને બાદમાં ડોમિનિકામાં ગેરકાયદેસર પ્રવેશના આરોપ હેઠળ તેની ધરપકડ થઈ હતી. ચોક્સીએ દાવો કર્યો હતો કે તેનું ભારતીય એજન્ટો દ્વારા અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તપાસમાં આ દાવો ખોટો સાબિત થયો હતો. 

ડોમિનિકામાંથી તેને તબીબી સારવાર માટે એન્ટિગુઆ પાછો મોકલવામાં આવ્યો હતો.

૨૦૨૩માં ચોક્સીએ બેલ્જિયમનું ‘એફ રેસિડન્સી કાર્ડ’ મેળવ્યું હતું, જે તેની પત્ની પ્રીતિ ચોક્સીના બેલ્જિયન નાગરિકત્વના આધારે આપવામાં આવ્યું હતું. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ચોક્સીએ આ માટે ખોટા દસ્તાવેજો અને ખોટી માહિતીનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેમાં તેની ભારતીય અને એન્ટિગુઆની નાગરિકત્વની વિગતો છુપાવવામાં આવી હતી. 

હવે એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે તે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં કેન્સરની સારવાર માટે જવાની યોજના બનાવી રહ્યો હતો.

ચોક્સીએ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં બેલ્જિયમની એક વિશેષ અદાલતમાં દાખલ કરેલી અરજીમાં જણાવ્યું હતું કે તે ૨૦૨૩થી ક્રોનિક લિમ્ફોસાઇટિક લ્યુકેમિયા અને લિમ્ફોમાથી પીડાઈ રહ્યો છે. તેણે દાવો કર્યો હતો કે તે રેડિયેશન થેરપીની સારવાર લઈ રહ્યો છે, જેના કારણે તે ભારત પરત આવવા માટે સક્ષમ નથી. જોકે, ભારતીય એજન્સીઓએ આ દાવાને દેશનિકાલથી બચવાનો પ્રયાસ ગણાવ્યો છે.

ભારત અને બેલ્જિયમ વચ્ચે દેશનિકાલની સંધિ હોવા છતાં, ચોક્સીના દેશનિકાલની પ્રક્રિયા જટિલ બની શકે છે. બેલ્જિયમના વિદેશ મંત્રાલયે પુષ્ટિ કરી છે કે તેઓ આ કેસને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યા છે, પરંતુ આ મામલો ન્યાય વિભાગના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે. ચોક્સીના બેલ્જિયમ રેસિડન્સી કાર્ડ અને તેની પત્નીના નાગરિકત્વને કારણે પ્રક્રિયામાં વિલંબ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, તેની સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જવાની યોજના પણ ભારતીય એજન્સીઓ માટે નવો પડકાર ઊભો કરી શકે છે.

એક્સ પ્લેટફોર્મ પર ચોક્સીની ધરપકડના સમાચારે ખળભળાટ મચાવ્યો છે. કેટલાક યૂઝર્સે ભારત સરકારના આ પગલાને આવકાર્યું છે, જ્યારે અન્ય લોકોએ ચોક્સીના આરોગ્યના દાવા પર શંકા વ્યક્ત કરી છે. એક યૂઝરે લખ્યું, “મેહુલ ચોક્સીની ધરપકડ એ દર્શાવે છે કે ભારત સરકાર આર્થિક ગુનેગારો સામે કડક કાર્યવાહી કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.” જોકે, આ માહિતીને હજુ સત્તાવાર રીતે સમર્થન મળ્યું નથી, અને આવી ચર્ચાઓને અનિર્ણાયક ગણવામાં આવે છે.

સીબીઆઇ અને ઈડી ચોક્સી સામે ભ્રષ્ટાચાર, મની લોન્ડરિંગ, ફોજદારી ષડયંત્ર અને છેતરપિંડીના આરોપો હેઠળ તપાસ કરી રહી છે. ઇડીએ ચોક્સીની થાઇલેન્ડ, દુબઈ, જાપાન અને અમેરિકામાં રૂ. ૮૦ કરોડની સંપત્તિ શોધી કાઢી છે, જેને ભારત પાછી લાવવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. ભારતે આ મામલે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગની અપેક્ષા રાખી છે, અને બેલ્જિયમ સરકાર સાથે સતત સંપર્કમાં છે.

મેહુલ ચોક્સીની ધરપકડ ભારતની આર્થિક ગુનાઓ સામેની લડાઈમાં મહત્ત્વનું પગલું છે. જોકે, તેના આરોગ્યના દાવા અને બેલ્જિયમની નાગરિકત્વની જટિલતાઓને કારણે દેશનિકાલની પ્રક્રિયા લાંબી ચાલી શકે છે. ભારતીય એજન્સીઓ આ મામલે કડક વલણ અપનાવી રહી છે, અને આગામી દિવસોમાં આ કેસમાં વધુ વિકાસની અપેક્ષા છે.