નવી દિલ્હી: ભારતની વેપાર ખાધે માર્ચ મહિનામાં મોટો કૂદકો લગાવ્યો છે અને તે $21.54 બિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો ફેબ્રુઆરી મહિનામાં જોવા મળેલી રાહતને સંપૂર્ણપણે ઉલટાવી દે છે, જ્યારે વેપાર ખાધ ત્રણ વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તર $14.05 બિલિયન સુધી સંકોચાઈ ગઈ હતી. માર્ચ મહિનામાં આયાતમાં થયેલા તીવ્ર વધારાને કારણે વેપાર ખાધમાં આ નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે, જોકે સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માટે ભારતની વેપારી નિકાસ લગભગ સ્થિર રહી છે, પરંતુ પસંદગીની શ્રેણીઓમાં મજબૂત વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે અને બિન-પેટ્રોલિયમ નિકાસે સર્વોચ્ચ આંકડો સ્પર્શ્યો છે. તેમ છતાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા લાદવામાં આવેલા પારસ્પરિક ટેરિફને કારણે ભારતમાં માલ ડમ્પ થવાનું જોખમ વધી ગયું છે.

માર્ચ મહિનામાં ભારતની આયાત ફેબ્રુઆરીના $50.96 બિલિયનથી વધીને $64.51 બિલિયન થઈ ગઈ, જે સમાન સમયગાળા દરમિયાન નિકાસમાં થયેલા વધારા કરતાં ઘણી વધારે છે. માર્ચમાં નિકાસ $41.97 બિલિયન રહી, જે ફેબ્રુઆરીના $36.91 બિલિયન કરતાં વધુ છે. જો કે, અર્થશાસ્ત્રીઓએ માર્ચ મહિનાની વેપાર ખાધ લગભગ $16 બિલિયનની આસપાસ રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો હતો, પરંતુ વાસ્તવિક આંકડો તેમના અનુમાનથી ઘણો વધારે આવ્યો છે.

સંપૂર્ણ નાણાકીય વર્ષ 2024-25ની વાત કરીએ તો, ભારતની વેપારી નિકાસ મોટાભાગે સ્થિર રહી છે અને $437.42 બિલિયન નોંધાઈ છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં $437.07 બિલિયન હતી. તેમ છતાં, વાણિજ્ય મંત્રાલયે કેટલીક ચોક્કસ શ્રેણીઓમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ દર્શાવી છે. મંત્રાલયે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, "અમે ગયા વર્ષ કરતાં વધુ વેપારી નિકાસ હાંસલ કરી છે, જેમાં સૌથી વધુ બિન-પેટ્રોલિયમ વેપારી નિકાસનો સમાવેશ થાય છે." તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, "અમે બિન-પેટ્રોલિયમ નિકાસમાં રેકોર્ડ તોડ્યો છે અને આ સેગમેન્ટમાં 6%નો વધારો નોંધાયો છે." નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં બિન-પેટ્રોલિયમ વેપારી નિકાસ $374 બિલિયન રહી છે, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી ઊંચો આંકડો છે. મંત્રાલયે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, "અમારા રૂઢિચુસ્ત અંદાજ મુજબ, કુલ $820 બિલિયનની નિકાસ અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ હશે."

સરકારે આ સિદ્ધિનો શ્રેય વૈશ્વિક સ્તરે રહેલા પડકારોનો મક્કમતાથી સામનો કરવાની ક્ષમતાને આપ્યો છે. મંત્રાલયે કહ્યું કે, "છેલ્લું નાણાકીય વર્ષ ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને ઘણા દેશોમાં મંદીના માહોલ વચ્ચે મુશ્કેલ હતું. વિશ્વ વેપાર સંગઠન (WTO)ના નિરાશાવાદી અનુમાન છતાં, ભારતે અન્ય ઘણા દેશો કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું છે."

ઉત્પાદન ક્ષેત્રની વાત કરીએ તો, ઇલેક્ટ્રોનિક્સની નિકાસમાં સૌથી વધુ 32.47%નો નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે, જ્યારે ચામાં 11.84%, પ્લાસ્ટિકમાં 10.23%, કપડામાં 12.03%, દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સમાં 8.39% અને એન્જિનિયરિંગ માલમાં 6%નો વધારો નોંધાયો છે. કૃષિ ઉત્પાદનો જેવા કે કોફી (40.37%), ચોખા અને તમાકુ (36%)માં પણ સારી વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. યુએસ દ્વારા સ્માર્ટફોનની આયાતમાં ભારતનો હિસ્સો 2023માં 7.88% હતો, જે 2024માં નોંધપાત્ર રીતે વધીને 13.73% થયો છે, જે વધતા ટેરિફ વચ્ચે ચીનથી દૂર વૈવિધ્યકરણ દર્શાવે છે.
જો કે, મંત્રાલયે આયાતમાં સંભવિત વધારાના જોખમ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું છે. મંત્રાલયે નોંધ્યું હતું કે, "તાજેતરના મૂલ્યાંકનમાં પારસ્પરિક ટેરિફને કારણે ભારતમાં માલ ડમ્પ થવાનું જોખમ પ્રકાશિત થયું છે." યુએસમાં ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થવાને કારણે ચીન, વિયેતનામ અને ઇન્ડોનેશિયા જેવા નિકાસકારો, જેઓ યુએસ સાથે વેપાર ખાધનો સામનો કરી રહ્યા છે, તેઓ તેમના માલને ભારતીય બજાર તરફ વાળવા માટે પ્રોત્સાહિત થઈ શકે છે. મંત્રાલયે ચેતવણી આપી હતી કે, "યુએસ માલ પર ચીન દ્વારા લાદવામાં આવેલા પ્રતિશોધાત્મક ટેરિફ ભારતમાં યુએસ કૃષિ ઉત્પાદનોના પ્રવાહમાં વધુ વધારો કરી શકે છે." આ પરિસ્થિતિ ભારતીય ઉત્પાદકો માટે પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે.