રિચમન્ડ, અમેરિકા : પુરુષો માટે એક બિન-હોર્મોનલ ગર્ભનિરોધક, જે શુક્રાણુઓને શરીરમાંથી બહાર નીકળતા અટકાવે છે, તે ઓછામાં ઓછા બે વર્ષ સુધી અસરકારક રહી શકે છે. આ ક્રાંતિકારી સંશોધન સૂચવે છે કે આ પદ્ધતિ પુરુષો માટે ગર્ભનિરોધકના ક્ષેત્રમાં એક મોટું પરિવર્તન લાવી શકે છે.
આ ઇમ્પ્લાન્ટેબલ ગર્ભનિરોધકને એડમ નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે એક જેલ સ્વરૂપમાં છે અને તેને અંડકોશની નીચે ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવે છે. વર્જિનિયા સ્થિત કંપની કોન્ટ્રાલાઇન આ પ્રોડક્ટ પાછળ છે અને તેમનું કહેવું છે કે આ અભિગમ કોન્ડોમ અને નસબંધી જેવી હાલની પદ્ધતિઓનો એક સરળ અને અનુકૂળ વિકલ્પ પૂરો પાડે છે. આ હાઇડ્રોજેલ ચોક્કસ સમયગાળા પછી શરીરમાં આપોઆપ તૂટી જાય છે, જેનાથી પુરુષોની પ્રજનન ક્ષમતા ફરીથી સ્થાપિત થઈ શકે છે.
કોન્ટ્રાલાઇને 25 પુરુષો પર કરેલા અભ્યાસના તારણો જાહેર કર્યા છે, જેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે જેલ બે વર્ષ સુધી શુક્રાણુઓના પ્રકાશનને સફળતાપૂર્વક અવરોધિત કરે છે. આ અભ્યાસમાં જેમણે સંપૂર્ણ બે વર્ષનો સમયગાળો પૂર્ણ કર્યો તેઓ પણ સામેલ હતા. કંપનીએ જણાવ્યું છે કે આ દરમિયાન કોઈ ગંભીર પ્રતિકૂળ આડઅસરો જોવા મળી નથી, જો કે અભ્યાસના પરિણામોમાં ઇમ્પ્લાન્ટની ઉલટાવી શકાય તેવી પ્રક્રિયા અંગેનો ડેટા શામેલ નથી.
કંપનીના સ્થાપક કેવિન આઈસેનફ્રાટ્સે ગાર્ડિયન સાથે વાત કરતાં જણાવ્યું હતું કે, "આ ખરેખર રોમાંચક છે કારણ કે પહેલા દિવસથી જ અમારું લક્ષ્ય બે વર્ષ સુધી ચાલતું પુરુષ ગર્ભનિરોધક બનાવવાનું હતું - અને આ જ માંગ છે. અમારી પાસે પહેલો ડેટા છે જે દર્શાવે છે કે તે શક્ય છે."
અભ્યાસમાં, સંશોધકોએ બે વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન જુદા જુદા સમયે 25 પુરુષોની ભરતી કરી અને તેમને સ્થાનિક એનેસ્થેટિક હેઠળ આ ગર્ભનિરોધક ઇન્જેક્ટ કર્યું. વાસ ડેફરન્સ નામની નળીમાં, જે શુક્રાણુઓને વહન કરે છે, તેમાં એક નાની સર્જિકલ પ્રક્રિયા દ્વારા ઇમ્પ્લાન્ટ દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું. ડોકટરોએ અંડકોશની નીચે એક નાનો ચીરો મૂકીને વાસ ડેફરન્સનો ભાગ બહાર કાઢ્યો અને પછી જેલ સાથે ટ્યુબ ઇન્જેક્ટ કરી, ત્યારબાદ ચીરો બંધ કરી દેવામાં આવ્યો. પ્રક્રિયા પછી તમામ સહભાગીઓનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું અને કોઈ ગંભીર આડઅસર નોંધાઈ ન હતી. તમામ સહભાગીઓએ શુક્રાણુઓની સંખ્યામાં ઘટાડો અનુભવ્યો, જે દર્શાવે છે કે ગર્ભનિરોધક શુક્રાણુઓને શરીરમાંથી બહાર નીકળતા અટકાવવામાં અસરકારક હતું.
આઈસેનફ્રાટ્સે આ પરિણામોને 'વિભાવનાનો મહાન પુરાવો' ગણાવ્યા છે અને ભવિષ્યમાં વધુ પરિણામોની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે એડમ એ પહેલું પ્રાયોગિક ગર્ભનિરોધક નથી જે શુક્રાણુ નળીઓના કાર્યને અવરોધિત કરીને કામ કરે છે. આ અભિગમનો અર્થ એ છે કે પુરુષો હજુ પણ સ્ખલન અનુભવી શકે છે, કારણ કે આ માટે પ્રવાહી બીજા વિસ્તારમાં ઉત્પન્ન થાય છે. આઈસેનફ્રાટ્સે સમજાવ્યું કે હાલમાં ટ્રાયલ હેઠળ રહેલા કેટલાક અન્ય પુરુષ-ગર્ભનિરોધક એવા પદાર્થોનો ઉપયોગ કરે છે જે શરીરમાં તૂટી જતા નથી, જેના પરિણામે વંધ્યત્વ આવી શકે છે. જો કે, એવી ચિંતા છે કે આવા પ્રત્યારોપણ શુક્રાણુ નળીઓને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને કાયમી નસબંધી તરફ દોરી શકે છે.
એડમ ટ્રાયલના પરિણામો હજુ સુધી પીઅર-સમીક્ષા કરાયેલ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયા નથી અને તેમાં ઇન્જેક્શન ગર્ભાવસ્થાને અટકાવી શકે છે કે કેમ તે અંગે વાસ્તવિક જીવનનો ડેટા શામેલ નથી. આઈસેનફ્રાટ્સના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રાણીઓના ટ્રાયલ્સમાં હાઇડ્રોજેલ સમય જતાં તૂટી જતું જોવા મળ્યું છે, જે ટૂંકા ગાળાની અસરકારકતા દર્શાવે છે. ચીફ એક્ઝિક્યુટિવે ધ ગાર્ડિયનને જણાવ્યું હતું કે 'આ વિશે વિચારવાની રીત પુરુષો માટે IUD [ઇન્ટ્રાઉટેરિન ડિવાઇસ] જેવી છે.' તેમણે ઉમેર્યું હતું કે બે વર્ષના સમયગાળા પછી, પુરુષો બીજું ઇમ્પ્લાન્ટ કરાવવાનું નક્કી કરી શકે છે. ટીમ 'ઓન-ડિમાન્ડ રિવર્સલ' સક્ષમ કરવા માટેની પ્રક્રિયા પર પણ કામ કરી રહી છે, જે ગર્ભનિરોધક હજુ પણ અસરકારક છે કે કેમ તે તપાસવા માટે ઘરે શુક્રાણુ પરીક્ષણોનો ઉપયોગ કરશે.
સ્ત્રીઓ માટે, પરંપરાગત બિન-હોર્મોનલ ઇન્ટ્રાઉટેરિન ડિવાઇસ, જેને કોપર કોઇલ અથવા IUD તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, ઉપયોગમાં લેવાતા ઉપકરણના પ્રકાર પર આધાર રાખીને, પાંચથી દસ વર્ષ સુધી ચાલે છે. IUD દૂર કર્યા પછી, પ્રજનન સ્તર તરત જ પાછલા સ્તર પર પાછા ફરવાની અપેક્ષા છે. કેટલીક સ્ત્રીઓ ગર્ભનિરોધક પ્રણાલી, અથવા IUS પસંદ કરે છે, જે ગર્ભાવસ્થાને રોકવા માટે હોર્મોન પ્રોજેસ્ટોજનના પ્રકાશનનો ઉપયોગ કરે છે. કોન્ટ્રાલાઇન દ્વારા રચાયેલ હાઇડ્રોજેલ પુરુષના હોર્મોન્સમાં દખલ કરતું નથી.
જ્યારે એડમના પરિણામો આશાસ્પદ દર્શાવે છે, ત્યારે કેટલાક નિષ્ણાતોએ જેલ કેટલી ઉલટાવી શકાય તેવી છે તે અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને ચેતવણી આપી છે કે શુક્રાણુ અવરોધમાંથી બહાર નીકળી શકે છે, જેના પરિણામે બિનઆયોજિત ગર્ભાવસ્થા થઈ શકે છે. એડિનબર્ગ યુનિવર્સિટીમાં હોર્મોનલ પુરુષ ગર્ભનિરોધકના નિષ્ણાત પ્રોફેસર રિચાર્ડ એન્ડરસનએ ચેતવણી આપી હતી કે હાલમાં તે અસ્પષ્ટ છે કે એક ઇમ્પ્લાન્ટ કેટલો સમય ચાલે છે અને તે હજુ સુધી બતાવવામાં આવ્યું નથી કે તેને દૂર કરી શકાય છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે પુરુષ ગર્ભનિરોધક માટે એક મોટો અવરોધ એ છે કે તેમને દરરોજ બનાવેલા લાખો શુક્રાણુઓના ઉત્પાદનમાં વિક્ષેપ પાડવાની જરૂર પડશે. ક્લિનિકલ ટ્રાયલમાંથી પસાર થતી મોટાભાગની પુરુષ જન્મ નિયંત્રણ શક્યતાઓ ટેસ્ટોસ્ટેરોનને લક્ષ્ય બનાવે છે, પુરુષ સેક્સ હોર્મોનને સ્વસ્થ શુક્રાણુ કોષો ઉત્પન્ન કરવાથી અવરોધે છે. ડોકટરો કહે છે કે, જોકે, ટેસ્ટોસ્ટેરોન-અવરોધિત ક્રિયા વજનમાં વધારો, હતાશા અને અને કોલેસ્ટ્રોલ વધારે છે. સ્ત્રી ગર્ભનિરોધક ગોળી - જેમાં સ્ત્રી હોર્મોન્સ એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનના કૃત્રિમ સંસ્કરણો હોય છે - ને સમાન આડઅસરો સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.