મુંબઈ: બોમ્બે હાઈકોર્ટે બુધવારે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે મુસ્લિમ મહિલા (લગ્ન પરના અધિકારોનું રક્ષણ) અધિનિયમ, 2019, જે ત્વરિત ત્રિપલ તલાકને ગુનાહિત ઠેરવે છે, તે ફક્ત ત્વરિત અને અફર છૂટાછેડાની પ્રથા એટલે કે તલાક-એ-બિદ્દત પર જ લાગુ પડે છે અને તે ઇસ્લામ હેઠળ છૂટાછેડાની પરંપરાગત પદ્ધતિ એટલે કે 'તલાક-એ-અહસન' પર લાગુ પડતો નથી [તનવીર અહેમદ અને અન્ય વિરુદ્ધ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય].

કોર્ટે આ ચુકાદો એક મુસ્લિમ વ્યક્તિ અને તેના માતાપિતા વિરુદ્ધ ત્વરિત ત્રિપલ તલાક પર પ્રતિબંધ મૂકતા અધિનિયમ હેઠળ નોંધાયેલ પોલીસ કેસને રદ કરતી વખતે આપ્યો હતો.

આ વ્યક્તિએ તેની પત્નીને તલાક-એ-અહસન પદ્ધતિથી છૂટાછેડા આપ્યા હતા, જેમાં એકવાર તલાક ઉચ્ચારવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ છૂટાછેડા અમલમાં આવવા માટે 90 દિવસનો રાહ જોવાનો સમયગાળો હોય છે. ઇસ્લામિક કાયદા હેઠળ આ હજી પણ છૂટાછેડાનું કાયદેસરનું માધ્યમ છે.

તેમ છતાં, તેની અને તેના માતાપિતા પર 2019ના અધિનિયમનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ મૂકીને પ્રથમ માહિતી અહેવાલ (FIR) નોંધવામાં આવ્યો હતો.
જસ્ટિસ વિભા કંકનવાડી અને જસ્ટિસ સંજય દેશમુખની ખંડપીઠે નોંધ્યું હતું કે આ કેસમાં છૂટાછેડાનું સ્વરૂપ પ્રતિબંધિત શ્રેણીમાં આવતું નથી.

કોર્ટે કહ્યું હતું કે, "જ્યારે હકીકતો સ્વીકારવામાં આવે છે અને કાયદાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે, ત્યારે તલાક-એ-બિદ્દત પ્રતિબંધિત હતી, તલાક-એ-અહસન નહીં. જો અરજદારોને ટ્રાયલનો સામનો કરવા માટે કહેવામાં આવે તો તે કાયદાની પ્રક્રિયાનો દુરૂપયોગ ગણાશે અને તેથી, FIR અને કાર્યવાહી રદ કરવા માટેનો કેસ બને છે."

આ દંપતીએ 202માં લગ્ન કર્યા હતા અને થોડા મહિનાઓ માટે ભારતના વિવિધ શહેરોમાં સાથે રહ્યા હતા. લગ્નજીવનમાં મતભેદો થયા બાદ, પતિએ ડિસેમ્બર 2023માં સાક્ષીઓની હાજરીમાં એક જ તલાક ઉચ્ચાર્યો હતો અને ત્યારબાદ ઔપચારિક નોટિસ મોકલી હતી.
90 દિવસના રાહ જોવાના સમયગાળા દરમિયાન દંપતીએ સહવાસ ફરી શરૂ કર્યો ન હતો, જેના કારણે મુસ્લિમ પર્સનલ લો હેઠળ છૂટાછેડા અસરકારક બન્યા હતા.

પત્નીએ બાદમાં જલગાંવના ભુસાવળ બાઝાર પેઠ પોલીસ સ્ટેશનમાં FIR નોંધાવી હતી, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે 2019ના અધિનિયમ હેઠળ છૂટાછેડા ગેરકાયદેસર હતા કારણ કે છૂટાછેડા અફર હતા. તેણીએ એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેના સાસરિયાં પણ આ નિર્ણયમાં સામેલ હતા અને તેમને પણ એટલા જ જવાબદાર ગણવા જોઈએ.

પતિએ કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે તેણે તલાક-એ-અહસન પદ્ધતિનું પાલન કર્યું હતું જે તલાક-એ-બિદ્દત (ત્વરિત ત્રિપલ તલાક) જેવી નથી. તેના વકીલોએ અગાઉના કોર્ટના ચુકાદાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો જેમાં તલાક-એ-અહસનને મુસ્લિમ પર્સનલ લોમાં છૂટાછેડાના માન્ય અને સ્વીકૃત સ્વરૂપ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી. સાસરિયાંએ પણ કહ્યું હતું કે તેમની આ નિર્ણયમાં કોઈ ભૂમિકા નથી.

આનો વિરોધ કરતાં પત્નીએ દલીલ કરી હતી કે છૂટાછેડા હજી પણ "અફર" હતા અને તેથી, અધિનિયમ હેઠળ તેને ગેરકાયદેસર ગણવા જોઈએ અને આ બાબત ટ્રાયલ પર જવી જોઈએ.

જો કે, હાઈકોર્ટે અસહમત થયા હતા.

તેમણે કહ્યું હતું કે કાયદો સ્પષ્ટપણે ફક્ત તે છૂટાછેડા પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો હેતુ ધરાવે છે જે કોઈપણ સમાધાનની તક વિના ત્વરિત થાય છે.

વધુમાં, કોર્ટે કહ્યું હતું કે તે સાસરિયાં પર લાગુ કરી શકાય નહીં.

"હકીકતમાં, જો આ FIRને અધિનિયમની કલમ 4 હેઠળ ગણવામાં આવે તો, તે ફક્ત પતિ સામે જ મર્યાદિત છે."

કોર્ટે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 34નો ઉપયોગ પણ નકારી કાઢ્યો હતો, જે ગુનાહિત ઇરાદા સાથે સંબંધિત છે.

ખંડપીઠે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, "આવી FIRમાં ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 34નો કોઈ પ્રશ્ન સામેલ નથી. તલાક ઉચ્ચારવાના સામાન્ય ઇરાદો હોઈ શકે નહીં."

મહત્વપૂર્ણ રીતે, કોર્ટે 2019ના કાયદામાં "તલાક"ની વ્યાખ્યાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે ત્વરિત અને અફર છૂટાછેડા પર લાગુ થાય છે. કોર્ટે સમજાવ્યું હતું કે તલાક-એ-અહસન જેવા તલાકના અન્ય સ્વરૂપો આ વ્યાખ્યા હેઠળ આવતા નથી.

કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું હતું કે FIRમાં પણ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે પતિએ તલાક-એ-અહસન પદ્ધતિનું પાલન કર્યું હતું અને ઔપચારિક નોટિસ મોકલી હતી, જે સ્થાપિત પ્રક્રિયા સાથે સુસંગત છે.

તેથી, તેણે FIR અને ભુસાવળ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ ગુનાહિત કેસને રદ કર્યો હતો.

એડવોકેટ એસએસ કાઝીએ પતિ અને તેના માતાપિતા વતી હાજર થયા હતા.

વધારાના જાહેર ફરિયાદી એડી વાંગે રાજ્ય વતી હાજર થયા હતા.

એડવોકેટ શેખ મોહમ્મદ નસીર એ અને શેખ મુદસ્સીર અબ્દુલ હામિદ પત્ની વતી હાજર થયા હતા.