<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Thursday, 24th April 2025

પહેલગામ આતંકી હુમલાનો વળતો પ્રહાર : સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત કરી ભારતે પાકિસ્તાનને જળ-સંકટમાં ધકેલ્યું : જલ શક્તિ મંત્રી સી.આર. પાટીલની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક

પાકિસ્તાન માટે જળ-સંકટની ઘંટી : સિંધુ નદીના પાણી પર નિર્ભર ખેતી અને વીજ ઉત્પાદન સામે મોટો ખતરો : ભારતની આકરી કાર્યવાહીથી પાકિસ્તાનમાં ખળભળાટ : ભારતની વ્યૂહરચના અને જળ સંસાધનોના સંચાલન પર ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે મંત્રીની ચર્ચા

નવી દિલ્હી: જમ્મુ-કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા ભયાનક આતંકવાદી હુમલાનો વળતો જવાબ આપતાં ભારતે પાકિસ્તાન સાથેના 1960ના સિંધુ જળ સંધિને તાત્કાલિક અસરથી સ્થગિત કરવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય બાદ કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી સી.આર. પાટીલે 24 એપ્રિલ, 2025ના રોજ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે એક મહત્વપૂર્ણ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકમાં સંધિ સ્થગિત કરવાના દૂરગામી પરિણામો, ભારતની આગળની વ્યૂહરચના અને જળ સંસાધનોના અસરકારક સંચાલન અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ પગલું પાકિસ્તાન સામે ભારતની કડક નીતિ અને આતંકવાદ સામેના તેના નિર્ણાયક વલણને સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે.
પહેલગામમાં 22 એપ્રિલ, 2025ના રોજ થયેલા આતંકવાદી હુમલામાં 26 નિર્દોષ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા, જેમાં એક વિદેશી નાગરિકનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ હુમલાની જવાબદારી પાકિસ્તાન સ્થિત લશ્કર-એ-તૈયબાના પેટા જૂથ ધ રેઝિસ્ટન્સ ફ્રન્ટ (ટીઆરએફ)એ લીધી છે. આ હુમલાના જવાબમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેબિનેટ કમિટી ઓન સિક્યોરિટી (સીસીએસ)ની 2.5 કલાક ચાલેલી બેઠકમાં સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત કરવા સહિત પાંચ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હતા.
કેન્દ્રીય મંત્રી સી.આર. પાટીલે આ નિર્ણયને "સારો નિર્ણય" ગણાવ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે, "અગાઉ પણ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહે પાકિસ્તાનને ચેતવણી આપી હતી. આ વખતે ગુનેગારોને કોઈ પણ સંજોગોમાં બક્ષવામાં નહીં આવે." આ નિર્ણયના અમલીકરણ અને તેની અસરોની સમીક્ષા માટે મંત્રીએ 24 એપ્રિલે દિલ્હીમાં મંત્રાલયના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજી હતી, જેમાં જળ સંસાધનોના વ્યવસ્થાપન, સંધિના કાનૂની પાસાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિસાદ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
સિંધુ જળ સંધિ, જે 1960માં વિશ્વ બેંકની મધ્યસ્થીથી ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ અને પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ અયુબ ખાન દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવી હતી, તેને બંને દેશો વચ્ચેનો સૌથી લાંબા સમય સુધી ટકી રહેલો કરાર માનવામાં આવે છે. આ સંધિ સિંધુ નદી તંત્રની છ નદીઓ - સિંધુ, ઝેલમ, ચિનાબ (પશ્ચિમી નદીઓ) અને સતલજ, બિયાસ, રાવી (પૂર્વીય નદીઓ)ના પાણીની વહેંચણી કરે છે. આ સંધિ મુજબ, પૂર્વીય નદીઓનું પાણી (અંદાજે 33 મિલિયન એકર ફીટ) ભારતને અને પશ્ચિમી નદીઓનું પાણી (અંદાજે 135 મિલિયન એકર ફીટ) મોટે ભાગે પાકિસ્તાનને ફાળવવામાં આવે છે. ભારત પશ્ચિમી નદીઓના પાણીનો ઘરેલું, કૃષિ અને હાઇડ્રો-ઇલેક્ટ્રિક ઉપયોગ માટે મર્યાદિત રીતે ઉપયોગ કરી શકે છે અને 3.6 મિલિયન એકર ફીટ સુધીનો સંગ્રહ કરી શકે છે. આ સંધિ 1965, 1971 અને 1999ના યુદ્ધો દરમિયાન પણ ટકી રહી હતી, પરંતુ હવે ભારતે તેને "પાકિસ્તાન આતંકવાદનું સમર્થન બંધ કરે ત્યાં સુધી" સ્થગિત કરી છે.
મંત્રી સી.આર. પાટીલની બેઠકમાં જળ સંચાલન, કાનૂની પાસાઓ અને પાકિસ્તાન પર પડનારી અસરો અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સંધિ સ્થગિત થવાથી ભારત પશ્ચિમી નદીઓ (સિંધુ, ઝેલમ, ચિનાબ) પર નવા ડેમ, જળાશયો અને હાઇડ્રો-ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ્સ બનાવી શકશે, જેનાથી જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખમાં સિંચાઈ અને વીજ ઉત્પાદનની ક્ષમતામાં વધારો થશે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ સંધિના એકતરફી સ્થગનની પરીક્ષા થઈ શકે છે, કારણ કે વિશ્વ બેંક આ સંધિની ગેરંટર છે. બેઠકમાં આ કાનૂની પડકારોનો સામનો કરવાની તૈયારી અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. પાકિસ્તાનની 80 ટકા સિંચાઈ સિંધુ નદી તંત્ર પર નિર્ભર છે, જે 16 મિલિયન હેક્ટર જમીનને પાણી પૂરું પાડે છે. સંધિ સ્થગિત થવાથી પાકિસ્તાનના કૃષિ, ખાદ્ય સુરક્ષા અને હાઇડ્રો-પાવર પ્લાન્ટ્સ (જેમ કે તરબેલા અને મંગલા) પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે.
પાકિસ્તાનની નેશનલ સિક્યોરિટી કમિટીએ વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફની અધ્યક્ષતામાં મળેલી બેઠકમાં ભારતના નિર્ણયને "યુદ્ધનું કૃત્ય" ગણાવી તેનો "સંપૂર્ણ બળથી જવાબ" આપવાની ચેતવણી આપી છે. પાકિસ્તાને ભારત સાથેનો તમામ વેપાર, વાઘા બોર્ડર, હવાઈ સીમા અને 1972નો શિમલા કરાર પણ સ્થગિત કર્યો છે. આ ઉપરાંત, પાકિસ્તાને ભારતીય રાજદ્વારીઓને દેશ છોડવા આદેશ આપ્યો અને સાર્ક વિઝા યોજના રદ કરી છે.
સંધિ સ્થગિત કરવા ઉપરાંત, ભારતે અટારી-વાઘા બોર્ડર બંધ કરી દીધી છે, પાકિસ્તાની હાઈ કમિશનના સૈન્ય સલાહકારોને "પર્સોના નોન ગ્રાટા" જાહેર કરી એક સપ્તાહમાં દેશ છોડવા આદેશ આપ્યો છે અને પાકિસ્તાની નાગરિકો માટે સાર્ક વિઝા યોજના રદ કરી છે. હાલ ભારતમાં હાજર પાકિસ્તાનીઓને 48 કલાકમાં દેશ છોડવા જણાવાયું છે.
ભારતનો આ નિર્ણય પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા, ખાસ કરીને પંજાબ અને સિંધ પ્રાંતોના કૃષિ ક્ષેત્રને ગંભીર અસર કરી શકે છે, જ્યાં 90 ટકા સિંચાઈ સિંધુ નદી પર નિર્ભર છે. કરાચી, લાહોર અને મુલતાન જેવા શહેરો પણ પાણીની અછતનો સામનો કરી શકે છે. ભારત માટે, આ નિર્ણય જમ્મુ-કાશ્મીરમાં વીજ ઉત્પાદન અને સિંચાઈની સંભાવનાઓ વધારશે, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ અને વિશ્વ બેંકની ભૂમિકા પડકારો ઊભા કરી શકે છે.

 

(9:28 PM IST)