<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Thursday, 24th April 2025

બિનહરીફ ઉમેદવારોને વિજેતા જાહેર કરવા માટે લઘુત્તમ મત હિસ્સો ફરજિયાત બનાવવાનો વિચાર કરો: સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રને આપી સલાહ

અરજદારનો દાવો છે કે આ વિવાદિત જોગવાઈ મતદારોને 'ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં' (NOTA) પસંદ કરવાના અધિકારથી વંચિત રાખે છે

નવી દિલ્હી : સુપ્રીમ કોર્ટે આજે કેન્દ્ર સરકારને કહ્યું કે બિનહરીફ ઉમેદવારોને વિજેતા જાહેર કરતા પહેલા લઘુત્તમ મત હિસ્સો મેળવવા માટે સક્ષમ જોગવાઈઓ લાવવાનું વિચારે. ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને એન. કોટિશ્વર સિંહની બેન્ચ લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ ("આરપી એક્ટ") ની કલમ 53(2) ને પડકારતી પીઆઈએલ પર કાર્યવાહી કરી રહી હતી, જે ઉમેદવારોની સીધી ચૂંટણી એટલે કે મતદાન કર્યા વિના ચૂંટણી લડવાની જોગવાઈ કરે છે. અરજદારનો દાવો છે કે આ વિવાદિત જોગવાઈ મતદારોને 'ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં' (NOTA) પસંદ કરવાના અધિકારથી વંચિત રાખે છે. અરજી પર નોટિસ ઓક્ટોબર, 2024 માં જારી કરવામાં આવી હતી.

આજની સુનાવણીની શરૂઆતમાં, ન્યાયાધીશ કાંતે ચૂંટણી પંચના પ્રતિ-સોગંદનામાનો ઉલ્લેખ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ અરવિંદ પી. દાતાર (અરજદાર વતી) ને કહ્યું કે ફક્ત 9 કેસ એવા છે જ્યાં બિનહરીફ ઉમેદવારોને વિજેતા જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. જો કે, દાતારએ દલીલ કરી હતી કે રાજ્ય વિધાનસભાઓના કિસ્સામાં આવા ઘણા કેસ છે. ચૂંટણી પંચ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ રાકેશ દ્વિવેદીએ દલીલ કરી હતી કે છેલ્લા 25 વર્ષમાં સંસદીય સ્તરે આવો ફક્ત 1 કેસ બન્યો છે.

આગળ, દાતારએ કોર્ટ સમક્ષ એક કાલ્પનિક પરિસ્થિતિ રજૂ કરી: ધારો કે 3-4 ઉમેદવારો ચૂંટણી લડી રહ્યા છે, અને છેલ્લી તારીખે એક સિવાય બધા ઉમેદવારીપત્રો પાછા ખેંચી લે છે; ફક્ત 1 ઉમેદવાર મેદાનમાં બાકી છે, જો ઉમેદવારને અનિચ્છનીય માનવામાં આવે તો 'NOTA' મત આપવાનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ હોય તો તે ચૂંટાઈ ન શકે. "ધારો કે 1 લાખ મતો છે, જો ઉમેદવારને અનિચ્છનીય માનવામાં આવે છે - આ એક કાલ્પનિક પરિસ્થિતિ છે - અને 1 લાખમાંથી, 10000 લોકો તેને મત આપે છે, પરંતુ 25000 લોકો કહે છે કે ઉપરોક્તમાંથી કોઈ પણ નથી, તો શું તેઓ [તેમની પસંદગી] માટે હકદાર નથી?" તેમણે એવી પરિસ્થિતિના જોખમો પર વધુ ભાર મૂક્યો જ્યાં 1 ઉમેદવાર કેન્દ્ર/રાજ્ય સ્તરે મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે, અથવા અન્યથા, તેના વિરોધીઓ પાછી ખેંચી લે છે તેની ખાતરી કરવા માટે.

દાતારની દલીલોમાં યોગ્યતા શોધી કાઢતા, ન્યાયાધીશ કાંતે પ્રતિવાદી-સત્તાવાળાઓને કહ્યું, "ધારો કે તમે આ મુદ્દાને શૈક્ષણિક રીતે સંબોધિત કરો છો, તો તે ખૂબ જ સારો સુધારો હશે. તે એવી કોઈ વસ્તુ નથી જે કોઈને અસુવિધા પહોંચાડે છે... તે ફક્ત એક એવી પદ્ધતિ બનાવવાનો પ્રશ્ન છે જેનો ઉપયોગ ગમે ત્યારે થઈ શકે છે અથવા ન પણ થઈ શકે... રાજકીય ક્ષેત્રમાં બદલાતી ગતિશીલતાના આપેલ વલણને જોતાં, કેટલાક શ્રીમંત ઉમેદવારોની શક્યતા છે... કદાચ તેઓ દબાણ કરે છે, તેઓ પ્રભાવિત કરે છે, તેઓ સમજાવે છે... કે જે અન્ય લોકોએ નામાંકન દાખલ કર્યું છે તેઓ છેલ્લી ક્ષણે પાછા ખેંચી લે અને ફક્ત એક જ ઉમેદવાર બાકી રહે. હવે અચાનક મતદારો જાણે છે કે તેમની પાસે એક વ્યક્તિ સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી. અને મતદારોને ક્યારેય ચૂંટવાનો મોકો મળશે નહીં કારણ કે તમારે વર્તમાન શાસનમાં તેને બિનહરીફ જાહેર કરવો પડશે. આ કોર્ટના નિર્ણય પછી NOTA [સ્વીકારવું પડશે]. અહીં, તમે ખરેખર લાચાર છો અને મતદારો પણ... તમારે (ઉમેદવાર માટે) મત આપવા માટે 10%, 15%, 25% મતદારોની જરૂર પડશે... શું તે ખૂબ મદદરૂપ અને પ્રગતિશીલ પગલું નહીં હોય, જ્યાં ફક્ત એક જ ઉમેદવાર બાકી રહે છે? ચૂંટણી લડાઈ અને છતાં તમે કહો છો કે જો તમને ઓછામાં ઓછા 10%, 15%, ગમે તે મળે તો જ તમને ચૂંટાયેલા જાહેર કરવામાં આવશે, તે તમારો [વિશેષાધિકાર] છે.

ન્યાયાધીશ કાંતે એમ પણ વ્યક્ત કર્યું કે પ્રસ્તાવિત જોગવાઈ બહુપક્ષીય સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન આપશે અને "સ્વસ્થ લોકશાહી" ને મજબૂત બનાવશે. જોકે, દ્વિવેદીએ ટિપ્પણી કરી, "અમારા અનુભવ મુજબ, NOTA એક નિષ્ફળ વિચાર છે. તેનો ચૂંટણી પર કોઈ પ્રભાવ નથી પડી રહ્યો". એટર્ની જનરલ આર વેંકટરામણી વરિષ્ઠ વકીલ સાથે સંમત થયા અને રજૂઆત કરી કે જો કંઈક ઇચ્છનીય હોય, તો કોર્ટ ઇચ્છનીયતાના મુદ્દા પર વિચાર કરી શકે છે, પરંતુ તે કારણોસર તેણે કાયદાને રદ કરવો જોઈએ નહીં.

એટર્ની જનરલને સાંભળીને, ન્યાયાધીશ કાંતે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટ કોઈપણ કાયદાને રદ કરવાનો વિચાર કરી રહી નથી. આવી જોગવાઈ પર વિચાર કરવા માટે એક નાની નિષ્ણાત સંસ્થા હોઈ શકે છે તેવું સૂચન કરતા, ન્યાયાધીશે કહ્યું, "અમે ફક્ત તમને હાલના [કાયદા] માં કંઈક ઉમેરવા માટે પ્રભાવિત કરી રહ્યા છીએ". આના પર, એટર્ની જનરલે જવાબ આપ્યો કે કદાચ કેટલીક ચર્ચાઓ થઈ હશે અને તેમણે અલગ પ્રતિ-સોગંદનામું દાખલ કરવા માટે સમય માંગ્યો. સમય આપતાં, બેન્ચે કેસની સુનાવણી મુલતવી રાખી.

 

(9:26 PM IST)